← कक्षा ८ नेपालीका नमुना प्रश्नपत्र
कक्षा ८ नेपालीको नमुना प्रश्नपत्र ८
पूर्णाङ्क: ५०समय: २ घण्टा
सबै प्रश्न अनिवार्य छन्।
नेपाली, कक्षा ८। विद्यार्थीले उत्तर दिँदा सिर्जनात्मक र मौलिक तरिकाले दिनुपर्ने छ। विकल्प दिइएका प्रश्नमा कुनै एकको मात्र उत्तर लेख्नुहोस्।
पाठ्यक्रम विकास केन्द्रको विशिष्टीकरण तालिका २०८०, कक्षा ८, नेपाली अनुसार साइन्स प्लेग्राउन्डले तयार पारेको अभ्यास प्रश्नपत्र। यो पाठ्यक्रम विकास केन्द्र वा परीक्षा सञ्चालन गर्ने निकायको आधिकारिक प्रश्नपत्र होइन; BLE का प्रश्न फरक हुन सक्छन्।
पहिले सबै उत्तर कापीमा लेख्नुहोस्। त्यसपछि हरेक प्रश्नको उत्तर र अङ्क विभाजन खोलेर आफ्नो उत्तर मिलाउनुहोस् र मिलेको हरेक बुँदाका लागि आफैँलाई १ अङ्क दिनुहोस्। बहुवैकल्पिक प्रश्नमा पहिलो पटक छानेको उत्तरको मात्र अङ्क गनिन्छ।
छाप्ने प्रश्नपत्र (PDF, ३ पृष्ठ) उत्तरकुञ्जिका र अङ्क विभाजन
शब्दार्थ
२ अङ्कदिइएका अर्थसँग मिल्ने शब्द छानी खाली ठाउँमा लेख्नुहोस्:
पुलकित, शुष्क, दोमन, चकलेट, खिन्न
- क.‘यसो गरूँ कि उसो गरूँ’ को अवस्था ...............
- ख.ज्यादै खुसी भएको अवस्था ...............
- ग.उदास, दिक्क ...............
- घ.बालबालिकाले मन पराउने गुलियो खानेकुरा ...............
उत्तर
- क.दोमन
- ख.पुलकित
- ग.खिन्न
- घ.चकलेट
‘शुष्क’ (सुकेको, खस्रो) बढी दिइएको शब्द हो।
अङ्क विभाजन
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘दोमन’ र ‘पुलकित’ सही लेखेमा।
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘खिन्न’ र ‘चकलेट’ सही लेखेमा।
शब्द पहिचान
२ अङ्कखाली ठाउँमा मिल्दो शब्द राखी वाक्य पूरा गर्नुहोस्:
- क.‘चन्द्रमा’ को उस्तै अर्थ दिने शब्द ............... हो। (तारा, शशि, बादल)
- ख.‘आदि’ को उल्टो अर्थ दिने शब्द ............... हो। (अन्त्य, बिच, सुरु)
- ग.‘शूर’ शब्दको अर्थ ............... हो। (देवता, गीतको स्वर, वीर)
- घ.‘मैना, ढुकुर, सुगा’ को समावेशक शब्द ............... हो। (किरा, चरा, माछा)
उत्तर
- क.शशि
- ख.अन्त्य
- ग.वीर
- घ.चरा
अङ्क विभाजन
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘शशि’ र ‘अन्त्य’ राखी वाक्य पूरा गरेमा।
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘वीर’ र ‘चरा’ राखी वाक्य पूरा गरेमा।
वाक्य रचना
२ अङ्कअर्थ खुल्ने गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्:
अक्क न बक्क पर्नु, टलपल
उत्तर
- अक्क न बक्क पर्नु (के गर्ने, के भन्ने थाहा नहुनु): सबैका अगाडि शिक्षकले अचानक प्रश्न सोध्दा म अक्क न बक्क परेँ।
- टलपल (आँसु वा पानी छचल्किएर हल्लने गरी): छोरो विदेश जान लाग्दा बुबाका आँखा आँसुले टलपल भए।
अङ्क विभाजन
- ‘अक्क न बक्क पर्नु’ लाई अर्थ खुल्ने गरी शुद्ध वाक्यमा प्रयोग गरेमा।
- ‘टलपल’ लाई अर्थ खुल्ने गरी शुद्ध वाक्यमा प्रयोग गरेमा।
शुद्ध शब्द
२ × ०.५ = १४. शुद्ध शब्द छानेर लेख्नुहोस्: (०.५ × २ = १)
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
वाक्य सम्पादन
२ अङ्कदिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस्:
येकताका बलले गाउँका महीलाले चोकमा बत्ति बाले,
उत्तर
एकताका बलले गाउँका महिलाले चोकमा बत्ती बाले।
अङ्क विभाजन
- प्रतिशुद्धि ०.५ का दरले ‘येकताका’ लाई ‘एकताका’ र ‘महीलाले’ लाई ‘महिलाले’ बनाएमा।
- प्रतिशुद्धि ०.५ का दरले ‘बत्ति’ लाई ‘बत्ती’ बनाएमा र अन्त्यमा अल्पविरामको ठाउँमा पूर्णविराम (।) राखेमा।
शब्दवर्ग
२ अङ्कगाढा अक्षरमा लेखिएका शब्दको पदवर्ग छुट्याउनुहोस्:
तिमी सुन्दर गीत गाऊ न।
उत्तर
| शब्द | पदवर्ग |
|---|---|
| तिमी | सर्वनाम |
| सुन्दर | विशेषण |
| गाऊ | क्रियापद |
| न | निपात |
अङ्क विभाजन
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘तिमी’ र ‘सुन्दर’ को पदवर्ग सही छुट्याएमा।
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘गाऊ’ र ‘न’ को पदवर्ग सही छुट्याएमा।
काल / पक्ष र भाव / अर्थ
२ अङ्कदिइएका धातु र सङ्केतका आधारमा खाली ठाउँ भर्नुहोस्:
- क.अहिले आमा बारीमा मकै ............... । (गोड् : अपूर्ण वर्तमान)
- ख.सानो छँदा म खोलामा पौडी ............... । (खेल् : अभ्यस्त भूत)
- ग.नानी, भात ............... । (खा : आज्ञार्थ)
- घ.हावा चलेको छ, झ्याल आफैँ ............... । (लाग् : सम्भावनार्थ)
उत्तर
- क.अहिले आमा बारीमा मकै गोड्दै हुनुहुन्छ।
- ख.सानो छँदा म खोलामा पौडी खेल्थेँ।
- ग.नानी, भात खाऊ।
- घ.हावा चलेको छ, झ्याल आफैँ लाग्ला।
अङ्क विभाजन
- प्रतिवाक्य ०.५ का दरले ‘गोड्दै हुनुहुन्छ’ (वा ‘गोडिरहनुभएको छ’, ‘गोड्दै छिन्’) र ‘खेल्थेँ’ लेखी वाक्य पूरा गरेमा।
- प्रतिवाक्य ०.५ का दरले ‘खाऊ’ (वा ‘खा’, ‘खानुहोस्’) र ‘लाग्ला’ लेखी वाक्य पूरा गरेमा।
वाक्य परिवर्तन
३ अङ्कदिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस्:
- क.म घर जान्छु। (तृतीय पुरुष)
- ख.हामी भोलि बजार जाने छौँ। (अकरण)
- ग.पानी परेकाले खेल रोकियो। (विश्लेषण)
उत्तर
- क.ऊ घर जान्छ।
- ख.हामी भोलि बजार जाने छैनौँ।
- ग.पानी पर्यो। त्यसैले खेल रोकियो।
अङ्क विभाजन
- क: ‘म’ लाई ‘ऊ’ (वा ‘उनी’) र ‘जान्छु’ लाई ‘जान्छ’ (वा ‘जान्छन्’) बनाएमा।
- ख: ‘जाने छौँ’ लाई ‘जाने छैनौँ’ बनाएमा।
- ग: एउटै वाक्यलाई दुई स्वतन्त्र वाक्यमा छुट्याएमा।
व्याकरणिक
३ अङ्कदिइएको अनुच्छेद पढी उत्तर लेख्नुहोस्:
हाम्रो विद्यालयले चितवन, लुम्बिनी र पाल्पाको शैक्षिक भ्रमण गरायो। विद्यार्थीले राप्ती पारि गैँडा र बाघ देखे। लुम्बिनीका गुम्बाले धार्मिक सहिष्णुताको सन्देश दिए। अशोकस्तम्भ देखेपछि सबैको इतिहासमा रुचि बढ्यो। पाल्पा दरबारको सङ्ग्रहालयमा पुराना भाँडाकुँडा राखिएका थिए। गुरुले विद्यार्थीलाई ती वस्तुको चिनारी दिनुभयो। यात्राभरि ससाना काममा पनि सबैले एकअर्कालाई सहयोग गरे। घर पुगेपछि उर्मिलाले गुरुलाई धन्यवाद दिइन्। यो भ्रमणले ज्ञान मात्र होइन, साथीहरूबिच आत्मीय सम्बन्ध पनि बढायो।
- क.अनुच्छेदबाट एउटा उपसर्ग र एउटा प्रत्यय लागेर बनेको शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्।
- ख.अनुच्छेदबाट एउटा द्वित्व भएर बनेको शब्द र एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्।
- ग.गाढा अक्षरमा लेखिएको शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गरी तिनको नाम लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.उपसर्ग लागेको शब्द: सहयोग। प्रत्यय लागेका शब्द (कुनै एक): शैक्षिक, धार्मिक, आत्मीय, सहिष्णुता।
- ख.द्वित्व भएर बनेका शब्द (कुनै एक): भाँडाकुँडा, ससाना। समस्त शब्द (कुनै एक): अशोकस्तम्भ, सङ्ग्रहालय, विद्यालय, विद्यार्थी, धन्यवाद, एकअर्का।
- ग.विद्यार्थीलाई: सम्प्रदान कारक, चतुर्थी विभक्ति।
अङ्क विभाजन
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले उपसर्ग लागेको एउटा र प्रत्यय लागेको एउटा शब्द पहिचान गरी लेखेमा।
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले द्वित्व भएर बनेको एउटा र समस्त एउटा शब्द पहिचान गरी लेखेमा।
- कारकको मात्र नाम लेखेमा ०.५ र विभक्तिको मात्र नाम लेखेमा ०.५ गरी दुवै सही लेखेमा।
बोध प्रश्नोत्तर
४ अङ्कदिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
सामुदायिक रेडियो गाउँ वा सानो सहरका मान्छेले आफैँ चलाउने रेडियो हो। ठुला रेडियोले देशभरका समाचार सुनाउँछन्, तर सामुदायिक रेडियोले आफ्नै टोलको कुरा सुनाउँछ। यसमा स्थानीय भाषामा पनि कार्यक्रम बज्छन्। थारू, मैथिली, तामाङ वा नेवारी भाषा बोल्ने मान्छेले आफ्नै बोली रेडियोमा सुन्न पाउँछन्। किसानले बालीका रोग र मौसमका बारेमा जानकारी पाउँछन्। आमाहरूले खोप र पोषणका कुरा सुन्छन्। बाढी वा पहिरोको खतरा हुँदा रेडियोले गाउँलेलाई सतर्क गराउँछ। भूकम्पपछि बिजुली र इन्टरनेट बन्द हुँदा पनि ब्याट्रीको रेडियो चल्न सक्छ। यहाँ गाउँकै युवाले समाचार लेख्न र बोल्न सिक्छन्। त्यसैले यो रेडियो गाउँको विद्यालय पनि हो र गाउँको आवाज पनि हो। थोरै खर्चमा चल्ने भएकाले यसले धेरै ठाउँमा काम गरिरहेको छ।
- क.सामुदायिक रेडियो कसले चलाउँछन्?
- ख.स्थानीय भाषामा कार्यक्रम बज्दा के फाइदा हुन्छ?
- ग.विपद्का बेला रेडियोले कसरी सहयोग गर्छ?
- घ.विद्यार्थीले सामुदायिक रेडियोमा कस्तो कार्यक्रम चलाउन सक्छन्? आफ्नो विचार लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.सामुदायिक रेडियो गाउँ वा सानो सहरका मान्छेले आफैँ चलाउँछन्।
- ख.स्थानीय भाषामा कार्यक्रम बज्दा मान्छेले आफ्नै बोली रेडियोमा सुन्न पाउँछन्।
- ग.बाढी वा पहिरोको खतरा हुँदा रेडियोले गाउँलेलाई सतर्क गराउँछ, र बिजुली बन्द हुँदा पनि ब्याट्रीको रेडियो चल्न सक्छ।
- घ.विद्यार्थीले सरसफाइ, पढ्ने बानी र सडक सुरक्षाबारे छोटो कार्यक्रम चलाउन सक्छन्। यसबाट उनीहरूले बोल्न पनि सिक्छन् र गाउँलेले जानकारी पनि पाउँछन्।
अङ्क विभाजन
- क: गाउँ वा सानो सहरका मान्छे भनी लेखेमा।
- ख: आफ्नै बोली सुन्न पाउने कुरा लेखेमा।
- ग: खतराबाट सतर्क गराउने कुरा लेखेमा।
- घ: गद्यांशका कुरालाई आधार बनाई आफ्नो विचार लेखेमा।
बुँदा टिपोट र सारांश
४ अङ्कदिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिपोट गरी शीर्षकसहित एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस्:
काले राई नामले चिनिने प्रपन्नाचार्य पाँचथरको किसान परिवारमा जन्मिए। खेतीपातीका कारण उनले बाल्यकालमा पढ्न पाएनन्। गुरु फाल्गुनन्दको निधनपछि उनको मनमा वैराग्य जाग्यो। काम खोज्दै दार्जिलिङ पुगेर फर्केका उनी तीर्थयात्रीको समूहसँग बनारस पुगे। ३० वर्षको उमेरमा कुनै आश्रमले नराखेपछि उनले होटेलमा काम गरे। त्यहीँ भेटिएकी सरस्वतीले अक्षर चिनाएर उनको उमेर घटाई एक कक्षामा भर्ना गरिदिइन्। त्यसपछि उनले कहिल्यै पढाइ छाडेनन्। ५६ वर्षको उमेरमा उनले वेदान्तमा विद्यावारिधि गरे। पछि उनले झन्डै चार दर्जन किताब लेखे र देशविदेशमा प्रवचन दिए। मान्छेको चाहना बलियो भए उमेरले पढाइ रोक्दैन भन्ने कुरा उनको जीवनले देखाउँछ।
उत्तर
बुँदा
- काले राई खेतीपातीका कारण बाल्यकालमा पढ्न पाएनन्।
- ३० वर्षमा होटेलमा काम गर्दा सरस्वतीले उनलाई अक्षर चिनाइन्।
- उनले ५६ वर्षमा वेदान्तमा विद्यावारिधि गरे।
- पढाइलाई उमेरले नरोक्ने कुराको उदाहरण उनको जीवन हो।
सारांश: ढिलो सुरु, ठुलो यात्रा
बाल्यकालमा पढ्न नपाएका काले राईले ३० वर्षको उमेरमा अक्षर चिने र ५६ वर्षमा विद्यावारिधि गरे। चार दर्जनजति किताब लेखेका उनको जीवनले चाहना बलियो भए उमेरले पढाइ रोक्दैन भन्ने देखाउँछ।
अङ्क विभाजन
- प्रतिबुँदा ०.५ का दरले गद्यांशका मुख्य कुरा समेटेका पहिला दुई बुँदा लेखेमा।
- प्रतिबुँदा ०.५ का दरले गद्यांशका मुख्य कुरा समेटेका अर्का दुई बुँदा लेखेमा।
- उपयुक्त शीर्षक दिएर अनुच्छेदको मूल भाव समेटेको सारांश लेखेमा।
- सारांश करिब एक तृतीयांशमा आफ्नै शब्दमा शुद्ध भाषामा लेखेमा।
निर्देशित रचना
३ अङ्ककुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्:
क. दिइएका बुँदाका आधारमा जीवनी तयार पारी शीर्षकसमेत दिनुहोस्:
विजय मल्ल — सन् १९२५ मा काठमाडौँमा जन्म — बुबा ऋद्धिबहादुर मल्ल ‘शारदा’ पत्रिकाका सम्पादक — पहिलो कविता ‘शारदा’ मा — प्रजा परिषद्मा लागेर जेल — उपन्यास ‘अनुराधा’ — नाटक ‘कोही किन बर्बाद होस्’ — कथासङ्ग्रह ‘एक बाटो अनेक मोड’ लाई साझा पुरस्कार — नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा काम — सन् १९९९ मा निधन
ख. ‘खानपान र स्वास्थ्य’ शीर्षकमा दुई जना साथीबिच हुने संवादको नमुना तयार पार्नुहोस्।
उत्तर
क. साहित्यकार विजय मल्ल
नेपाली साहित्यका चर्चित लेखक विजय मल्लको जन्म सन् १९२५ मा काठमाडौँमा भएको थियो। उनका बुबा ऋद्धिबहादुर मल्ल ‘शारदा’ पत्रिकाका सम्पादक थिए। त्यसैले घरमै उनले साहित्यको वातावरण पाए। उनको पहिलो कविता पनि ‘शारदा’ मै छापियो।
युवा अवस्थामा उनी प्रजा परिषद्मा लागे र जेल परे। पछि उनले लेखनलाई जीवन बनाए। ‘अनुराधा’ उपन्यास र ‘कोही किन बर्बाद होस्’ नाटक उनका प्रसिद्ध कृति हुन्। ‘एक बाटो अनेक मोड’ कथासङ्ग्रहले उनलाई साझा पुरस्कार दिलायो। उनले नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा पनि काम गरे।
सन् १९९९ मा उनको निधन भयो। मान्छेको मनभित्रको कुरा खोतल्ने उनका कृति आज पनि पढिन्छन्।
ख. खानपान र स्वास्थ्य
(खाजाको समयमा फुर्वा र सम्झना विद्यालयको चौरमा भेट्छन्।)
फुर्वा: नमस्ते सम्झना, खाजामा के ल्यायौ?
सम्झना: नमस्ते फुर्वा। चिउरा, भटमास र केरा। तिमीले नि?
फुर्वा: मैले त पसलबाट चाउचाउ र चिसो पेय किनेँ। यो मिठो लाग्छ।
सम्झना: मिठो त होला, तर यस्तो खानामा नुन र चिनी धेरै हुन्छ।
फुर्वा: त्यसैले होला, आजकल मलाई चाँडै थकाइ लाग्छ।
सम्झना: घरको ताजा खानाले बल दिन्छ। गेडागुडी, तरकारी र फलफूल खानुपर्छ। पानी पनि धेरै पिउनुपर्छ।
फुर्वा: तर घरको खाना बोकेर ल्याउन अल्छी लाग्छ।
सम्झना: भटमास र मकै बोक्न कति सजिलो छ! पैसा पनि जोगिन्छ।
फुर्वा: ठिक भन्यौ। भोलिदेखि म पनि घरकै खाजा ल्याउँछु।
सम्झना: राम्रो! खानपान राम्रो भए शरीर र पढाइ दुवै राम्रो हुन्छन्।
अङ्क विभाजन
- क: जीवनीको आदि, मध्य र अन्त्य समयक्रममा मिलाई शीर्षक दिएमा; ख: पृष्ठभूमि, औपचारिकता र विषय प्रवेश मिलाएमा।
- क: बुँदाका सबै कुरा मौलिक ढङ्गले प्रस्तुत गरेमा; ख: विषयमा छलफल क्रमबद्ध रूपमा प्रस्तुत गरेमा।
- क: व्यक्तिको योगदान खुलाई वाक्य गठन शुद्ध राखेमा; ख: संवादलाई निचोडमा टुङ्ग्याएमा।
व्यावहारिक लेखन
३ अङ्ककुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
क. विद्यालयमा पिउने पानीको समस्या भएकाले समाधान गरिदिन अनुरोध गर्दै प्रधानाध्यापकका नाममा एउटा निवेदन तयार पार्नुहोस्।
ख. टोलमा हुने सरसफाइ अभियानमा टोलवासीलाई बोलाउन टोल विकास समितिका तर्फबाट एउटा निमन्त्रणा पत्र तयार पार्नुहोस्।
उत्तर
क.
मिति: २०८३।०५।२५
श्रीमान् प्रधानाध्यापकज्यू,
शारदा आधारभूत विद्यालय, कैलाली।
विषय: पिउने पानीको व्यवस्था गरिदिने सम्बन्धमा।
महोदय,
हाम्रो विद्यालयको धारामा एक महिनादेखि पानी आएको छैन। खाजाको समयमा विद्यार्थी छेउको घरमा पानी माग्न जानुपर्छ। साना कक्षाका भाइबहिनीलाई झन् गाह्रो परेको छ। घरबाट बोकेको पानी दिउँसोसम्म पुग्दैन।
त्यसैले धारा मर्मत गराई शुद्ध पानीको व्यवस्था गरिदिनुहुन विनम्र अनुरोध गर्दछु।
निवेदक
महेन्द्र
कक्षा ८, विद्यार्थी समितिका तर्फबाट
ख.
आदरणीय टोलवासीज्यू,
यस समितिको आयोजनामा मिति २०८३ पुस १० गते बिहान ७ बजे चोकको पाटीबाट सुरु हुने सरसफाइ अभियानमा यहाँको सहभागिताका लागि हार्दिक निमन्त्रणा गरिन्छ।
हरियाली टोल विकास समिति
धनगढी
अङ्क विभाजन
- क: मिति, सम्बोधन, विषय र निवेदकको नाम मिलाएमा; ख: निमन्त्रणा पत्रको संरचना (शीर्षक, सम्बोधन, दिनेको नाम र संस्था) मिलाएमा।
- क: समस्या मध्य भागमा क्रमैसँग लेखेमा; ख: कार्यक्रम, मिति, समय र स्थान एउटै वाक्यमा स्पष्ट लेखेमा।
- क: समाधानको अनुरोधसहित विनम्र भाषामा विषयवस्तुको पुष्ट्याइँ गरेमा; ख: आदरपूर्ण भाषाशैलीमा प्रस्तुत गरेमा।
भाव विस्तार वा व्याख्या
३ अङ्ककुनै एकको भाव विस्तार गर्नुहोस्:
क. यो देशको इतिहास हामी आफैँले लेख्नुपर्छ।
ख. खोलामा पुल बन्छ र सो पुल कागजको घाममा उदाएर त्यहीँ अस्ताउने गर्छ।
उत्तर
क. प्रस्तुत पङ्क्ति ‘फर्क आफ्नै देश’ कविताबाट लिइएको हो। देशको भविष्य अरूले बनाइदिँदैनन्, यहाँकै मान्छेले काम गरेर बनाउनुपर्छ भन्ने यसको भाव हो।
‘इतिहास लेख्नु’ भनेको कलमले मात्र लेख्नु होइन, कामले आफ्नो समयको कथा बनाउनु हो। युवाले सिप र पसिना विदेशमा मात्र लगाए गाउँका गरा चिरा पर्छन् र बाटो अधुरै रहन्छन्। देशका बाटो, पुल र खेतमा लगाएको पसिनाले नै आउने पिँढीका लागि सुन्दर कथा लेख्छ। अरूको भर पर्ने देश स्वतन्त्र भएर बाँच्न गाह्रो हुन्छ।
त्यसैले देश बनाउने जिम्मेवारी हामी आफैँले बोक्नुपर्छ भन्ने भाव यस पङ्क्तिमा छ।
ख. प्रस्तुत वाक्य ‘डल्ले खोला’ कथाबाट लिइएको हो। कागजको घाममा उदाउनु भनेको कागजमा मात्र देखिनु हो। पुल बनेको हिसाब कागजमा हुन्छ, तर खोलामा पुल हुँदैन भन्ने यसको भाव हो।
कथामा हरेक वर्ष योजना बन्छ, रकम निकासा हुन्छ र जाँचपास पनि हुन्छ। रनबहादुरले पुलको रकम छोरीको बिहेको भोजमा सक्छ र खोलामा एक दुइटा काठ मात्र राख्छ। गाउँले भने अझै ज्यान जोखिममा राखेर खोला तर्छन्। हाम्रो समाजमा पनि कतिपय योजना यसरी नै कागजमै सकिन्छन्।
त्यसैले विकास कागजमा होइन, जनताको जीवनमा देखिनुपर्छ भन्ने व्यङ्ग्य यस वाक्यमा छ।
अङ्क विभाजन
- पङ्क्तिको सन्दर्भ र सोझो अर्थ खुलाई विषयवस्तु बुझेको देखाएमा।
- उदाहरणसहित अर्थ विस्तार गरी विषयवस्तुसँग तालमेल मिलाएमा।
- पङ्क्तिको भावलाई निष्कर्षमा टुङ्ग्याएमा।
अतिसङ्क्षिप्त उत्तर
४ अङ्क‘से गुम्बाको सुन्दरता’ नियात्रामा रिग्मो र से फोक्सुन्डो तालको वर्णन गरिएको अंशका आधारमा सोधिएका प्रश्नको एक दुई वाक्यमा उत्तर लेख्नुहोस्:
- क.रिग्मो गाउँका धेरैजसो मान्छे कुन धर्म मान्छन्?
- ख.‘मन बाहिर, तन भित्र’ भन्ने भनाइले लेखकको कस्तो अवस्था देखाउँछ?
- ग.चौँरीको भाले र पोथीलाई के भनिन्छ?
- घ.रिग्मोका परिवारले चौँरी किन पालेका छन्?
उत्तर
- क.रिग्मो गाउँका धेरैजसो मान्छे बोन धर्म मान्छन्।
- ख.शरीर चिसोले पालभित्र जान खोज्छ, मन भने तालमै अल्झिएको छ भन्ने अवस्था देखाउँछ।
- ग.चौँरीको भालेलाई याक र पोथीलाई नाक भनिन्छ।
- घ.भारी बोकाउन र हलो जोताउन याक र दुधका लागि नाक पालेका छन्।
अङ्क विभाजन
- क: बोन धर्म भनी लेखेमा।
- ख: शरीर चिसोले भित्र जान खोज्ने र मन तालमा अल्झिने कुरा लेखेमा।
- ग: याक र नाक भनी लेखेमा।
- घ: भारी बोकाउने, हलो जोताउने र दुधमध्ये कुनै दुई लेखेमा।
लामो उत्तर
५ अङ्ककुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
क. ‘अमर पुत्र’ कथाका आधारमा समाजले कलाकारको कदर गरेको छ कि छैन, पुष्टि गर्नुहोस्।
ख. ‘मानव अधिकार’ निबन्धका आधारमा नेपालको विविधतामा एकताको चर्चा गर्नुहोस्।
उत्तर
क. ‘अमर पुत्र’ भीमनिधि तिवारीको सामाजिक कथा हो। यसले ओमबहालका शिल्पकार भाजुलालको जीवनमार्फत कला र गरिबीको विरोधाभास देखाएको छ।
भाजुलालका कलाकृति युरोप र अमेरिकाका सङ्ग्रहालयसम्म पुगेका छन् र तिनले नेपालको नाम उज्ज्वल पारेका छन्। तर उनी आफैँ टालेको भोटो र सुरुवाल लगाउँछन्। एक मात्र छोरो बितेको बेला घरमा चामलको गेडो छैन। उनको घरमा आएका भक्तको पनि मूर्तिमा मात्र ध्यान छ। लेखकले बालिस्टमा लेटी लेटी खाने मान्छेलाई समाजका कीटाणु भनेर तीतो प्रश्न सोधेका छन्। काम गर्नेभन्दा मोज गर्नेको मान बढी भएको समाजप्रति यहाँ व्यङ्ग्य छ।
मेरो विचारमा समाजले भाजुलालको कलाको प्रशंसा गरेको छ, तर कलाकारको जीवनको कदर गरेको छैन। सिप लोप हुनबाट जोगाउन कलाकारको गाँस र बास सुरक्षित गर्नु समाजको दायित्व हो।
ख. ‘मानव अधिकार’ ‘म’ बोल्ने आत्मपरक निबन्ध हो। यसमा मान्छे भएकै कारण सबैले समान मर्यादा पाउनुपर्छ भन्ने कुरा गरिएको छ। यसैभित्र नेपालको विविधतामा एकताको चर्चा छ।
निबन्धअनुसार नेपाल बहुभाषिक, बहुजातीय र बहुसांस्कृतिक देश हो। यस्तो देशको नागरिक हुनुमा ‘म’ लाई स्वाभिमान छ। ‘म’ पुरुष भए पनि महिला र लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यकको व्यवहारभन्दा आफ्नो व्यवहारमा कुनै फरक नदेख्ने कुरा भन्छ। तराईको मान्छेले पहाड र हिमालका मान्छे पनि आफू जस्तै भएको ठान्छ, किनकि भोक र निद्रा सबैमा उस्तै छन्। यही विविधताभित्रको एकता र सहिष्णुताले नेपालीलाई विश्वमा उदाहरणीय बनाएको छ। निबन्धले यसलाई मानव अधिकारको सदुपयोग भनेको छ।
मेरो विचारमा भाषा, जात र ठाउँ फरक हुनु कमजोरी होइन, हाम्रो धन हो। एकअर्काको चाडपर्व र बोलीको आदर गरे मात्र देशको एकता बलियो हुन्छ।
अङ्क विभाजन
- पाठको विधा र विषयको परिचय दिई प्रश्नमा प्रवेश गरेमा।
- पाठका मुख्य कुरा वा घटनालाई प्रमाणका रूपमा क्रमैसँग प्रस्तुत गरेमा।
- कुरा वा घटनाको विश्लेषण गरी तर्क दिएमा।
- आफ्नै शैलीमा निष्कर्ष दिएर मौलिकता देखाएमा।
- वाक्य गठन, वर्णविन्यास, लेख्य चिह्न र पदसङ्गति शुद्ध भएमा।
निबन्ध लेखन
५ अङ्ककुनै एक शीर्षकमा १२५ शब्द नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस्:
क. मैले सिकेको पाठ
ख. स्वास्थ्य नै धन हो
ग. नेपालका हिमाल
उत्तर
क. मैले सिकेको पाठ
मान्छेले किताबबाट मात्र होइन, आफ्नै भुलबाट पनि सिक्छ। मैले जीवनमा सिकेको एउटा ठुलो पाठ पनि यस्तै गल्तीबाट आएको हो।
कक्षा सातमा पढ्दा मैले गणितको गृहकार्य साथीको कापीबाट सार्ने बानी बसालेँ। सुरुमा यो काम सजिलो लाग्यो। शिक्षकले राम्रो अङ्क दिनुहुन्थ्यो र म दङ्ग पर्थेँ। तर वार्षिक परीक्षामा प्रश्नपत्र देखेपछि मेरो हात काँप्न थाल्यो। मैले एउटै हिसाब पनि राम्ररी गर्न सकिनँ। नतिजा आउँदा म गणितमा असफल भएँ। घर जान मलाई ज्यादै लाज लाग्यो।
शिक्षकले मलाई बोलाएर सोध्नुभयो। मैले रुँदै सबै कुरा भनेँ। उहाँले गाली गर्नुभएन, बरु भन्नुभयो, “अरूको उत्तरले तिम्रो दिमाग बलियो हुँदैन।” त्यसपछि म हरेक दिन आफैँ हिसाब गर्न थालेँ। नबुझेको कुरा सोध्न लाज मानिनँ।
अर्को वर्ष मैले गणितमा राम्रो अङ्क ल्याएँ र मेरो मन खुसी भयो। आफैँ मिहिनेत गरेर पाएको सफलताको आनन्द बेग्लै हुन्छ भन्ने पाठ मैले त्यही बेला सिकेँ।
ख. स्वास्थ्य नै धन हो
स्वस्थ शरीर मान्छेको सबैभन्दा ठुलो सम्पत्ति हो। धन हराए फेरि कमाउन सकिन्छ, तर स्वास्थ्य बिग्रियो भने जीवनको आनन्द नै हराउँछ। त्यसैले ‘स्वास्थ्य नै धन हो’ भनिन्छ।
स्वस्थ रहन सन्तुलित खाना चाहिन्छ। अन्न, गेडागुडी, हरियो तरकारी र फलफूलले शरीरलाई बल दिन्छन्। सफा पानी पिउनु, खाना खानुअघि हात धुनु र दिनहुँ नुहाउनु राम्रो बानी हुन्। नियमित व्यायाम र खेलकुदले शरीर फुर्तिलो बनाउँछ। पर्याप्त निद्राले मन पनि शान्त हुन्छ। धूमपान, मदिरा र लागु पदार्थले भने स्वास्थ्य बिगार्छन्।
मन स्वस्थ हुनु पनि उत्तिकै जरुरी छ। चिन्ता, डर र एक्लोपन लागेमा साथी वा अभिभावकसँग कुरा गर्नुपर्छ। बिरामी हुँदा झारफुकमा नभुली स्वास्थ्य चौकीमा जानुपर्छ। बालबालिकालाई समयमा खोप लगाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
स्वस्थ मान्छेले राम्ररी पढ्न, खेल्न र काम गर्न सक्छ। स्वस्थ नागरिकले नै देश बनाउँछन्। त्यसैले आजैदेखि असल बानी बसालौँ र आफ्नो शरीरको माया गरौँ।
ग. नेपालका हिमाल
नेपालको उत्तरी भाग हिमालले ढाकेको छ। सेता हिउँचुली नेपालको चिनारी र गौरव हुन्। संसारका सबैभन्दा अग्ला चौधओटा हिमालमध्ये आठओटा नेपालमा पर्छन्।
संसारकै सबैभन्दा अग्लो शिखर सगरमाथा नेपालमै छ। यसको उचाइ ८,८४९ मिटर छ। कञ्चनजङ्घा, ल्होत्से, मकालु, चोयु, धौलागिरि, मनास्लु र अन्नपूर्ण पनि हाम्रै हिमाल हुन्। बिहानको घाममा चम्किने यी हिमालले जोकोहीको मन लोभ्याउँछन्।
हिमाल सुन्दर मात्र छैनन्, उपयोगी पनि छन्। यहाँको हिउँ पग्लेर कोसी, गण्डकी र कर्णाली जस्ता नदी बग्छन्। यिनै नदीबाट सिँचाइ हुन्छ र बिजुली निस्कन्छ। हिमाल चढ्न र पदयात्रा गर्न आउने पर्यटकले देशमा विदेशी मुद्रा ल्याउँछन्। शेर्पा र अरू हिमाली समुदायको जीवन पनि हिमालसँगै जोडिएको छ।
तर तापक्रम बढ्दै जाँदा हिमालको हिउँ पग्लिँदै छ। आरोहीले छाडेको फोहोरले पनि हिमाललाई बिगारेको छ। त्यसैले हिमाल सफा राख्नु र वातावरण जोगाउनु हामी सबैको जिम्मेवारी हो। हिमाल रहे मात्र नेपालको गौरव रहन्छ।
अङ्क विभाजन
- परिचय दिएर विषयमा प्रवेश गरेमा।
- विषयवस्तुको ज्ञान स्पष्ट रूपमा देखाएमा।
- आदि, मध्य र अन्त्य क्रमैसँग मिलाई निष्कर्ष दिएमा।
- आफ्नै मौलिक प्रस्तुतीकरण र उदाहरण दिएमा।
- वाक्य गठन, वर्णविन्यास, लेख्य चिह्न र पदसङ्गति शुद्ध भएमा।
जम्मा प्राप्ताङ्क
० / ५०
१८ प्रश्नमा अझै अङ्क दिइएको छैन
| शब्दार्थ | – | पूर्णाङ्क २ |
| शब्द पहिचान | – | पूर्णाङ्क २ |
| वाक्य रचना | – | पूर्णाङ्क २ |
| शुद्ध शब्द | – | पूर्णाङ्क १ |
| वाक्य सम्पादन | – | पूर्णाङ्क २ |
| शब्दवर्ग | – | पूर्णाङ्क २ |
| काल/पक्ष र भाव/अर्थ | – | पूर्णाङ्क २ |
| वाक्य परिवर्तन | – | पूर्णाङ्क ३ |
| व्याकरणिक (दृष्टांश) | – | पूर्णाङ्क ३ |
| बोध प्रश्नोत्तर (अदृष्टांश) | – | पूर्णाङ्क ४ |
| बुँदा टिपोट र सारांश | – | पूर्णाङ्क ४ |
| कथा/जीवनी र दैनिकी/संवाद/मनोवाद | – | पूर्णाङ्क ३ |
| घरायसी चिठी/निवेदन/व्यावसायिक/सम्पादकलाई चिठी, बधाई/सम्मान/निमन्त्रणा पत्र | – | पूर्णाङ्क ३ |
| भाव विस्तार वा व्याख्या | – | पूर्णाङ्क ३ |
| सन्दर्भमा आधारित अतिसङ्क्षिप्त उत्तर | – | पूर्णाङ्क ४ |
| सन्दर्भमा आधारित लामो उत्तर | – | पूर्णाङ्क ५ |
| स्वतन्त्र रचना | – | पूर्णाङ्क ५ |
भागअनुसार कटेका अङ्क
प्रश्नमा अङ्क दिएपछि प्राप्ताङ्क यहाँ देखिन्छ।
गल्ती भेटे हामीलाई भन्नुहोस्।
