अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध, समसामयिक घटना र सूचना प्रविधि

व्यक्तिदेखि विश्वसम्म

व्यक्ति व्यक्ति मिलेर परिवार बन्छ। धेरै परिवार मिलेर समाज बन्छ। धेरै समाज मिलेर राष्ट्र, अर्थात् देश बन्छ। संसारका सबै राष्ट्रको सिङ्गो समूह विश्व हो।

मानिसका आवश्यकता धेरै हुन्छन्। ती सबै एक्लै पूरा गर्न सकिँदैन। त्यसैले एक व्यक्तिले अर्कोलाई सहयोग गर्छ। देशहरू पनि यस्तै हुन्। कुनै पनि देशसँग आफूलाई चाहिने सबै कुरा हुँदैनन्। नेपालमा पानी र जडीबुटी प्रशस्त छन्, तर पेट्रोल र डिजेल छैनन्। त्यसैले देशहरू एकअर्कासँग सम्बन्ध राख्छन्। आजको प्रविधिको युगमा यस्तो सम्बन्धको दायरा झन् फराकिलो भएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र परराष्ट्र नीति

राष्ट्र राष्ट्रबिच कायम हुने मैत्रीपूर्ण औपचारिक सम्बन्धलाई अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध भनिन्छ। औपचारिक भनेको नियमअनुसार र लिखित रूपमा गरिएको हो। अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा दुवै देशका सरकारबिच लिखित रूपमा सम्बन्ध कायम गरिएको हुन्छ।

दुई देशबिच यस्तो सम्बन्ध कायम भएपछि एकअर्काको देशमा आफ्ना प्रतिनिधि, अर्थात् राजदूत, राख्न थालिन्छ। यसलाई दौत्यसम्बन्ध (कूटनीतिक सम्बन्ध) भनिन्छ।

कुनै देशले अरू देशसँग कस्तो सम्बन्ध राख्ने भन्ने आधार र सिद्धान्तलाई परराष्ट्र नीति भनिन्छ। संसारका धेरैजसो देश संयुक्त राष्ट्रसङ्घ का सदस्य छन्। सबैले राष्ट्रसङ्घका सिद्धान्त र मूल्यमान्यता मान्ने प्रतिबद्धता गरेका छन्। त्यसैले उनीहरूको परराष्ट्र नीति पनि त्यसैअनुसार चल्छ।

नेपालको परराष्ट्र नीति यी आधारमा चल्छ:

• क.संयुक्त राष्ट्रसङ्घको बडापत्र: राष्ट्रसङ्घका सिद्धान्त, जस्तै: विश्वशान्ति र सबै देश बराबर।
• ख.असंलग्नता: कुनै पनि शक्तिशाली देशको गुट वा सैनिक समूहमा नलाग्नु। नेपाल असंलग्न आन्दोलनको संस्थापक सदस्य हो।
• ग.पञ्चशीलको सिद्धान्त: शान्तिपूर्ण सम्बन्धका पाँच नियम।
• घ.अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र विश्वशान्तिका मूल्यमान्यता।

नेपालको संविधानले पनि राज्यका नीतिमा यिनै कुरा राखेको छ। यिनै सिद्धान्तका आधारमा नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध कायम छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्था र क्षेत्रीय मञ्च

देशहरूले एकअर्कासँग मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थासँग पनि सम्बन्ध राख्छन्। यस्ता संस्था धेरै देशमा काम गर्छन्। त्यसैले देशहरूबिच मिलेर काम गर्न र साझा समस्या समाधान गर्न सजिलो हुन्छ। आवश्यक परेका बेला यिनबाट सहयोग पनि पाइन्छ।

धेरै देश सदस्य भएका संस्थालाई बहुराष्ट्रिय निकाय भनिन्छ। विश्व बैङ्क र एसियाली विकास बैङ्क यसका उदाहरण हुन्। नेपाल यिनको सदस्य हुनु पनि अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र समन्वयको उदाहरण हो।

नजिकका देशहरू मिलेर क्षेत्रीय सङ्गठन पनि बनाउँछन्। यस्ता मञ्चमा साझा समस्या र विचारमा छलफल हुन्छ। क्षेत्रका चासोमा सहयोग र सहकार्य गरिन्छ। दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन (सार्क) र युरोपेली सङ्घ (युरोपियन युनियन) यसका उदाहरण हुन्।

सङ्गठन	नेपालको सम्बन्ध
संयुक्त राष्ट्रसङ्घ	वि.सं. २०१२ (सन् १९५५) देखि सदस्य
विश्व बैङ्क र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष	सन् १९६१ देखि सदस्य
एसियाली विकास बैङ्क	सन् १९६६ मा स्थापना हुँदादेखिको सदस्य
असंलग्न आन्दोलन	सन् १९६१ मा स्थापना हुँदादेखिको सदस्य
सार्क	सन् १९८५ मा स्थापना हुँदादेखिको सदस्य; यसको सचिवालय काठमाडौँमा छ
बिमस्टेक (बङ्गालको खाडी क्षेत्रका देशको सङ्गठन)	सन् २००४ देखि सदस्य
युरोपियन युनियन	सदस्य होइन, तर नेपालको विकास साझेदार

नेपालको दौत्यसम्बन्ध

नेपालको पहिलो दौत्यसम्बन्ध संयुक्त अधिराज्य, अर्थात् बेलायतसँग सन् १८१६ मा भएको थियो। अहिले नेपालको संसारका १८० भन्दा बढी देशसँग दौत्यसम्बन्ध छ।

सम्बन्ध बढाउने क्रममा देशहरूले एकअर्काको देशमा राजदूतावास खोल्छन्। राजदूतावास भनेको अर्को देशमा रहेको आफ्नो देशको कार्यालय हो। यसको प्रमुखलाई राजदूत भनिन्छ। नेपालले धेरै देशमा राजदूतावास खोलेको छ। धेरै नेपाली बस्ने केही ठुला सहरमा महावाणिज्य दूतावास पनि छन्। यी राजधानीबाहिरका सहरमा नागरिकलाई सेवा दिने कार्यालय हुन्। संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्ने कार्यालयलाई स्थायी नियोग भनिन्छ।

राजदूतावासले विदेशमा रहेका नेपाली नागरिकका समस्या बुझ्छ र समाधानमा पहल गर्छ। विदेशमा राहदानी (पासपोर्ट) हरायो भने वा कोही दुःखमा पर्‍यो भने नेपालीले आफ्नो राजदूतावासमा सहयोग माग्न सक्छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका फाइदा

• क.संसारमा आफ्नो देशको परिचय हुन्छ।
• ख.आवश्यक परेका बेला र आपत्विपत्मा एकअर्काबाट सहयोग पाइन्छ।
• ग.एक देशमा आएका विकासका नयाँ विचार अर्को देशमा पुग्छन्।
• घ.देशहरूबिचका साझा समस्या, जस्तै: जलवायु परिवर्तन र महामारी, मिलेर समाधान गर्न सजिलो हुन्छ।
• ङ.प्रविधि, रोजगारी र व्यापार बढ्छन्।
• च.पर्यटन र खेलकुदको विकासमा सघाउ पुग्छ।

अभ्यास

नेपालको संसारका धेरै देशसँग दौत्यसम्बन्ध छ। विश्व बैङ्क, अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष र एसियाली विकास बैङ्क जस्ता बहुराष्ट्रिय संस्थासँग पनि नेपालको सम्बन्ध र समन्वय छ। युरोपियन युनियन जस्ता क्षेत्रीय मञ्चले पनि नेपालको आर्थिक र सामाजिक विकासमा सहयोग गरेका छन्।

नेपाललाई सहयोग गर्ने देश र संस्थालाई विकास साझेदार वा दातृनिकाय भनिन्छ। सहयोग दुई किसिमको हुन्छ: फिर्ता गर्नु नपर्ने अनुदान र पछि फिर्ता गर्नुपर्ने ऋण।

जापान, चीन, भारतलगायतका छिमेकी तथा मित्रराष्ट्रले सडक, विद्युत् र खानेपानी जस्ता भौतिक पूर्वाधार मा सहयोग गरेका छन्। शिक्षा र स्वास्थ्य जस्ता सामाजिक विकासमा विश्व बैङ्क, युनिसेफ र युनेस्को जस्ता संस्थाको ठुलो योगदान छ। नेपालको आर्थिक गतिविधिमा पनि दातृनिकायको भूमिका महत्त्वपूर्ण छ। केही उदाहरण हेरौँ।

भारत

छिमेकी राष्ट्र भारत नेपालको विकासको महत्त्वपूर्ण साझेदार हो। नेपाल र भारतबिच सन् १९४७ मा दौत्यसम्बन्ध कायम भयो। भारत नेपालको सबैभन्दा ठुलो व्यापार साझेदार पनि हो।

भारतको सहयोगमा भएका केही काम:

• क.वीर अस्पतालको आकस्मिक तथा ट्रमा सेन्टर र धरानको बी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान।
• ख.त्रिशूली र देवीघाट जस्ता जलविद्युत् आयोजना।
• ग.सडक, र जयनगर–जनकपुर–कुर्था रेलमार्ग।
• घ.मोतिहारी–अमलेखगन्ज पेट्रोलियम पाइपलाइन।
• ङ.हरेक वर्ष एम्बुलेन्स, विद्यालय बस र नेपाली विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति।
• च.आर्थिक सहयोग र ऋण।

चीन

अर्को छिमेकी राष्ट्र जनवादी गणतन्त्र चीन पनि नेपालको विकासको महत्त्वपूर्ण साझेदार हो। नेपाल र चीनबिच सन् १९५५ मा दौत्यसम्बन्ध कायम भयो।

चीनको सहयोगमा भएका केही काम:

• क.काठमाडौँ–कोदारी जोड्ने अरनिको राजमार्ग र काठमाडौँ–पोखरा जोड्ने पृथ्वी राजमार्ग।
• ख.काठमाडौँको चक्रपथ (रिङरोड) विस्तार।
• ग.मीनभवनको निजामती कर्मचारी अस्पताल।
• घ.साना तथा ठुला जलविद्युत् आयोजना।
• ङ.पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल (चीनको ऋणमा)।
• च.विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति र अन्य आर्थिक सहयोग।

जापान

मित्रराष्ट्र जापान नेपालको विकासको अर्को महत्त्वपूर्ण साझेदार हो। नेपाल र जापानबिच सन् १९५६ मा दौत्यसम्बन्ध कायम भयो।

जापानको सहयोगमा भएका केही काम:

• क.बनेपा–सिन्धुली–बर्दिबास जोड्ने बी.पी. राजमार्ग।
• ख.कोटेश्वर–सूर्यविनायक सडक विस्तार।
• ग.नागढुङ्गा सुरुङमार्ग।
• घ.तनहुँ जलविद्युत् आयोजना।
• ङ.खानेपानी आयोजना।
• च.मानव संसाधन विकासका लागि नेपाली नागरिकलाई छात्रवृत्ति।

संयुक्त राज्य अमेरिका

संयुक्त राज्य अमेरिका र नेपालबिच पुरानो दौत्यसम्बन्ध छ। नेपाल र अमेरिकाबिच सन् १९४७ मा दौत्यसम्बन्ध कायम भयो। अमेरिका नेपालको वैदेशिक व्यापारको महत्त्वपूर्ण साझेदार हो। नेपाली गलैँचा र पस्मिना ठुलो मात्रामा अमेरिका निर्यात हुन्छन्।

अमेरिकाको सहयोगमा भएका केही काम:

• क.सन् १९६० मा नेपालको पहिलो औद्योगिक क्षेत्र, बालाजु औद्योगिक क्षेत्र।
• ख.हरेक वर्ष विभिन्न विषयमा छात्रवृत्ति।
• ग.कृषि आधुनिकीकरणमा सहयोग। अमेरिकाले नेपालमा ज्ञानमा आधारित दिगो कृषि र पोषणका लागि किसान (KISAN) कार्यक्रम चलाएको थियो।
• घ.विद्युत् प्रसारण लाइन र सडक सुधार गर्ने मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसन (एमसीसी) को अनुदान।

सन् २०२५ मा अमेरिकाले आफ्नो वैदेशिक सहायता संस्था युएसएआइडी (USAID) बन्द गर्‍यो। त्यसपछि नेपालमा चलेका यसका धेरै कार्यक्रम रोकिए। एमसीसीका आयोजना भने जारी राखिए।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घका संस्था

युनिसेफ (UNICEF), संयुक्त राष्ट्रसङ्घको बालबालिकासम्बन्धी संस्था, ले नेपालमा आमाको स्वास्थ्य सुधार्न र बालमृत्युदर घटाउन विशेष योगदान गरेको छ। बालबालिकाको पोषण, विद्यालय शिक्षा र सरसफाइमा पनि यसको सहयोग छ।

युनेस्को (UNESCO), संयुक्त राष्ट्रसङ्घको शिक्षा, विज्ञान र संस्कृतिसम्बन्धी संस्था, ले सम्पदाको संरक्षण र राष्ट्रिय निकुञ्जको व्यवस्थापनमा सहयोग गरेको छ। लुम्बिनी, काठमाडौँ उपत्यका, सगरमाथा र चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज युनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमा छन्।

युएनडिपी (UNDP), संयुक्त राष्ट्रसङ्घ विकास कार्यक्रम, ले भूकम्पलगायतका प्राकृतिक विपत्मा सहयोग गरेको छ। वातावरण संरक्षण र जलवायु परिवर्तनको असर घटाउन पनि यसले सघाएको छ।

अभ्यास

सूचना प्रविधि भनेको के हो?

सूचना धेरै रूपमा हुन्छ: बोलेको आवाज, तस्बिर, लेखेका अक्षर र अङ्क। विभिन्न यन्त्र र प्रविधिको प्रयोग गरेर यस्ता सूचना सङ्कलन, भण्डारण, व्यवस्थापन र आदानप्रदान गर्ने प्रविधिलाई सूचना प्रविधि भनिन्छ।

सूचना प्रविधिले सूचना एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा केही सेकेन्डमै पुर्‍याउँछ। इन्टरनेटमा कुनै कुरा खोज्न सर्च इन्जिन प्रयोग गरिन्छ। सर्च इन्जिन भनेको शब्द लेखेपछि त्यससँग मिल्ने वेबसाइट खोजिदिने सेवा हो। गुगल संसारमा सबैभन्दा धेरै प्रयोग हुने सर्च इन्जिन हो।

सूचना प्रविधिका साधन

• क.कम्प्युटर: सूचना सङ्कलन, भण्डारण, प्रशोधन र सम्प्रेषण गर्ने यन्त्र हो। सम्प्रेषण भनेको सूचना अर्कोसम्म पुर्‍याउनु हो। यसले लेख्ने, हिसाब गर्ने र चित्र बनाउने जस्ता धेरै काम छिटो र सजिलो बनाउँछ।
• ख.इन्टरनेट: संसारभरका कम्प्युटर र मोबाइललाई जोड्ने सञ्जाल हो। यसको सहायताले विभिन्न तथ्य र सूचना खोज्न र आदानप्रदान गर्न सकिन्छ।
• ग.मोबाइल फोन: बोल्न, सन्देश पठाउन, फोटो खिच्न र इन्टरनेट चलाउन सकिने सानो यन्त्र हो। यसलाई कक्षाकोठामा सिकाइ सजिलो बनाउन पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
• घ.इमेल: इन्टरनेटबाट चिठी, खबर, फोटो र फाइल पठाउने तरिका हो। जिमेल, आउटलुक र याहु जस्ता सेवाबाट इमेल गर्न सकिन्छ।
• ङ.फेसबुक: धेरै मानिससँग जोडिन, फोटो र विचार बाँड्न सकिने लोकप्रिय सामाजिक सञ्जाल हो। सामाजिक सञ्जाल भनेको इन्टरनेटमा मानिस एकअर्कासँग जोडिने ठाउँ हो। यो चलाउन एप डाउनलोड गरेर आफ्नो विवरण भरेर खाता खोल्नुपर्छ। फेसबुकको नियमअनुसार खाता खोल्न कम्तीमा १३ वर्ष पुगेको हुनुपर्छ।
• च.म्यासेन्जर: खबर आदानप्रदान गर्ने अर्को महत्त्वपूर्ण साधन हो। यसबाट अक्षर र आवाज पठाउन र भिडियोमा एकअर्कालाई देख्दै कुरा गर्न सकिन्छ।
• छ.ह्वाट्सएप र भाइबर: यी पनि अक्षर, आवाज र भिडियोबाट कुरा गर्न सकिने एप हुन्। यिनबाट संसारको जुनसुकै ठाउँमा भएका मानिससँग सजिलै कुरा गर्न सकिन्छ। पहिले स्काइप पनि धेरै चलाइन्थ्यो, तर यो सन् २०२५ मा बन्द भयो।

सूचना प्रविधिबाट हुने फाइदा

• क.ज्ञानको दायरा बढ्छ।
• ख.नयाँ नयाँ विषयवस्तु खोज्न सजिलो हुन्छ।
• ग.नयाँ कुराबारे अद्यावधिक हुन, अर्थात् ताजा जानकारी पाउन सकिन्छ।
• घ.विभिन्न सेवा र सुविधा सजिलै पाइन्छन्, जस्तै: अनलाइन फारम भर्न, बिल तिर्न, परीक्षाको नतिजा हेर्न।
• ङ.नयाँ विषयवस्तु र सूचना आदानप्रदान गर्न मदत पुग्छ।
• च.टाढा रहेका आफन्तसँग सस्तोमा कुरा गर्न सकिन्छ।

अभ्यास

साइबर अपराध

सूचना प्रविधिका साधनले हामीलाई धेरै सूचना दिन्छन्। तर ती सबै सूचना राम्रा वा सही हुँदैनन्। त्यसैले यी साधन होसियारीसाथ चलाउनुपर्छ।

कतिपय मानिसले सूचना प्रविधि प्रयोग गरेर अरूलाई गाली गर्ने र सामाजिक सञ्जालमा नराम्रा टिप्पणी गर्ने गरेका छन्। कम्प्युटर, मोबाइल, इन्टरनेट वा सामाजिक सञ्जालको प्रयोग गरेर गरिने गलत र गैरकानुनी कामलाई साइबर अपराध भनिन्छ। साइबर भनेको कम्प्युटर र इन्टरनेटको संसार हो।

साइबर अपराधका केही उदाहरण:

• क.कसैको तस्बिरलाई जनावरको तस्बिरसँग जोडेर वा बिगारेर हियाउने।
• ख.मोबाइलबाट धम्की दिने।
• ग.नराम्रा र अश्लील तस्बिर पठाउने।
• घ.अरूको नाममा नक्कली खाता खोलेर दुःख दिने।
• ङ.सामाजिक सञ्जालमा अरूलाई गालीगलौज र अपमान गर्ने।
• च.अर्काको पासवर्ड चोरेर उसको खाता चलाउने वा पैसा ठग्ने।

यस्ता काम गरेमा जरिमाना वा जेल सजाय वा दुवै हुन सक्छ। नेपालको विद्युतीय कारोबार ऐन अनुसार इन्टरनेटबाट अरूलाई हैरान गर्ने, अपमान गर्ने वा घृणा फैलाउनेलाई एक लाख रुपियाँसम्म जरिमाना वा पाँच वर्षसम्म कैद वा दुवै सजाय हुन सक्छ। यस्ता अपराधको उजुरी नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरो र नजिकको प्रहरी कार्यालयमा गर्न सकिन्छ।

साइबर अपराधबाट जोगिने उपाय

• क.आफ्नो पासवर्ड गोप्य राख्ने, साथीलाई पनि नदिने।
• ख.काम सकिएपछि कम्प्युटर वा इन्टरनेटको खाताबाट लगआउट गर्ने, अर्थात् खाता बन्द गरेर निस्कने।
• ग.सामाजिक सञ्जालमा आफ्ना गोप्य विवरण, जस्तै: घरको ठेगाना, फोन नम्बर, विद्यालयको नाम, नराख्ने।
• घ.सामाजिक सञ्जालमा सभ्य र मर्यादित भाषा प्रयोग गर्ने।
• ङ.इमेल र सामाजिक सञ्जालका पासवर्ड समय समयमा फेर्ने।
• च.नचिनेका मानिसलाई सामाजिक सञ्जालमा साथी नबनाउने।
• छ.नचिनेका मानिसले पठाएका सन्देश, इमेल र लिङ्क नखोल्ने।
• ज.फोनमा आएको गोप्य सङ्ख्या (ओटिपी) कसैलाई नभन्ने।
• झ.अनलाइनमा चिनेको मान्छेलाई भेट्न एक्लै नजाने।

सूचना प्रविधिका साधन परिवारसँगै बसेर चलाउनुपर्छ। आफूलाई चाहिने साइट मात्र खोज्ने र आधिकारिक वेबसाइट बाट मात्र सामग्री लिने गर्नुपर्छ। आधिकारिक वेबसाइट भनेको सरकार, विद्यालय वा भरपर्दो संस्थाले चलाएको वेबसाइट हो। विद्यार्थीले आफूलाई चाहिने साइट कुन कुन हुन् भनेर अभिभावक वा शिक्षकसँग सोध्नुपर्छ र त्यस्ता साइट मात्र खोल्नुपर्छ।

बढी प्रयोगका असर

इन्टरनेट र सामाजिक सञ्जालमा चाहिने कुरा मात्र होइन, नचाहिने कुरा पनि हुन्छन्। कतिपयले गलत सूचना दिन्छन्। कतिपय कुरामा लत लाग्छ, अर्थात् छोड्न नसक्ने बानी पर्छ। त्यसैले त्यस्ता साइट र विषयवस्तु हेर्नु हुँदैन।

सूचना प्रविधिका साधन धेरै चलाउँदा मानिस एकहोरो हुन्छ, अर्थात् अरूसँग कम बोल्छ र आफैँमा मात्र रमाउँछ। लामो समय स्क्रिन हेर्दा आँखा थाक्छन् र कमजोर हुन सक्छन्। राति ढिलोसम्म मोबाइल चलाउँदा निद्रा पुग्दैन। त्यसैले यस्ता साधन आवश्यकताअनुसार मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ।

होसियारी अपनाउँदा यी फाइदा हुन्छन्:

• क.अनावश्यक तनावबाट मुक्त भइन्छ।
• ख.असल व्यवहारको विकास हुन्छ।
• ग.साइबर अपराधबाट जोगिन सकिन्छ।
• घ.परिवारका सदस्यको माया, साथ र समर्थन पाइन्छ।
• ङ.आवश्यक कुरा मात्र खोज्ने बानीको विकास हुन्छ।

अभ्यास

हालसालै घटेका घटना वा गतिविधिलाई समसामयिक घटना वा समसामयिक गतिविधि भनिन्छ। हाम्रो वरिपरि, देश र विदेशमा भर्खरै घटेका महत्त्वपूर्ण घटना समसामयिक विषय हुन्। आज समसामयिक भएको घटना केही वर्षपछि इतिहास बन्छ। त्यसैले समसामयिक घटना पढ्दा कहिले भएको हो भन्ने मिति पनि सँगै सम्झनुपर्छ।

समसामयिक घटनाबारे जान्न पत्रपत्रिका, रेडियो, टेलिभिजन र भरपर्दा समाचार वेबसाइट हेर्न सकिन्छ। यहाँ केही उदाहरण हेरौँ।

नागढुङ्गा सुरुङमार्ग

काठमाडौँ उपत्यका प्रवेश गर्ने मुख्य नाका नागढुङ्गामा नेपालको पहिलो आधुनिक सडक सुरुङ बनेको छ। सुरुङ र त्यससम्म पुग्ने सडक गरी आयोजना करिब पाँच किलोमिटर लामो छ। सुरुङको लम्बाइ मात्र २.६८ किलोमिटर छ।

मूल सुरुङको छेउमा आकस्मिक सुरुङ पनि बनाइएको छ। मूल सुरुङमा दुर्घटना वा आगलागी भए मानिसलाई यही बाटोबाट सुरक्षित निकालिन्छ। यो आयोजना जापान सरकारको सहुलियतपूर्ण ऋण सहयोगमा बनेको हो। निर्माण वि.सं. २०७६ मा सुरु भयो र वि.सं. २०८३ साउन ११ गते सुरुङ उद्घाटन भयो। सुरुमा एम्बुलेन्स, दमकल र सुरक्षाकर्मीका सवारी मात्र चलाउन दिइयो। अरू सवारीलाई क्रमशः खोलिने भनियो। पैदल यात्री, मोटरसाइकल, स्कुटर र पेट्रोल, डिजेल वा ग्यास बोक्ने सवारी भने सुरुङभित्र जान पाउँदैनन्।

सुरुङले नागढुङ्गा–नौबिसे सडकखण्डको घुमाउरो उकालो छोटो बनाएको छ। यसबाट सवारी व्यवस्थापन सजिलो हुने, जाम कम हुने र यात्रा छोटो हुने अपेक्षा गरिएको छ।

१३ औँ दक्षिण एसियाली खेलकुद

नेपालले १३ औँ दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) सफलतापूर्वक आयोजना गर्‍यो। यो खेलकुद वि.सं. २०७६ मङ्सिर १५ देखि २४ सम्म काठमाडौँ, पोखरा र जनकपुरमा भयो। यसमा जम्मा २६ खेल थिए। खेलकुदको मस्कट, अर्थात् प्रतीक बनेको जनावर, कृष्णसार थियो। कृष्णसार नेपालको बर्दियामा पाइने एक किसिमको मृग हो।

यसमा जम्मा १,०६४ पदक बाँडिए। नेपालले ५१ स्वर्णसहित २०७ पदक जित्यो। यो दक्षिण एसियाली खेलकुदमा नेपालको अहिलेसम्मकै सबैभन्दा राम्रो प्रदर्शन हो। पौडी खेलाडी गौरिका सिंहले एउटै खेलकुदमा चारओटा स्वर्ण पदक जितिन्।

देश	स्वर्ण	रजत	कांस्य	जम्मा
भारत	१७५	९२	४५	३१२
नेपाल	५१	६०	९६	२०७
श्रीलङ्का	४०	८४	१२८	२५२
पाकिस्तान	३०	४१	५७	१२८
बङ्गलादेश	१९	३२	८९	१४०
माल्दिभ्स	१	०	४	५
भुटान	०	७	१३	२०
जम्मा	३१६	३१६	४३२	१,०६४

अभ्यास