परीक्षा अभ्यास
हरेक एकाइको अन्त्यमा दिइएका सबै प्रश्न, सङ्केत र उत्तरसहित। उत्तर हेरेपछि आफ्नो उत्तर मिल्यो कि मिलेन, चिनो लगाउनुहोस्। नमिलेका प्रश्न पछि फेरि अभ्यास गर्नुहोस्।
20 प्रश्न
एकाइ 1 · हामी र हाम्रो समुदाय
छाप्न मिल्ने PDF
- कार्यपत्र 4 पृष्ठ उत्तरकुञ्जिका
पाठ १: हाम्रा सामुदायिक कार्य
अभ्यास
समुदाय भनेको के हो?
उत्तर
एउटै भौगोलिक क्षेत्रमा बस्ने मानिसको समूहलाई समुदाय भनिन्छ। उनीहरूको भाषा, संस्कृति, धर्म र परम्परा प्रायः उस्तै हुन्छन्। समाजको भलाइका लागि एउटै उद्देश्य लिएर काम गर्ने समूहलाई पनि समुदाय भनिन्छ।
समुदायको कुनै दुई महत्त्व लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.समुदायमा एकअर्कालाई सहयोग दिन र लिन पाइन्छ।
- ख.समुदायका काम छिटो र सजिलोसँग हुन्छन्।
सामुदायिक कार्यको सूची तयार पार्नुहोस्।
उत्तर
- क.खानेपानीको ट्याङ्की बनाउने।
- ख.कच्ची बाटोलाई पक्की बनाउने।
- ग.विद्यालयको भवन बनाउने।
- घ.स्वास्थ्यचौकी बनाउने।
- ङ.वृक्षारोपण गर्ने।
- च.मन्दिर, गुम्बा वा अरू सार्वजनिक भवन बनाउने।
पाठ २: सामुदायिक कार्यमा सहभागी होऔँ
अभ्यास
सामुदायिक कार्य भनेको के हो?
उत्तर
समुदायका सबैको भलाइका लागि सबै मिलेर गर्ने कामलाई सामुदायिक कार्य भनिन्छ। वृक्षारोपण, बाटो मर्मत र धारा सरसफाइ यसका उदाहरण हुन्।
सार्वजनिक स्थलहरूको सरसफाइ किन गर्नुपर्छ?
सङ्केत
सार्वजनिक स्थल भनेको सबैले प्रयोग गर्ने ठाउँ हो, जस्तै: धारा, चौतारी, मन्दिर, चउर।
उत्तर
- क.सबैले सफा र स्वस्थ ठाउँ प्रयोग गर्न पाउँछन्।
- ख.फोहोरबाट रोग फैलिन पाउँदैन।
- ग.ठाउँ राम्रो देखिन्छ र पाहुना पनि खुसी हुन्छन्।
- घ.मिलेर काम गर्दा मेलमिलाप बढ्छ।
वृक्षारोपण गर्दा हामीलाई के के फाइदा पुग्छ, लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.वातावरण स्वच्छ र हरियाली हुन्छ।
- ख.छाया, फलफूल, घाँस र दाउरा पाइन्छ।
- ग.रुखका जराले माटो समात्छन्। त्यसैले पहिरो र भूक्षय कम हुन्छ।
- घ.चराचुरुङ्गीले बस्ने ठाउँ पाउँछन्।
समुदायमा मिलेर बस्दा हुने फाइदा लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.अप्ठेरो पर्दा एकअर्काको सहयोग पाइन्छ।
- ख.ठुला काम पनि सजिलै र छिटो सकिन्छन्।
- ग.झगडा कम हुन्छ र शान्ति रहन्छ।
- घ.चाडपर्व मिलेर मनाउँदा रमाइलो र अपनत्व बढ्छ।
पाठ ३: समुदायमा सामाजिक सम्बन्ध
अभ्यास
समुदायमा आपसी सम्बन्ध बढाउन के गर्नुपर्दछ?
उत्तर
- क.सामुदायिक काममा मिलेर भाग लिनुपर्छ।
- ख.अप्ठेरो परेका बेला एकअर्कालाई सघाउनुपर्छ।
- ग.चाडपर्व र उत्सव मिलेर मनाउनुपर्छ।
- घ.आफूले जानेको सिप अरूलाई सिकाउनुपर्छ।
- ङ.सबै जाति, महिला र पुरुषलाई बराबर सम्मान गर्नुपर्छ।
समुदायमा आपसी सम्बन्धको आवश्यकता किन पर्छ, लेख्नुहोस्।
उत्तर
समाजमा सहयोग र सहकार्य बढाउन आपसी सम्बन्ध चाहिन्छ। मिलेर बस्न र मिलेर विकासका काम गर्न पनि यो चाहिन्छ। समाजमा शान्ति र सद्भाव कायम राख्न पनि आपसी सम्बन्ध आवश्यक पर्छ।
मिलेर काम गर्दा हुने फाइदाको सूची तयार पार्नुहोस्।
उत्तर
- क.काम छिटो र सजिलोसँग सकिन्छ।
- ख.एकअर्काबाट सिप र ज्ञान सिकिन्छ।
- ग.मेलमिलाप र सद्भाव बढ्छ।
- घ.बनाएका कुरामा सबैको अपनत्व हुन्छ।
- ङ.समाजको विकास हुन्छ।
हजुरआमाले सुनाउनुभएको कथाको मुख्य सन्देश के हो?
उत्तर
मिलेर काम गर्दा समुदायका ठुला काम पनि सजिलै हुन्छन्। यसरी काम गर्दा सामाजिक सम्बन्ध बलियो हुन्छ। त्यसैले हामीले सधैँ मिलेर बस्नुपर्छ र मिलेर काम गर्नुपर्छ।
पाठ ४: हाम्रा पेसा तथा व्यवसाय
अभ्यास
तपाईँको समुदायमा भइरहेका पेसाहरूको सूची तयार पार्नुहोस्।
उत्तर
आफ्नो समुदाय हेरेर लेख्नुपर्छ। उदाहरण: कृषि, पशुपालन, शिक्षण, व्यापार, सिलाइबुनाइ, डकर्मी र सिकर्मीको काम, गाडी चलाउने काम, स्वास्थ्य सेवा, सरकारी सेवा।
एक पेसा गर्ने व्यक्तिले अर्को पेसा गर्ने व्यक्तिप्रति सम्मान गर्नुपर्छ, किन? कुनै दुई कारण दिनुहोस्।
उत्तर
- क.सबै पेसाले समाजलाई चाहिने काम गर्छन्।
- ख.एउटा पेसा अर्को पेसाको सहयोगले मात्र चल्छ। किसानका छोराछोरी शिक्षकबाट पढ्छन्। शिक्षक किसानले उब्जाएको खान्छन्।
एक पेसाले अर्को पेसालाई कसरी मदत पुर्याउँछ, लेख्नुहोस्।
उत्तर
किसानले अन्न र तरकारी उब्जाउँछन्। व्यापारीले ती बजारमा पुर्याउँछन्। चालकले गाडीमा ढुवानी गर्छन्। डाक्टरले बिरामी भएका सबैको उपचार गर्छन्। शिक्षकले सबैका छोराछोरीलाई पढाउँछन्। यसरी हरेक पेसाले अरूको काम सजिलो बनाउँछ।
पेसाको महत्त्व किन हुन्छ? चर्चा गर्नुहोस्।
उत्तर
पेसाबाट मानिसले कमाइ गर्छ र परिवार पाल्छ। पेसाले अरूलाई रोजगारी दिन्छ। यसले समाजलाई चाहिने खाना, लुगा, शिक्षा र स्वास्थ्यजस्ता कुरा पुर्याउँछ। पेसाबाट देशको विकास पनि हुन्छ। त्यसैले पेसाको ठुलो महत्त्व छ।
स्वप्रतिबिम्बन
सामाजिक कार्यको अनुभव
गत महिना हाम्रो टोलमा सरसफाइ कार्यक्रम थियो। हाम्रो कक्षाका केही साथी पनि गयौँ। समुदायका धेरै मानिस त्यहाँ थिए। हामीले फोहोर बढार्ने र उठाउने काममा सघायौँ। सबै मिलेर सामाजिक काम गर्दा रमाइलो हुने रहेछ।
यो अनुभवबाट के सिक्न सकिन्छ?
उत्तर
मिलेर काम गर्दा थकाइ लाग्दैन, रमाइलो हुन्छ। टोल सफा हुन्छ। सानाले पनि ठुला काममा सघाउन सक्छन्।
लाक्पाको घरमा भएको घेवामा यशोदा र उनका साथीहरू पनि गएका थिए। घेवा भनेको मृतकको सम्झनामा गरिने संस्कार हो। लामाले पितृप्रति श्रद्धा देखाए र आत्माको चिरशान्तिको कामना गरे। छिमेकी सबैलाई बोलाइएको थियो। सबै मिलेर विभिन्न काममा सघाए। यशोदा र साथीहरूले पनि आफूले सक्ने काममा सघाए। सबै मिलेर काम गरेको देखेर उनीहरू खुसी भए।
घेवामा छिमेकीले किन सघाउँछन्?
उत्तर
दुःखको बेला परिवार एक्लो हुन्छ। छिमेकीले सघाउँदा त्यो परिवारको पीर घट्छ। काम पनि सजिलो हुन्छ। यसले समुदायको सम्बन्ध बलियो बनाउँछ।
तपाईँ पनि समुदायका कार्यमा सहभागी हुनुभएको होला। तपाईँले अनुभव गरेका कुरा यस्तो तालिकामा लेख्नुहोस्।
| विवाहमा सहभागी हुँदाको अनुभव | व्रतबन्ध वा छेवरमा सहभागी हुँदाको अनुभव | सरसफाइमा सहभागी हुँदाको अनुभव | घेवा वा श्राद्धमा सहभागी हुँदाको अनुभव |
|---|---|---|---|
उत्तर
आफ्नै अनुभव लेख्नुपर्छ। उदाहरण:
| विवाहमा | व्रतबन्ध वा छेवरमा | सरसफाइमा | घेवा वा श्राद्धमा |
|---|---|---|---|
| पाहुनालाई पानी दिएँ। नाचेँ। | आफन्तसँग भेट भयो। संस्कार हेरेँ। | फोहोर टिपेँ। चउर सफा भयो। | छिमेकीले सघाएको देखेँ। |
तीन दृश्य
यी तीन दृश्य कल्पना गर्नुहोस्। हरेकले समुदायमा के के फाइदा पुर्याउँछ, सूची बनाउनुहोस्।
क. मानिसहरू मिलेर बिरुवा रोप्दै छन्।
ख. बालबालिकाले फोहोर छुट्याएर भाँडामा हाल्दै छन्।
ग. महिला र बालिका मिलेर पूजाको तयारी गर्दै छन्।
उत्तर
क. वातावरण हरियो हुन्छ। छाया, घाँस र फलफूल पाइन्छ। पहिरो कम हुन्छ।
ख. टोल सफा र स्वस्थ हुन्छ। रोग फैलिँदैन। छुट्याएको फोहोर फेरि काममा आउन सक्छ।
ग. संस्कृति जोगिन्छ। मानिसबिच भेटघाट र सद्भाव बढ्छ।
पेसाका मुख्य काम
तपाईँको समुदायका पेसा व्यवसायका मुख्य कार्य र तिनले समुदायमा पुर्याएका फाइदा तालिकामा लेख्नुहोस्।
| पेसा वा व्यवसाय | मुख्य कार्यहरू | समुदायमा पुर्याएका फाइदा |
|---|---|---|
| कृषि पेसा | ||
| व्यापार | ||
| शिक्षण | ||
| घरेलु उद्योग | ||
| स्वरोजगारका कामहरू | ||
| अन्य |
उत्तर
| पेसा वा व्यवसाय | मुख्य कार्यहरू | समुदायमा पुर्याएका फाइदा |
|---|---|---|
| कृषि पेसा | अन्न, तरकारी र फलफूल उब्जाउने; पशु पाल्ने | खाना र आम्दानी |
| व्यापार | सामान किन्ने र बेच्ने | चाहिएको सामान नजिकै पाइने |
| शिक्षण | विद्यार्थीलाई पढाउने | शिक्षित र असल नागरिक |
| घरेलु उद्योग | अचार, डोको, राडीपाखी बनाउने | स्थानीय सामानको प्रयोग र रोजगारी |
| स्वरोजगारका कामहरू | सिलाइ, मर्मत, पसल चलाउने | आफैँ कमाउने र अरूलाई काम दिने |
| अन्य | गाडी चलाउने, स्वास्थ्य सेवा दिने | ढुवानी र उपचार |
