परीक्षा अभ्यास

आफ्नो राष्ट्रिय हितका लागि बाहिरी संसारमा प्रभाव बढाउन र अरू देशसँगको सम्बन्ध सञ्चालन गर्न राज्यले तय गरेको नीतिलाई परराष्ट्र नीति भनिन्छ। यो राज्यको अरू राज्यसँगको अन्तरसम्बन्धलाई नियमित गर्ने व्यवहारको पुञ्ज हो। नेपालको परराष्ट्र नीति स्वतन्त्रता, सार्वभौमसत्ता र भौगोलिक अखण्डताको रक्षा, सार्वभौमिक समानता, पञ्चशील, संयुक्त राष्ट्रसङ्घको बडापत्र र असंलग्नताका आधारमा चल्छ।

• क.देशको स्वतन्त्रता, राष्ट्रियता र पहिचानको संरक्षण र संवर्धन गर्छ।
• ख.अरू देशसँग असल सम्बन्ध बनाई देशको अस्तित्व र सुरक्षा जोगाउँछ।
• ग.व्यापार, लगानी, पर्यटन, रोजगारी र प्रविधिमा पारस्परिक लाभ बढाउँछ।
• घ.छिमेकी र अरू शक्तिशाली देशसँगको सम्बन्धमा भूराजनीतिक सन्तुलन कायम राख्छ।
• ङ.संयुक्त राष्ट्रसङ्घ जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा देशको पहुँच र प्रतिनिधित्व स्थापित गर्छ।
• च.शक्तिशाली देशको स्वार्थ र दबाबबाट देशलाई बचाउँछ।

• क.एकअर्काको क्षेत्रीय अखण्डता र सार्वभौमसत्ताको सम्मान
• ख.अरू देशको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने
• ग.अनाक्रमण
• घ.समानता र पारस्परिक सहयोग तथा लाभको वृद्धि
• ङ.शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वको नीतिको पालना

शान्तिको पाँच सूत्र: पञ्चशील

संस्कृतको “पञ्च” र “शील” मिलेर बनेको पञ्चशीलले देशहरूबिचको व्यवहारका पाँच नियम बताउँछ: एकअर्काको अखण्डता र सार्वभौमसत्ताको सम्मान, आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्नु, आक्रमण नगर्नु, समानता र पारस्परिक लाभ, र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व। सन् १९५४ मा भारत र चीनको सम्झौतामा लेखिएका यी सिद्धान्तलाई सन् १९५५ को बान्डुङ सम्मेलनले विश्वभर फैलायो। नेपालको संविधानले पनि यसलाई परराष्ट्र नीतिको आधार मानेको छ।

पञ्चशीलको पहिलो महत्त्व शान्ति हो। आक्रमण नगर्ने र हस्तक्षेप नगर्ने वचनले देशहरूबिचको डर र शङ्का घटाउँछ। यसले अन्तर्राष्ट्रिय समझदारी बढाउँछ र विवादलाई बल प्रयोगले होइन, वार्ताबाट मिलाउन प्रेरित गर्छ।

दोस्रो, यसले सहयोग बढाउँछ। समानता र पारस्परिक लाभको सिद्धान्तले व्यापार, लगानी र विकासमा सहकार्यको वातावरण बनाउँछ। तेस्रो, यसले हरेक देशको स्वाभिमान, भौगोलिक अखण्डता र सार्वभौमसत्ताको सम्मान गर्छ। यो नेपाल जस्ता साना देशका लागि विशेष महत्त्वको छ, किनकि यसले ठुला र साना सबै देशलाई बराबर मान्छ।

अन्त्यमा, फरक फरक शासन व्यवस्था र विचार भएका देश पनि सँगै शान्तिपूर्वक बस्न सक्छन् भन्ने सहअस्तित्वको भावनाले विश्वमा भाइचारा बढाउँछ। त्यसैले आजको विभाजित संसारमा पनि पञ्चशील उत्तिकै सान्दर्भिक छ।

पञ्चशीलका पाँचै सिद्धान्त शान्ति र मेलमिलापतर्फ लक्षित छन्:

• क.अनाक्रमण: देशहरूले एकअर्कामाथि आक्रमण नगर्ने वचन दिँदा युद्धको सम्भावना घट्छ। संसारका युद्ध प्रायः एउटा देशले अर्काको भूभागमा आक्रमण गर्दा सुरु भएका छन्।
• ख.अहस्तक्षेप: अर्को देशको आन्तरिक मामिलामा हात नहाल्दा अविश्वास र तनाव बढ्दैन।
• ग.अखण्डता र सार्वभौमसत्ताको सम्मान: सिमाना र स्वतन्त्रताको सम्मान गर्दा सीमा विवादहरू पनि शान्तिपूर्ण बाटोबाट मिलाउन सकिन्छ। उदाहरणका लागि, नेपालले छिमेकीसँगका सीमासम्बन्धी विषय कूटनीतिक वार्ताबाट समाधान गर्नुपर्ने नीति लिँदै आएको छ।
• घ.समानता र पारस्परिक लाभ: दुवै पक्षलाई फाइदा हुने सहयोगले मित्रता बलियो बनाउँछ। नेपालले छिमेकी र अरू मित्रराष्ट्रसँग गरेका व्यापार, पारवहन र विकास सहयोगका सम्झौता यसका उदाहरण हुन्।
• ङ.शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व: फरक शासन व्यवस्था भएका देश पनि सँगै बस्न सक्छन्। सन् १९५५ को बान्डुङ सम्मेलनमा एसिया र अफ्रिकाका फरक विचारका देशले यिनै सिद्धान्त समेटेर शान्तिका दश सिद्धान्त पारित गरे।

यसरी पञ्चशीलको पालनाले डरको सट्टा विश्वास, प्रतिस्पर्धाको सट्टा सहयोग र युद्धको सट्टा वार्ताको वातावरण बनाउँछ। त्यसैले यसले विश्वमा शान्ति र मेलमिलापको भावना सिर्जना गर्छ भन्ने भनाइ पुष्टि हुन्छ।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको स्थापना सन् १९४५ अक्टोबर २४ (वि.सं. २००२ कात्तिक ८) मा भएको हो। त्यस दिन यसको बडापत्र लागु भएको थियो। त्यसैले हरेक वर्ष अक्टोबर २४ लाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घ दिवसका रूपमा मनाइन्छ।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घका हालका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेस हुन्। उनी पोर्चुगलका हुन्। उनी नवौं महासचिव हुन् र सन् २०१७ जनवरी १ देखि यस पदमा छन्। उनको दोस्रो कार्यकाल सन् २०२६ डिसेम्बर ३१ मा सकिन्छ र सन् २०२७ जनवरी १ देखि नयाँ महासचिवले काम गर्ने छन्।

देशको संसद्मा जनताका प्रतिनिधि बसेर छलफल गर्छन्, कानुन र बजेट पास गर्छन् र विभिन्न पदमा चुनाव गर्छन्। महासभाले पनि संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा यस्तै काम गर्छ:

• क.सबैको प्रतिनिधित्व: महासभामा सबै १९३ सदस्य राष्ट्रका प्रतिनिधि हुन्छन्, जसरी संसद्मा सबै क्षेत्रका प्रतिनिधि हुन्छन्।
• ख.बराबर मत: ठुलो वा सानो, हरेक देशको एउटा मत हुन्छ।
• ग.छलफल र निर्णय: विश्वका शान्ति, विकास, मानव अधिकार र वातावरणका सबै विषयमा छलफल गरी प्रस्ताव पारित गर्छ।
• घ.बजेट स्वीकृति: संसद्ले जस्तै महासभाले संयुक्त राष्ट्रसङ्घको बजेट स्वीकृत गर्छ।
• ङ.निर्वाचन र नियुक्ति: सुरक्षा परिषद्का अस्थायी सदस्य, आर्थिक तथा सामाजिक परिषद्का सदस्य र अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयका न्यायाधीश चुन्छ र महासचिव नियुक्त गर्छ।
• च.नियमित अधिवेशन: संसद्को जस्तै यसको नियमित अधिवेशन हरेक वर्ष बस्छ।

तर महासभाका प्रस्ताव प्रायः सिफारिस मात्र हुन्, देशहरूलाई कानुनले जस्तो बाध्य पार्दैनन्। तैपनि सबै देशको साझा मञ्च भएकाले यसलाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घको संसद् भनिन्छ।

दोस्रो विश्वयुद्धपछि आफैँ शासन चलाउन नसक्ने अवस्थाका ११ भूभागलाई केही देशको जिम्मामा राखिएको थियो। ती देशले भूभागका जनताको हितमा काम गरे नगरेको निरीक्षण गर्न जिम्मा जमानी परिषद् बनेको थियो। बिस्तारै यी सबै भूभाग स्वतन्त्र भए वा आफूले रोजेका देशसँग गाभिए। अन्तिम भूभाग पलाउ सन् १९९४ अक्टोबर १ मा स्वतन्त्र भयो। निरीक्षण गर्नुपर्ने कुनै भूभाग बाँकी नरहेकाले यस परिषद्ले सन् १९९४ नोभेम्बर १ देखि काम रोकेको छ। त्यसैले यो हाल सक्रिय छैन।

सुरक्षा परिषद् विश्वमा शान्ति र सुरक्षा कायम राख्ने मुख्य जिम्मा भएको अङ्ग हो। यसको भूमिका यस्तो छ:

• क.देशहरूबिचका विवादको शान्तिपूर्ण समाधान खोज्छ र वार्ताका लागि आग्रह गर्छ।
• ख.शान्ति भङ्ग गर्ने वा आक्रमण गर्ने देशविरुद्ध आर्थिक नाकाबन्दी जस्ता गैरसैनिक र आवश्यक परे सैनिक कदम चाल्छ।
• ग.द्वन्द्व भएका ठाउँमा शान्ति स्थापना मिसन पठाउने निर्णय गर्छ। नेपाली शान्ति सैनिक यस्तै मिसनमा जान्छन्।
• घ.हातहतियारको प्रयोग नियन्त्रण गर्ने योजना बनाउँछ।
• ङ.नयाँ सदस्य राष्ट्र लिन र महासचिव नियुक्त गर्न महासभालाई सिफारिस गर्छ।
• च.महासभासँगै अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयका न्यायाधीश चुन्छ।

यसका निर्णय सदस्य राष्ट्रले मान्नुपर्छ। तर पाँच स्थायी सदस्यको भिटोका कारण कहिलेकाहीँ ठुला द्वन्द्वमा पनि परिषद्ले निर्णय गर्न सक्दैन।

सुरक्षा परिषद्मा महत्त्वपूर्ण विषयको प्रस्तावमा कुनै स्थायी सदस्यले विरोधमा मत दिएर प्रस्तावलाई पारित हुनबाट रोक्ने विशेष अधिकारलाई निषेधाधिकार वा भिटो भनिन्छ। प्रस्तावको पक्षमा ९ वा सोभन्दा बढी मत भए पनि एउटा स्थायी सदस्यको विरोधले प्रस्ताव पारित हुँदैन।

यसको प्रयोग सुरक्षा परिषद्का पाँच स्थायी सदस्य संयुक्त राज्य अमेरिका, रुस, चीन, फ्रान्स र बेलायतले मात्र गर्न सक्छन्। स्थायी सदस्य तटस्थ बसे वा मत नदिए भिटो लाग्दैन, र कार्यविधिसम्बन्धी विषयमा भिटो लाग्दैन।

• क.अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठन (जेनेभा)
• ख.खाद्य तथा कृषि सङ्गठन (रोम)
• ग.विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (जेनेभा)
• घ.अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (वासिङ्टन डी.सी.)
• ङ.संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शैक्षिक, वैज्ञानिक तथा सांस्कृतिक सङ्गठन, युनेस्को (पेरिस)
• च.विश्व बैङ्क (वासिङ्टन डी.सी.)
• छ.अन्तर्राष्ट्रिय दूरसञ्चार सङ्घ (जेनेभा)
• ज.विश्व हुलाक सङ्घ (बर्न)
• झ.अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन (मन्ट्रियल)
• ञ.विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठन (जेनेभा)
• ट.विश्व बौद्धिक सम्पत्ति सङ्गठन (जेनेभा)
• ठ.अन्तर्राष्ट्रिय सामुद्रिक सङ्गठन (लन्डन)
• ड.संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय औद्योगिक विकास सङ्गठन (भियना)
• ढ.अन्तर्राष्ट्रिय कृषि विकास कोष (रोम)
• ण.संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय पर्यटन (म्याड्रिड)

नेपाल सन् १९५३ मे १ मा युनेस्कोको सदस्य भएको हो। यसको योगदानलाई यसरी हेर्न सकिन्छ:

शैक्षिक क्षेत्रमा

• क.सबैका लागि शिक्षा र साक्षरता अभियानमा नीति र प्राविधिक सहयोग गरेको छ।
• ख.शिक्षक तालिम, पाठ्यसामग्री र गैरऔपचारिक शिक्षाका कार्यक्रममा सघाएको छ।
• ग.सामुदायिक सिकाइ केन्द्र र प्रौढ शिक्षामार्फत पढ्ने अवसरबाट वञ्चित मानिससम्म शिक्षा पुर्‍याउन सहयोग गरेको छ।

सांस्कृतिक क्षेत्रमा

• क.काठमाडौँ उपत्यका (सन् १९७९) र लुम्बिनी (सन् १९९७) लाई विश्व सम्पदा सूचीमा राखी संसारभर चिनाएको छ। प्राकृतिक सम्पदाका रूपमा सगरमाथा (सन् १९७९) र चितवन (सन् १९८४) राष्ट्रिय निकुञ्ज पनि यस सूचीमा छन्।
• ख.सम्पदाको संरक्षण र पुनर्निर्माणमा प्राविधिक सहयोग गरेको छ, जस्तै वि.सं. २०७२ को भूकम्पपछि क्षतिग्रस्त सम्पदाको पुनर्निर्माण।
• ग.अमूर्त सम्पदा, भाषा र संस्कृतिको संरक्षणका लागि जनचेतना बढाएको छ।

विज्ञानमा: विज्ञान शिक्षा, जलस्रोत र विपत् जोखिम न्यूनीकरणसम्बन्धी अध्ययनमा पनि यसले सहयोग गर्छ।

इमेल र सामाजिक सञ्जालले हातले लेखिएका चिठी घटाए पनि विश्व हुलाक सङ्घ अहिले पनि सान्दर्भिक छ:

• क.अनलाइन किनमेलका पार्सल: विदेशबाट अनलाइन मगाइएका सामान धेरैजसो हुलाकबाटै आउँछन्। विश्व हुलाक सङ्घका नियमले देशहरूबिच पार्सल आदानप्रदान र शुल्क तय गर्छन्।
• ख.सरकारी र कानुनी कागजात: प्रमाणपत्र, अदालतका कागज र आधिकारिक पत्र अझै हुलाकबाट पठाइन्छन्।
• ग.दुर्गम क्षेत्र: इन्टरनेट नपुगेका ठाउँका मानिसका लागि हुलाक अझै भरपर्दो माध्यम हो।
• घ.डिजिटल हुलाक सेवा: यसले हुलाकमा ट्र्याकिङ, छिटो पठाउने सेवा र डिजिटल भुक्तानी ल्याउन देशहरूलाई सघाउँछ।
• ङ.सुरक्षा: पार्सलबाट हुने तस्करी र खतरनाक सामान रोक्न साझा नियम बनाउँछ।

त्यसैले चिठीको सङ्ख्या घटे पनि पार्सल र डिजिटल सेवाका कारण विश्व हुलाक सङ्घको उपयोगिता अहिले पनि उत्तिकै छ। तर समयसँगै आफूलाई बदल्दै लैजानुपर्ने चुनौती पनि यसका सामु छ।

• क.खाद्य तथा कृषि सङ्गठन: उन्नत बिउ, माटो परीक्षण, बालीका रोग र कीरा नियन्त्रण, पशुपालन, माछापालन र वन व्यवस्थापनमा प्राविधिक सहयोग र तालिम दिन्छ। खाद्य सुरक्षा र पोषणसम्बन्धी नीति बनाउन सरकारलाई सघाउँछ।
• ख.अन्तर्राष्ट्रिय कृषि विकास कोष: ग्रामीण क्षेत्रका साना र गरिब किसानको उत्पादन र आम्दानी बढाउने आयोजनामा ऋण र अनुदान दिन्छ।
• ग.विश्व बैङ्क: सिँचाइ, ग्रामीण सडक र कृषि बजारका आयोजनामा लगानी गर्छ।
• घ.विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठन: मौसमको पूर्वानुमान र जलवायुसम्बन्धी सूचनामा सघाउँछ, जसले किसानलाई बाली लगाउने र काट्ने समय तय गर्न मदत गर्छ।
• ङ.विश्व बौद्धिक सम्पत्ति सङ्गठन: स्थानीय कृषि उत्पादनको भौगोलिक पहिचान र ब्रान्ड सुरक्षित गर्न सघाउँछ।

विश्वको कुनै एक देश वा क्षेत्रमा उत्पादित वस्तु, सेवा, पुँजी, प्रविधि, सूचना र जनशक्ति संसारका जुनसुकै देशमा सजिलै प्रयोग गर्न आयात निर्यात हुने प्रक्रियालाई विश्वव्यापीकरण भनिन्छ। व्यापक अर्थमा यो विश्वका अर्थतन्त्र, संस्कृति र राजनीतिलाई जोड्ने र सबै क्षेत्रमा साझा मूल्य मान्यता स्थापित गर्ने प्रक्रिया हो। यसलाई भूमण्डलीकरण पनि भनिन्छ। यसका आर्थिक, राजनीतिक, सामाजिक–सांस्कृतिक, प्रशासनिक, प्राविधिक र सूचना तथा सञ्चार गरी छ पक्ष छन्।

• क.राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई अन्तर्राष्ट्रिय अर्थतन्त्रसँग जोड्छ।
• ख.आयात र निर्यात खुकुलो बनाई व्यापार बढाउँछ।
• ग.भन्सार दर घटाउन र व्यवस्थित बनाउन सघाउँछ।
• घ.राष्ट्रिय आय, बचत, उत्पादन र रोजगारी बढाउँछ।
• ङ.“विश्व एउटा गाउँ” भन्ने भावनाले सीमाविहीन समुदाय बनाउँछ।
• च.सूचना प्रविधि र सामाजिक सञ्जालमार्फत संसारका मानिसलाई जोड्छ।
• छ.लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यता, सुशासन, मानव अधिकार, सामाजिक न्याय र समावेशीकरणको प्रवर्धन गर्छ।

कुनै विषय, उत्पादन वा सेवालाई निश्चित ठाउँको आवश्यकता, संस्कृति र मानिसअनुसार ढाल्ने तथा प्रशासन र निर्णयको अधिकार स्थानीय तहसम्म पुर्‍याउने प्रक्रियालाई स्थानीयकरण भनिन्छ। यसले स्थानीय कला, संस्कृति, रीतिरिवाज, सिप र प्रविधिको प्रवर्धन गर्छ र स्थानीय मानिसका विचार र चाहनालाई प्राथमिकता दिन्छ। नेपालमा सङ्घीयताअन्तर्गत ७५३ स्थानीय तहले आफ्नै योजना र सेवा प्रवाह गर्नु स्थानीयकरणको उदाहरण हो।

• क.स्थानीय प्रविधि, सिप र सेवालाई जोड दिन्छ।
• ख.जनता केन्द्रित विकासको दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्छ।
• ग.राष्ट्रियता र मौलिकताको जगेर्नामा जोड दिन्छ।
• घ.स्थानीय संस्कृति र रीतिरिवाजको प्रवर्धन गर्न प्रेरित गर्छ।
• ङ.घरनजिकै सेवा र निर्णयमा नागरिकको प्रत्यक्ष सहभागिता बढाउँछ।
• च.स्थानीय उत्पादन र रोजगारी बढाई श्रमिक र वस्तुको अत्यधिक अन्तर्राष्ट्रियकरणलाई निरुत्साहित गर्छ।
• छ.विविधताबिच एकतालाई प्राथमिकता दिन्छ।

• क.प्रस्तुतीकरण: प्रोजेक्टर वा इन्टरएक्टिभ बोर्डमा स्लाइड, चित्र, नक्सा र भिडियो देखाएर पाठ रोचक बनाउन सकिन्छ।
• ख.खोज: इन्टरनेटमा भरपर्दा स्रोतबाट थप सामग्री खोजेर गृहकार्य र परियोजना गर्न सकिन्छ।
• ग.अनलाइन कक्षाकोठा: गृहकार्य दिने, बुझाउने र पृष्ठपोषण पाउने काम अनलाइन गर्न सकिन्छ।
• घ.भिडियो बैठक: पछि परेका विद्यार्थीलाई उपचारात्मक कक्षा वा विपत्का बेला घरबाटै कक्षा दिन सकिन्छ।
• ङ.फ्लिप्ड कक्षा: पाठ घरमा भिडियोबाट पढ्ने र कक्षामा अभ्यास तथा छलफल गर्ने।
• च.सर्वेक्षण र तथ्याङ्क: अनलाइन फाराम र स्प्रेडसिटबाट तथ्याङ्क सङ्कलन र विश्लेषण गरी चित्रमा देखाउन सकिन्छ।
• छ.ई–पुस्तक र ई–रिडर: धेरै पुस्तक एउटै यन्त्रमा राखेर पढ्न सकिन्छ।
• ज.सहकार्य: कक्षाको सामाजिक सञ्जाल समूहमा सामग्री साझा गरी सँगै सिक्न सकिन्छ।

नमुना सूची:

• क.कक्षाको समूहबाट गृहकार्य, सूचना र पढ्ने सामग्री पाएँ।
• ख.बुझ्न गाह्रो भएको विषय शैक्षिक भिडियो हेरेर बुझेँ।
• ग.विदेशमा रहेका आफन्तसँग सस्तोमा भिडियो कल गरेँ।
• घ.सरकारी निकाय र विद्यालयका आधिकारिक पेजबाट परीक्षा र बिदाका सूचना छिटो पाएँ।
• ङ.नयाँ सिप, जस्तै चित्र बनाउन वा कम्प्युटर चलाउन, सिकेँ।
• च.विपत्का बेला साथीभाइ र आफन्त सुरक्षित भएको खबर तुरुन्तै पाएँ।

मिति: २०८३/०७/०९

श्रीमान् अध्यक्षज्यू,
विद्यालय व्यवस्थापन समिति,
........ माध्यमिक विद्यालय, ........

विषय: विद्यालयमा सूचना प्रविधिको सुविधा व्यवस्था गरिदिने सम्बन्धमा।

महोदय,
हामी यस विद्यालयमा कक्षा १० मा अध्ययनरत विद्यार्थी हौँ। हाम्रो विद्यालयमा एउटा मात्र कम्प्युटर छ र इन्टरनेटको सुविधा छैन। अहिलेको समयमा पढाइ, परियोजना कार्य र सूचनाका लागि सूचना प्रविधि अनिवार्य भइसकेको छ। प्रविधिको अभावमा हामी डिजिटल सिप सिक्नबाट वञ्चित भएका छौँ।

त्यसैले विद्यालयमा कम्प्युटर कक्ष, इन्टरनेट, कम्तीमा एउटा कक्षामा प्रोजेक्टर वा इन्टरएक्टिभ बोर्ड र शिक्षकलाई सूचना प्रविधिसम्बन्धी तालिमको व्यवस्था गरिदिनुहुन विनम्र अनुरोध गर्छौं। यसका लागि स्थानीय तह र अभिभावकसँग समन्वय गर्न हामी पनि सहयोग गर्न तयार छौँ।

निवेदक,
कक्षा १० का विद्यार्थीहरूको तर्फबाट
नाम: ........
कक्षा प्रतिनिधि

क. ट्याब्लेट: यो बोकेर हिँड्न सकिने, पर्दा छोएर चलाइने सानो व्यक्तिगत कम्प्युटर हो। यो ल्यापटपभन्दा सानो र स्मार्टफोनभन्दा ठुलो हुन्छ। यसबाट पढ्न, फोटो र भिडियो खिच्न र सामग्री तयार पार्न सकिन्छ।

ख. इन्टरएक्टिभ बोर्ड: यो कक्षाकोठामा प्रयोग गरिने, टेलिभिजनजस्तो देखिने तर आफैँमा कम्प्युटर भएको विद्युतीय बोर्ड हो। यसको पर्दा छोएर चलाइन्छ। इन्टरनेटबाट सामग्री खोजेर देखाउन, ह्वाइटबोर्ड जस्तै लेख्न र लेखेका कुरा सुरक्षित राख्न सकिन्छ।

फ्लिप्ड कक्षामा विद्यार्थी पाठ घरमा पढ्छन् र कक्षामा अभ्यास तथा छलफल गर्छन्। हाम्रो विद्यालयमा यसको सम्भावना छ, तर केही तयारी चाहिन्छ:

• क.धेरैजसो विद्यार्थीको घरमा मोबाइल र इन्टरनेट छ। त्यसैले शिक्षकले छोटा भिडियो वा पढ्ने सामग्री अनलाइन कक्षाकोठामा राख्न सक्नुहुन्छ।
• ख.इन्टरनेट नभएका विद्यार्थीका लागि सामग्री छापेर वा विद्यालयको कम्प्युटर कक्षमा हेर्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ, ताकि कोही पछि नपरून्।
• ग.कक्षाको समय समूह कार्य, प्रश्नोत्तर र परियोजनामा लगाउन सकिन्छ।
• घ.शिक्षकलाई भिडियो बनाउने र अनलाइन कक्षाकोठा चलाउने तालिम चाहिन्छ।
• ङ.अभिभावकलाई यसबारे बुझाएर घरमा पढ्ने समय मिलाउन सहयोग लिनुपर्छ।

सुरुमा एउटा विषयको केही पाठबाट परीक्षण गरी सफल भए अरू विषयमा बढाउन सकिन्छ।

हालसालै घटेका, धेरै मानिसको जीवनमा प्रभाव पार्ने र समाजमा चर्चामा रहेका घटनालाई समसामयिक घटना भनिन्छ। यस्ता घटना राजनीति, अर्थतन्त्र, विज्ञान प्रविधि, खेलकुद, कला, वातावरण वा स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित हुन सक्छन्। समाचार, लेख र सम्पादकीयमार्फत यिनबारे थाहा पाइन्छ। चन्द्रयान–३ को अवतरण र डा. सन्दुक रुइतले पाएको इसा अवार्ड यसका उदाहरण हुन्।

• क.बुझाइ फराकिलो हुन्छ: देश र संसारमा के भइरहेको छ भन्ने थाहा हुँदा विद्यार्थी आफ्नो ठाउँभन्दा बाहिरको संसार बुझ्छन्।
• ख.आलोचनात्मक सोच बढ्छ: एउटै घटनालाई फरक स्रोतले फरक तरिकाले लेख्छन्। तुलना गर्दा सत्य र अफवाह छुट्याउन सिकिन्छ।
• ग.प्रेरणा मिल्छ: डा. सन्दुक रुइत जस्ता व्यक्तिको कामले सेवा र मिहिनेत गर्न प्रेरित गर्छ। अन्तरिक्ष अभियानले विज्ञानप्रति रुचि जगाउँछ।
• घ.जिम्मेवार नागरिक बनिन्छ: वातावरण, स्वास्थ्य र शान्तिका घटना बुझ्दा फोहोर नफाल्ने, खोप लगाउने र झगडा वार्ताबाट मिलाउने जस्ता व्यवहार अपनाउन सकिन्छ।
• ङ.पढाइ र परीक्षामा सहयोग: सामाजिक अध्ययन, निबन्ध, वक्तृत्व र प्रतियोगिता परीक्षामा समसामयिक ज्ञान काम लाग्छ।
• च.सही निर्णय गर्न सकिन्छ: विदेश जाने, पढ्ने विषय छान्ने जस्ता निर्णय गर्दा संसारको अवस्था थाहा भएमा सजिलो हुन्छ।

गाउँमा पहिलो पटक निःशुल्क आँखा शिविर, ३०० जनाको जाँच

सूर्यविनायक, कात्तिक ८ — सूर्यविनायक नगरपालिका–५ मा शुक्रबार आयोजित निःशुल्क आँखा शिविरमा ३०० जनाको आँखा जाँच गरियो। नगरपालिका र एक आँखा अस्पतालको सहकार्यमा आयोजित शिविरमा ४२ जनामा मोतीविन्दु भेटिएको र उनीहरूको शल्यक्रिया आगामी हप्ता अस्पतालमै निःशुल्क गरिने आयोजकले जनाएका छन्।

शिविरमा आएका अधिकांश ज्येष्ठ नागरिक थिए। “धेरै वर्षदेखि धमिलो देखिरहेकी थिएँ, पैसा नभएर अस्पताल जान सकेकी थिइनँ,” ७२ वर्षीया एक स्थानीयले भनिन्। वडाध्यक्षले हरेक वर्ष यस्तो शिविर चलाउने बताए।

(यो एउटा नमुना हो। आफ्नो समुदायको वास्तविक घटना लिएर “के, कहाँ, कहिले, कसले, किन र कसरी” को उत्तर दिने गरी समाचार लेख्नुहोस्।)

सन् २०२२ मार्च २७ मा भएको ९४औँ ओस्कार अवार्डमा सर्वश्रेष्ठ चलचित्रको अवार्ड सियान हेडरले निर्देशन गरेको चलचित्र “कोडा” ले पाएको थियो।