परीक्षा अभ्यास

कतिपय पुस्तकमा यो प्रश्न “डिजिटल इमानदारी (digital integrity) र डिजिटल प्रतिष्ठा” का रूपमा आउँछ। त्यसको उत्तर यस्तो हुन्छ:

लामो समयसम्म इमानदार रहनु नै राम्रो प्रतिष्ठा बनाउने सबैभन्दा पक्का बाटो हो।

बिट (बाइनरी अङ्क) कम्प्युटरमा डाटाको सबैभन्दा सानो एकाइ हो: एउटा 0 वा 1। बाइट भनेको कम्प्युटरले एउटै एकाइका रूपमा चलाउने 8 बिटको समूह हो। एउटा बाइटमा पाठको एउटा अक्षर भण्डारण गर्न सकिन्छ।

ब्रोडबेन्ड प्रसारणमा डिजिटल डाटालाई क्यारियर तरङ्गमा मोड्युलेट गरिन्छ। अप्टिकल फाइबरमा यो तरङ्ग प्रकाश हुन्छ भने 4G र Wi-Fi मा रेडियो तरङ्ग। डाटाका फरक फरक धारलाई फरक फरक क्यारियर आवृत्तिमा राखिने भएकाले पठाउने र प्राप्त गर्ने धेरै सिग्नल एकै पटक एउटै फाइबर वा हावाबाट लामो दुरीसम्म जान सक्छन्। धेरै च्यानलले एकै पटक माध्यम बाँडेर प्रयोग गर्ने हुनाले हरेक सेकेन्ड धेरै ठुलो मात्रामा डाटा बग्छ र इन्टरनेट छिटो हुन्छ। (यसको स्पिड स्पिड टेस्टबाट मेगाबिट प्रति सेकेन्डमा नापिन्छ।)

कुनै चार:

• 1.मिसावट र विकृतिको असर धेरै कम हुन्छ;
• 2.परिपथ बढी विश्वसनीय हुन्छन्;
• 3.डिजिटल परिपथ सस्ता र बनाउन सजिला हुन्छन्;
• 4.सिग्नलबिच ओभरल्याप र क्रस टक कम हुन्छ;
• 5.इन्क्रिप्सन गरी डाटा सुरक्षित राख्न र कम्प्रेस गर्न सकिन्छ;
• 6.त्रुटि पत्ता लगाउने र सच्याउने कोडले गल्ती घटाउँछ;
• 7.प्रतिलिपि ठ्याक्कै उस्तै हुन्छ।

डिजिटल प्रविधिले सञ्चारलाई छिटो, प्रस्ट र सस्तो बनाएको छ र धेरै धेरै मानिससम्म पुर्‍याएको छ।

1. डिजिटल टेलिकम्युनिकेसन: कल छिटो जोडिन्छ र आवाज प्रस्ट सुनिन्छ। धेरै कल एकै पटक एउटै च्यानलबाट जान सक्ने भएकाले मोबाइल फोन दुर्गम गाउँसम्म प्रायः सबैको हातमा पुगेको छ।
2. डिजिटल टिभी: कम्प्रेसनका कारण एउटा च्यानलको ठाउँमा धेरै च्यानल अटाउँछन् र भूउपग्रह (डिस टिभी) बाट नेपालका दुर्गम भागसम्म प्रस्ट चित्र पुग्छ।

(अरू उदाहरण: इन्टरनेट, डिजिटल मिडिया, अनलाइन भुक्तानी, ई-पुस्तकालय।)

कुनै चार: डिजिटल (र इन्फ्रारेड) थर्मोमिटर, क्याल्कुलेटर, डिजिटल वालेट / QR भुक्तानी, अनलाइन पत्रपत्रिका, अनलाइन पुस्तकालय, डिजिटल क्यामरा, स्मार्ट घडी, डिजिटल स्पिडोमिटर, डिजिटल क्यालेन्डर, मोबाइल फोन।

सकारात्मक:

• 1.डिजिटल भुक्तानी: नगद बोक्नुपर्दैन र राजस्व तथा टिकटको भुक्तानी घरबाटै गर्न सकिन्छ;
• 2.डिजिटल पुस्तकालय र अनलाइन सिकाइका कारण पुस्तक र पाठ जुनसुकै ठाउँमा पाइन्छन्।

नकारात्मक:

• 1.धेरै स्क्रिन समयका कारण व्यायामको कमी, मोटोपना, आँखामा तनाव र निद्रा नपुग्ने समस्या हुन्छ;
• 2.अनलाइन ठगी र साइबर बुलिङजस्ता साइबर अपराधले मानिस र उनीहरूको प्रतिष्ठामा हानि पुर्‍याउँछ।

डिजिटल सिटिजनसिप भनेको अनलाइन संसारको जिम्मेवार नागरिक (नेटिजन) हुनु हो। यसमा अनलाइनमा आफ्ना अधिकार र कर्तव्यको जानकारी राख्दै इन्टरनेट र डिजिटल प्रविधिलाई सुरक्षित, सम्मानजनक, इमानदार र कानुनसम्मत तरिकाले प्रयोग गरिन्छ।

कुनै चार:

• 1.अनलाइनमा सभ्य र शिष्ट भाषा प्रयोग गर्ने;
• 2.कहिल्यै नभेटेका मानिसलाई पनि आदर गर्ने;
• 3.पोस्ट स्थायी हुन्छन् भन्ने सम्झेर पोस्ट गर्नुअघि सोच्ने;
• 4.बौद्धिक सम्पत्तिको सम्मान गर्ने र स्रोत उद्धृत गर्ने;
• 5.सेयर गर्नुअघि तथ्य जाँच्ने;
• 6.आफ्नो र अरूको गोपनीयता र सुरक्षा जोगाउने।

अनलाइन रेपुटेसन (अनलाइन प्रतिष्ठा) भनेको कुनै व्यक्ति वा संस्थाको प्रोफाइल, पोस्ट, कमेन्ट, सेयर र अरूले त्यसबारे भनेका कुरा इन्टरनेटमा हेरेर मानिसमा बन्ने धारणा हो।
उदाहरण: सही विज्ञान समाचार सेयर गर्ने भनेर चिनिएको विद्यार्थीको अनलाइन प्रतिष्ठा राम्रो हुन्छ। कसैका पुराना अशिष्ट कमेन्ट भविष्यका रोजगारदाताले भेट्टाए भने त्यस व्यक्तिको प्रतिष्ठा बिग्रिन्छ। ग्राहकका गुनासाको आफ्नो पेजमा छिटो जवाफ दिने व्यवसायले राम्रो प्रतिष्ठा कमाउँछ र त्यसका फलोअरको सङ्ख्याबाट मानिसको विश्वास थाहा हुन्छ।

डिजिटल आरोग्यता भनेको अनलाइन र अफलाइन क्रियाकलापमा बिताउने समयबिच सन्तुलन राखी मानसिक, शारीरिक, सामाजिक र भावनात्मक रूपमा स्वस्थ रहनु हो। प्रविधिको प्रयोगले समग्र स्वास्थ्यमा हानि नपुगोस् भन्ने यसको उद्देश्य हो।

राम्रो डिजिटल आरोग्यताका फाइदा:

• 1.शारीरिक स्वास्थ्य जोगिन्छ: व्यायाम र निद्रा बढी हुन्छ, आँखामा तनाव र मोटोपना कम हुन्छ;
• 2.मानसिक र भावनात्मक स्वास्थ्य जोगिन्छ: तनाव, चिन्ता र लत कम हुन्छ;
• 3.ध्यान भड्काउने कुरा कम हुने भएकाले एकाग्रता र पढाइ राम्रो हुन्छ;
• 4.परिवार र साथीसँगको वास्तविक जीवनको सम्बन्ध बलियो रहन्छ;
• 5.प्रविधिले हामीलाई चलाउनुको सट्टा हामी नै प्रविधिलाई साधनका रूपमा सोचेर प्रयोग गर्छौँ।

• 1.खाना खाँदा र सुत्नुअघिजस्ता स्क्रिन नहेर्ने निश्चित समय छुट्याउने।
• 2.सामाजिक सञ्जाल र गेमका लागि समयसीमा तोक्ने (एप टाइमरले यसमा सहयोग गर्छ)।
• 3.पढ्दा वा काम गर्दा नोटिफिकेसन बन्द गर्ने।
• 4.नियमित विश्राम लिने, व्यायाम गर्ने र अफलाइन मानिससँग समय बिताउने।

(अरू: राति फोन सुत्ने कोठाबाहिर राख्ने; डिजिटल आरोग्यता एप प्रयोग गर्ने।)

इन्टरनेटमा आफ्नो (वा संस्थाको) प्रतिष्ठा बनाउने, जोगाउने र सुधार्ने कामलाई डिजिटल प्रतिष्ठा व्यवस्थापन भनिन्छ। यसमा जिम्मेवार भएर पोस्ट गर्ने, प्रोफाइललाई साँचो र सुरक्षित राख्ने, हानिकारक सामग्री हटाउने वा सच्याउने र संस्थाका हकमा कमेन्ट तथा गुनासाको समयमै जवाफ दिने काम पर्छन्।

• 1.एक जना विद्यार्थीले सबै प्रोफाइलमा एउटै वास्तविक नाम राख्छन्, गोपनीयता सेटिङ बलियो बनाउँछन् र विज्ञानसम्बन्धी उपयोगी तथा सही पोस्ट नियमित रूपमा सेयर गर्छन्।
• 2.एउटा अस्पतालले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल पेजमा बिरामीका गुनासाको छिटो र शिष्ट जवाफ दिन्छ र आफ्नो आधिकारिक वेबसाइट अद्यावधिक राख्छ।

कुनै चार:

• 1.रोजगारदाता, कलेज र छात्रवृत्ति समितिले प्रायः मानिसबारे अनलाइनमा खोजी गर्छन्।
• 2.पोस्ट स्थायी हुने भएकाले एउटा लापरवाह पोस्टले पनि वर्षौँसम्म हानि गर्न सक्छ।
• 3.राम्रो सुरक्षा र गोपनीयता सेटिङ भए पासवर्ड चोरी हुने र आफ्नो नाममा नक्कली पोस्ट हुने डर हुँदैन।
• 4.संस्थाको प्रतिष्ठा राम्रो भए त्यसप्रतिको विश्वास, ग्राहक र फलोअर बढ्छन्।
• 5.प्रतिष्ठामाथि अनलाइन आक्रमण हुँदा ठुलो तनाव हुने भएकाले प्रतिष्ठा व्यवस्थापनले मानसिक स्वास्थ्य पनि जोगाउँछ।

• 1.सामाजिक सञ्जालबाट मानिसहरू टाढा रहेका परिवार, साथी र विदेशमा काम गर्ने आफन्तसँग जोडिइरहन्छन्।
• 2.समाचार, सिकाइ सामग्री र बाढी तथा भूकम्पका बेलाका चेतावनीजस्ता उपयोगी सूचना यसबाट छिटो फैलिन्छन्। मानिसहरू सबैका सामु आफ्नो धारणा पनि राख्न सक्छन्।

(अरू: अनलाइन व्यापार र प्रचार।)

• 1.लत र धेरै स्क्रिन समयका कारण निद्रा नपुग्ने, पढाइ घट्ने र मानिससँग आमनेसामने कम समय बिताउने समस्या हुन्छ।
• 2.साइबर बुलिङ, झुटा समाचार, हल्ला र ठगीले मानिसको प्रतिष्ठा र मानसिक स्वास्थ्यमा हानि पुर्‍याउँछन्।

विषय: एकाइ 11, ट्रान्सफर्मर।
5 मिनेटको योजना:

1. सुरुवात (30 s): फोनको चार्जर देखाएर “230 V कसरी 5 V बन्छ?” भनेर सोध्ने।
2. बनावट (1 मिनेट): वास्तविक ट्रान्सफर्मर (पुरानो एडाप्टरबाट) वा त्यसको चित्र खिचेर कोर र दुईओटा क्वाइलको नाम बताउने।
3. कार्य (1.5 मिनेट): क्वाइल र कम्पास वा LED प्रयोग गरी म्युचुअल इन्डक्सन बुझाउने।
4. सूत्र र एउटा उदाहरण (1.5 मिनेट): $N_p/N_s = V_p/V_s$ लेखेर राउटरको एडाप्टरको उदाहरण हल गर्ने।
5. सारांश र दर्शकलाई एउटा प्रश्न (30 s)।

चरणहरू: छोटो स्क्रिप्ट लेख्ने; सामग्री जम्मा गर्ने; हरेक भाग स्थिर समातिएको फोनमा तेर्सो पारेर, राम्रो उज्यालो भएको शान्त कोठामा रेकर्ड गर्ने; आवाज प्रस्ट रेकर्ड गर्ने; क्लिपहरू कम्प्युटरमा कपी गर्ने।

3 मिनेटको बनाउन: इडिटरमा हरेक क्लिपबाट रोकिएका र दोहोरिएका वाक्य ट्रिम गर्ने, एउटा मात्र उदाहरण राख्ने, बनावटको भाग छोट्याउने, अनि क्लिपहरूलाई क्रमैसँग जोड्ने, शीर्षक थप्ने र MP4 फाइलका रूपमा एक्सपोर्ट गर्ने।