SEE नमुना प्रश्नपत्र 9

सातओटा: मिटर, किलोग्राम, सेकेन्ड, केल्भिन, क्यान्डेला, एम्पियर र मोल।

खोक्रा र हावाले भरिएका (न्युम्याटिक) हाडले शरीर हलुका बनाउँछन् र यसले पक्षीलाई उड्न मदत गर्छ।

चाहेका गुण (धेरै दुध, धेरै अन्न, रोग सहन सक्ने क्षमता) भएका बिरुवा वा जनावरलाई अभिभावकका रूपमा छानेर तिनको प्रजनन गराउनु, ताकि सन्ततिमा ती गुण आऊन्।

रुखले खाना बनाउन कार्बनडाइअक्साइड लिन्छन् र त्यसको कार्बन काठमा जम्मा गर्छन्। रुख कम हुँदा हावाबाट कम कार्बनडाइअक्साइड लिइन्छ र काटिएका रुख बल्दा वा कुहिँदा तिनमा जम्मा भएको कार्बन फेरि निस्कन्छ। यसरी हावामा यो हरितगृह ग्यासको मात्रा बढ्छ।

टुप्पो पृथ्वीको केन्द्रबाट करिब 8.8 km टाढा छ र केन्द्रबाटको दुरी बढ्दै जाँदा g = GM/(R + h)² घट्दै जान्छ। (पृथ्वीको अर्धव्यासको तुलनामा 8.8 km निकै सानो भएकाले यो करिब 0.03 m/s² मात्र कम हुन्छ।)

क्षेत्रफल = 0.20 m × 0.30 m = 0.06 m²।
$$P = \frac{F}{A} = \frac{600\ \text{N}}{0.06\ \text{m}^2} = 10{,}000\ \text{Pa}$$

8.6 × 9.46 × 10¹² km = 81.4 × 10¹² km ≈ 8.1 × 10¹³ km।

शुद्ध अक्सिजनमा हावामा भन्दा करिब पाँच गुणा बढी अक्सिजनको कन्सन्ट्रेसन हुन्छ। त्यसैले अक्सिजनका अणु तातो काठसँग धेरै पटक ठोक्किन्छन् र बल्ने प्रतिक्रिया निकै छिटो हुन्छ।

कालो कण कार्बन हुन्: 2Mg + CO₂ → 2MgO + C। बलिरहेको म्याग्नेसियम कार्बनडाइअक्साइडबाट अक्सिजन तान्न पुग्ने गरी तातो हुन्छ। यसबाट कार्बनडाइअक्साइडमा कार्बन हुन्छ (र यसले सबै आगो निभाउन सक्दैन) भन्ने थाहा हुन्छ।

$$s = \frac{Q}{m\,\Delta T}$$
ताप (ऊर्जा) को एकाइ जुल हो, J = kg m² s⁻²। पिण्डको एकाइ kg र तापक्रमको फरकको एकाइ K हो। त्यसैले
$$s \text{ को एकाइ} = \frac{\text{kg m}^2\,\text{s}^{-2}}{\text{kg} \times \text{K}} = \text{m}^2\,\text{s}^{-2}\,\text{K}^{-1}$$
(तालिकामा लेखिने J/(kg °C) यही हो: 1 °C को फरक र 1 K को फरक बराबर हुन्छ।)

• क.$\dfrac{10^6}{10^8\ \text{प्रति s}} = 0.01\ \text{s}$: सेकेन्डको सयौँ भाग।
• ख.$\dfrac{10^{16}}{10^8\ \text{प्रति s}} = 10^8\ \text{s}$ र $\dfrac{10^8\ \text{s}}{3.16 \times 10^7\ \text{s}} \approx 3.2$ वर्ष। हरेक थप शब्दले समयलाई 10,000 गुणा बढाउँछ। त्यसैले जथाभाबी शब्दले बनेको लामो पासवर्ड छोटो पासवर्डभन्दा धेरै सुरक्षित हुन्छ।

• क.गँड्यौलाले छालाबाट सास फेर्छ: अक्सिजन यसको छालामा भएको ओसिलो पातलो तहमा घुलेर मुनिका रक्तनलीमा पुग्छ। सुक्खा छालाले अक्सिजन लिन सक्दैन र गँड्यौला निसासिएर मर्छ।
• ख.यसले खनेका सुरुङबाट माटोमा हावा र वर्षाको पानी छिर्छ। यसले माटोसँगै निलेका मरेका पात पचाएर मसिनो र मलिलो मल छोड्छ। यसरी यसले माटो खनजोत गरेर मलिलो बनाउँछ।

• क.हरेक पटक सङ्ख्या दोब्बर हुन्छ: 1 → 2 → 4 → 8 … n पटकपछि 2ⁿ कोष हुन्छन् र 2¹⁰ = 1,024 भएकाले 10 पटक।
• ख.मियोसिसबाट हरेक कोषले चारओटा ह्याप्लोइड कोष दिन्छ: 250 × 4 = 1,000 शुक्रकीट। हरेकमा 23 क्रोमोजोम (46 को आधा) हुन्छन्।

कुनै दुई:

• क.यसले पचेको खाना (ग्लुकोज, एमिनो एसिड, बोसो) सबै कोषसम्म र युरियाजस्ता विकार पदार्थलाई ती हटाउने अङ्गसम्म पुर्‍याउँछ।
• ख.यसले ग्रन्थिमा बनेका इन्जाइम र हर्मोनलाई शरीरका आवश्यक भागसम्म पुर्‍याउँछ।
• ग.यसमा भएको प्रोटिन फाइब्रिनोजिनले रगत जम्न मदत गर्छ।
• घ.यसले रगतमा पानीको मात्रा सन्तुलित राख्छ र रगतको रासायनिक बनोट र pH स्थिर राख्छ।
• ङ.यसले तापलाई शरीरभरि फैलाएर तापक्रम एकनास राख्छ।

• क.पासाङ: ब्राडिकार्डिया (आराम गर्दा हर्ट रेट प्रतिमिनेट 60 भन्दा कम)। रीना: ट्याकिकार्डिया (आराम गर्दा हर्ट रेट प्रतिमिनेट 100 भन्दा बढी)।
• ख.तालिमले उनको मुटुलाई बलियो बनाएको छ। त्यसैले यसले हरेक धड्कनमा बढी रगत पम्प गर्छ। कम धड्कनमै शरीरलाई चाहिने सबै रगत पुग्ने भएकाले फिट खेलाडीमा आराम गर्दाको ढिलो हर्ट रेट सामान्य हो।

• क.वस्तु 2F मा हुँदा मात्र कन्भेक्स लेन्सले वस्तुजत्तिकै ठुलो वास्तविक र उल्टो प्रतिबिम्ब बनाउँछ र त्यो प्रतिबिम्ब अर्कोपट्टिको 2F मा बन्छ। त्यसैले 2f = 60 cm र f = 30 cm।
• ख.f = 30 cm = 0.30 m भएकाले $P = \dfrac{1}{f} = \dfrac{1}{0.30\ \text{m}} \approx +3.3\ \text{D}$।

क. Vₚ = 33 kV = 33,000 V, Vₛ = 11 kV = 11,000 V, Nₚ = 4,500।
$$N_s = \frac{N_p \times V_s}{V_p} = \frac{4500 \times 11000}{33000} = 1{,}500\ \text{फन्का}$$
ख. सेकेन्डरी क्वाइलमा। ट्रान्सफर्मरले लिएजत्तिकै सामर्थ्य लगभग उत्तिकै दिन्छ (सामर्थ्य = भोल्टेज × करेन्ट)। भोल्टेज एक तिहाइ हुँदा सेकेन्डरीमा प्राइमरीको भन्दा करिब 3 गुणा करेन्ट बग्छ।

• क.हरेक चक्रमा करेन्ट बढ्छ, शून्यमा झर्छ, उल्टिन्छ र फेरि शून्यमा झर्छ: एक चक्रमा यो दुई पटक शून्य हुन्छ। 2 × 50 = एक सेकेन्डमा 100 पटक।
• ख.सेतो हुने गरी तातेको फिलामेन्ट सेकेन्डको 1/100 भागमा चिसो हुन सक्दैन। त्यसैले करेन्ट शून्यको नजिक हुँदा पनि यसको उज्यालो खासै फेरिँदैन। (त्यसमाथि आँखाले सेकेन्डमा करिब 50 देखि 60 पटकभन्दा छिटो हुने झिमझिम देख्न सक्दैन।)

रमेशले अक्सिजनलाई एकल परमाणु (O) का रूपमा लेखे, तर अक्सिजन ग्यास दुईओटा परमाणु भएका अणु (O₂) ले बनेको हुन्छ। सीताले उत्पादित पदार्थको सूत्र बदलिन्: MgO₂ म्याग्नेसियम अक्साइड होइन। समीकरण सन्तुलित गर्दा अगाडिका गुणाङ्क मात्र बदल्न मिल्छ, सूत्र कहिल्यै बदल्न मिल्दैन।
सही समीकरण: $\text{2Mg} + \text{O}_2 \rightarrow \text{2MgO}$ (दुवैतिर 2 Mg र 2 O)।

• क.अल्काली पोटासियम हाइड्रोक्साइडले कार्बनडाइअक्साइड सोस्यो र टेस्टट्युबभित्रको ग्यासको चाप घट्यो। त्यसपछि बाहिरको पानीमा थिचिरहेको वायुमण्डलीय चापले पानीलाई टेस्टट्युबभित्र धकेल्यो।
• ख.$\text{2KOH} + \text{CO}_2 \rightarrow \text{K}_2\text{CO}_3 + \text{H}_2\text{O}$ (K 2 = 2, O 4 = 4, H 2 = 2, C 1 = 1)।

• क.$\text{2C}_2\text{H}_2 + \text{5O}_2 \rightarrow \text{4CO}_2 + \text{2H}_2\text{O}$ (C 4 = 4, H 4 = 4, O 10 = 8 + 2)।
• ख.ट्रिपल बन्ड खुलेर हाइड्रोजनका दुईओटा अणु जोडिन्छन् (हाइड्रोजिनेसन):

$$\text{C}_2\text{H}_2 + \text{2H}_2 \xrightarrow{\text{Ni}} \text{C}_2\text{H}_6$$

• क.60 ÷ 3 = 20 लिटर। कुनै एक प्रयोग: प्रशोधन गरेर जैविक डिजेल (बायोडिजेल) बनाउन; साबुन बनाउन; बत्ती बाल्न; ग्लिसरिन बनाउन; दुखेका मांसपेशी र जोर्नीमा मालिस गर्न; गाईवस्तुका जुम्रा मार्न।
• ख.बिउ विषालु हुन्छन्: यिनमा करसिन तथा फोर्बोल एस्टरजस्ता विषालु पदार्थ हुन्छन्, जसले केही दाना मात्र खाँदा पनि कडा बान्ता र झाडापखाला गराउँछन्।

• क.फुल → लार्भा → प्युपा → वयस्क। यी चार अवस्थाबाट शरीरको रूप फेरिँदै जाने विकासलाई कम्प्लिट मेटामर्फोसिस (पूर्ण रूपान्तरण) भनिन्छ।
• ख.कर्मी 21 दिनमा (फुल 3, लार्भा 6, प्युपा 12 दिन) र भाले 24 दिनमा (फुल 3, लार्भा 7, प्युपा 14 दिन) वयस्क बन्छन्। त्यसैले भाले कर्मीभन्दा 3 दिनपछि निस्कन्छन्।
• ग.करिब नवौँ दिनमा (3 दिन फुल र 6 दिन लार्भा), लार्भा पूरा हुर्केपछि। बन्द प्रकोष्ठभित्र यो प्युपा बन्छ। प्युपाले न खान्छ न चल्छ। यस बेला यसका खुट्टा, पखेटा र वयस्कका अरू अङ्ग बन्छन् र 12 दिनपछि वयस्क कर्मीले मैनको बिर्को काटेर बाहिर निस्कन्छ।
• घ.0.5 kg × 6 देखि 8 = 3 देखि 4 kg मह। मौरीले नयाँ मैन बनाउनु नपर्ने भएकाले त्यो मह र समय चाका भर्न खर्च गर्छन् र उनले बढी मह निकाल्न पाउँछन्।

क. प्रतिलिपि बनेको क्रोमोजोममा सेन्ट्रोमियरमा जोडिएका दुईओटा उस्तै सिस्टर क्रोमाटिड हुन्छन्। हरेक क्रोमाटिड हिस्टोन प्रोटिनमा बेरिएको एउटा निकै लामो DNA अणु हो र त्यो DNA को एउटा खण्ड वंशाणु हो।

• ख.कुनै दुई: यिनले जीवका गुण निर्धारण गर्ने वंशाणु बोक्छन्; हरेक कोष विभाजनमा आनुवंशिक सूचना सन्तति कोषमा र ग्यामेटमार्फत अर्को पुस्तामा सार्छन्; सेक्स क्रोमोजोमले लिङ्ग निर्धारण गर्छन्; क्रसिङ ओभर र उत्परिवर्तनबाट परिवृत्ति ल्याउँछन्।
• ग.क्रोमोजोमको DNA, अर्थात् आनुवंशिक सङ्केतमा हुने परिवर्तनलाई उत्परिवर्तन भनिन्छ (जस्तै: कुनै न्युक्लियोटाइड हराउनु वा गलत हुनु)। यो कुनै महत्त्वपूर्ण वंशाणुमा भए त्यस वंशाणुले बनाउने प्रोटिनले काम नगर्न सक्छ र ग्यामेटमा भए यो सन्ततिमा सर्न सक्छ।

• क.$54\ \text{km/h} = \dfrac{54 \times 1000\ \text{m}}{3600\ \text{s}} = 15\ \text{m/s}$
• ख.टुप्पोमा v = 0 र माथि जाँदा g = −9.8 m/s² हुन्छ। $v^2 = u^2 + 2gh$ बाट:

$$0 = 15^2 + 2 \times (-9.8) \times h \;\Rightarrow\; h = \frac{225}{19.6} \approx 11.5\ \text{m}$$

• ग.टुप्पोसम्म पुग्ने समय, $v = u + gt$ बाट: $0 = 15 - 9.8\,t \Rightarrow t = \dfrac{15}{9.8} \approx 1.53\ \text{s}$। तल फर्कन पनि उत्तिकै समय लाग्छ। त्यसैले बल करिब 3.06 s हावामा रहन्छ।
• घ.$h = \dfrac{u^2}{2g} = \dfrac{225}{2 \times 3.7} = \dfrac{225}{7.4} \approx 30.4\ \text{m}$। मङ्गलले बललाई कम बलले तान्ने भएकाले यो साढे दुई गुणाभन्दा बढी उचाइमा पुग्छ।

• क.तातो वस्तुले छोडेको ताप = चिसो वस्तुले लिएको ताप (क्यालोरिमेट्रीको सिद्धान्त), वरपरको वातावरणमा कुनै ताप खेर नगएमा।
• ख.$Q = ms(T_1 - T) = 3 \times 4200 \times (85 - 40) = 567{,}000\ \text{J} = 567\ \text{kJ}$
• ग.चिसो पानीले यही ताप लिन्छ:

$$m = \frac{Q}{s(T - T_2)} = \frac{567000}{4200 \times (40 - 10)} = \frac{567000}{126000} = 4.5\ \text{kg}$$
त्यसैले उनले 4.5 लिटर चिसो पानी थप्नुपर्छ।
घ. हुँदैनथ्यो, तापक्रम 40 °C भन्दा अलि कम हुन्थ्यो। तातो पानीले छोडेको तापमध्ये केही चिसो स्टिलको बाल्टीले पनि लिन्छ र चिसो पानीका लागि कम ताप बाँकी रहन्छ। (स्टिल तापको सुचालक हो र पातलो प्लास्टिकभन्दा बढी ताप लिन्छ।) उनले अलि कम चिसो पानी थप्नुपर्थ्यो।

• क.$\mu = \dfrac{\sin i}{\sin r} = \dfrac{0.766}{0.451} \approx 1.7$
• ख.$v = \dfrac{c}{\mu} = \dfrac{3 \times 10^8\ \text{m/s}}{1.7} = 1.76 \times 10^8\ \text{m/s} = 1.76 \times 10^5\ \text{km/s}$
• ग.$\sin c = \dfrac{1}{\mu} = \dfrac{1}{1.7} = 0.588$ र sin 36° = 0.588 भएकाले c ≈ 36°।
• घ.निस्कँदैन। प्रकाश सघन माध्यम (ग्लास) बाट विरल माध्यम (हावा) तिर जाँदै छ र यसको आपतित कोण 40° चरम कोण 36° भन्दा ठुलो छ। त्यसैले यसको पूर्ण आन्तरिक परावर्तन भई यो ग्लासभित्रै फर्कन्छ।

• क.A (लिथियम): 1s², 2s¹। B (फ्लोरिन): 1s², 2s² 2p⁵।
• ख.A: ग्रुप IA (1), पिरियड 2। B: ग्रुप VIIA (17), पिरियड 2। दुवैमा दुईओटा सेल छन्। A मा एउटा र B मा सातओटा भ्यालेन्स इलेक्ट्रोन छन्।
• ग.$\text{2Li} + \text{F}_2 \rightarrow \text{2LiF}$ (Li 2 = 2, F 2 = 2)। लिथियमले एउटा इलेक्ट्रोन दिन्छ र फ्लोरिनले एउटा लिन्छ। त्यसैले सूत्र LiF हुन्छ।
• घ.B (फ्लोरिन)। दुवै ग्रुप VIIA मा पर्छन् र दुवैलाई एउटा इलेक्ट्रोन चाहिन्छ। तर फ्लोरिनमा दुईओटा मात्र सेल छन् भने क्लोरिनमा तीनओटा। त्यसैले फ्लोरिनको परमाणु सानो हुन्छ र यसको न्युक्लियसले इलेक्ट्रोनलाई बढी बलले तान्छ। अधातुको क्रियाशीलता ग्रुपमा तलतिर जाँदा घट्छ।

क. रोस्टिङ: सल्फाइड धाउलाई हावाको आपूर्तिमा कडा गरी तताइन्छ।
$$\text{2Cu}_2\text{S} + \text{3O}_2 \rightarrow \text{2Cu}_2\text{O} + \text{2SO}_2$$
(Cu 4 = 4, S 2 = 2, O 6 = 2 + 4)

• ख.$\text{Cu}_2\text{O} + \text{C} \rightarrow \text{2Cu} + \text{CO}$ (Cu 2 = 2, O 1 = 1, C 1 = 1)। कार्बनले अक्सिजन हटाउने भएकाले यो रिड्युसिङ एजेन्ट हो।
• ग.Cu₂S को पिण्ड = 2 × 63.5 + 32 = 159, जसमध्ये तामा 127 हो।

$$\%\ \text{Cu} = \frac{127}{159} \times 100 = 79.9\,\% \qquad 500\ \text{kg मा तामा} = 500 \times \frac{127}{159} \approx 399\ \text{kg}$$
घ. इलेक्ट्रोरिफाइनिङबाट। डिस्टिलेसन पारो र जिङ्कजस्ता कम तापक्रममा उम्लने धातुका लागि मात्र काम लाग्छ। तामा निकै उच्च तापक्रममा उम्लन्छ। इलेक्ट्रोरिफाइनिङमा अशुद्ध तामालाई एनोड बनाइन्छ र शुद्ध तामा क्याथोडमा जम्मा हुन्छ।