SEE नमुना प्रश्नपत्र 8

मोल (mol)। यो सातओटा आधारभूत एकाइमध्ये एक हो।

एउटा कोषका सबै क्रोमोजोमलाई साइजअनुसार जोडी जोडी मिलाएर राखिएको चित्रलाई क्यारियोटाइप भनिन्छ (मानिसमा 22 जोडी अटोजोम र एक जोडी सेक्स क्रोमोजोम)।

मियोसिसमा क्रोमोजोमको सङ्ख्या आधा हुन्छ: एउटा डिप्लोइड (2n) मातृकोषबाट हरेक जोडीको एउटा मात्र क्रोमोजोम भएका चारओटा ह्याप्लोइड (n) सन्तति कोष बन्छन्।

चन्द्रमाले आफूतिरको समुद्रलाई पृथ्वीको केन्द्रलाई भन्दा बढी बलले तान्छ भने पृथ्वीको केन्द्रलाई पल्लोपट्टिको समुद्रलाई भन्दा बढी बलले तान्छ। यसरी पृथ्वीको दुवैतिर समुद्र फुक्छ। पृथ्वी दिनमा एक फन्को घुम्दा समुद्री किनार यी दुवै फुकेका भाग हुँदै जान्छ र दुई पटक उच्च ज्वार आउँछ।

$$Q = ms(T_1 - T_2) = 2 \times 4200 \times (80 - 30) = 420{,}000\ \text{J}$$
पानीले 420,000 J (420 kJ) ताप दिन्छ।

$$\mu = \frac{\text{हावामा प्रकाशको गति}}{\text{अल्कोहलमा प्रकाशको गति}} = \frac{3.00 \times 10^8}{2.21 \times 10^8} \approx 1.36$$
यसको एकाइ हुँदैन।

तारमा करेन्ट बग्दा त्यसको वरिपरि चुम्बकीय क्षेत्र बन्छ (विद्युत् धाराको चुम्बकीय असर, जुन ओरस्टेडले पत्ता लगाएका थिए)। यही क्षेत्रले कम्पासको निडिल घुमाउँछ।

गुरुत्वले वस्तुलाई अन्तरिक्षको कुनै निश्चित दिशातिर होइन, पृथ्वीको केन्द्रतिर तान्छ। दुवै ध्रुवमा पृथ्वीको केन्द्र फाल्ने मानिसको खुट्टामुनि हुने भएकाले दुवै भकुन्डो जमिनतिरै झर्छन्।

घुलेको चिनी चिनी नै रहन्छ (पानी सुकाएर फेरि चिनी पाउन सकिन्छ): नयाँ पदार्थ बन्दैन। तताएर कालो भएको चिनी भने कालो कार्बन र पानीको बाफजस्ता नयाँ पदार्थमा बदलिन्छ र त्यसलाई फेरि चिनी बनाउन सकिँदैन।

संवेगको एकाइ = पिण्डको एकाइ × वेगको एकाइ = kg × m s⁻¹ = kg m s⁻¹
बल × समयको एकाइ = N × s = (kg m s⁻²) × s = kg m s⁻¹
दुवैको एकाइ kg m s⁻¹ भएकाले यिनको एकाइ एउटै हो।

कुनै दुई:

कुनै दुई:

• क.दुवै अभिभावक Rr (ठिमाहा गोलो) हुन्। चाउरिएको बिउ rr हुने भएकाले त्यसले दुवै अभिभावकबाट एउटा एउटा r पाएको हुनुपर्छ। दुवै अभिभावक गोलो भएकाले दुवैमा एउटा R पनि हुन्छ।
• ख.हरेक अभिभावकले R र r ग्यामेट दिन्छ:

गोलो : चाउरिएको = 3 : 1। प्रयोगमा पनि 120 मध्ये 90 गोलो र 30 चाउरिएका बिउ पाइए।

• क.उनको राता रक्तकोषको सङ्ख्या सामान्यभन्दा कम छ: उनलाई रक्तअल्पता (एनिमिया) भएको छ। राता रक्तकोषले हेमोग्लोबिनमार्फत अक्सिजन बोक्छन्। यिनको सङ्ख्या कम हुँदा कोषसम्म कम अक्सिजन पुग्छ र उनलाई छिट्टै थकाइ लाग्छ र स्वाँ स्वाँ हुन्छ। (सेता रक्तकोष र प्लेटलेट्स सामान्य छन्।)
• ख.सबैभन्दा सामान्य कारण खानामा फलामको कमी हो: फलाम हेमोग्लोबिनको अक्सिजन समात्ने भाग हो। डाक्टरले फलाम प्रशस्त भएको खाना खान (वा फलामको चक्की खान) सल्लाह दिन सक्छन्।

• क.सेतो हिउँ र बरफले आफूमा परेको धेरैजसो प्रकाश परावर्तन गर्छन् (समग्र पृथ्वीले करिब 30 % प्रकाश अन्तरिक्षतिर फर्काउँछ)। ती पग्लेपछि मुनिको अँध्यारो चट्टान र जमिनले बढी प्रकाश अवशोषण गर्छ। यसले जमिन झन् तात्छ र अझै धेरै बरफ पग्लन्छ।
• ख.उनको भनाइ गलत हो। भू-उपग्रहबाट सन् 1978 देखि सूर्यको ऊर्जा नापिँदै छ र यस अवधिमा सूर्य उज्यालो भएको छैन। त्यसैले आजको तापक्रम वृद्धिको कारण सूर्य होइन। यो मुख्य गरी मानवीय क्रियाकलापले (जीवाश्म इन्धन बाल्दा, वन फँडानी गर्दा) थपेका हरितगृह ग्यासका कारण भएको हो।

u = 0 हुँदा $h = ut + \tfrac{1}{2}gt^2$ बाट $t = \sqrt{\dfrac{2h}{g}}$ हुन्छ।

• क.$t = \sqrt{\dfrac{2 \times 20}{9.8}} = \sqrt{4.08} \approx 2.0\ \text{s}$
• ख.$t = \sqrt{\dfrac{2 \times 20}{1.62}} = \sqrt{24.7} \approx 5.0\ \text{s}$

चन्द्रमामा g करिब छ गुणा कम हुने भएकाले ढुङ्गा खस्न करिब साढे दुई गुणा बढी समय लाग्छ।

कुनै दुई:

• क.P कन्भेक्स लेन्स हो। अक्षर यसको केन्द्रीकरण बिन्दुभन्दा नजिक (F₁ र O बिच) हुँदा कन्भेक्स लेन्सले अवास्तविक, सुल्टो र ठुलो आकृति बनाउँछ। Q कन्केभ लेन्स हो: वस्तु जहाँसुकै भए पनि कन्केभ लेन्सले अवास्तविक, सुल्टो र सानो आकृति बनाउँछ।
• ख.Q, अर्थात् कन्केभ लेन्स। यसले बनाउने सानो र सुल्टो आकृतिमा फराकिलो दृश्य अटाउने भएकाले सानो प्वालबाट पनि ढोकाबाहिरको पूरै आँगन देखिन्छ।

• क.पातला लेन्सलाई जोडेर राख्दा तिनको सामर्थ्य सिधै जोडिन्छ: P = +4 D + (−1.5 D) = +2.5 D। सामर्थ्य धनात्मक भएकाले यो जोडीले कन्भर्जिङ (कन्भेक्स) लेन्सले जस्तै काम गर्छ।
• ख.$f = \dfrac{1}{P} = \dfrac{1}{+2.5\ \text{D}} = +0.4\ \text{m} = 40\ \text{cm}$

• क.पिरियडमा भ्यालेन्स इलेक्ट्रोनको सङ्ख्या 1 देखि 8 सम्म बढ्छ। 1 देखि 4 भ्यालेन्स इलेक्ट्रोन भएका तत्त्वले त्यति नै इलेक्ट्रोन दिन्छन् वा साझा गर्छन्, त्यसैले संयुज्यता 1, 2, 3, 4 हुँदै बढ्छ। 5 देखि 7 भ्यालेन्स इलेक्ट्रोन भएका तत्त्वले आठ पुर्‍याउन चाहिने जति, अर्थात् 8 − 5 = 3, त्यसपछि 2 र 1 इलेक्ट्रोन लिन्छन् वा साझा गर्छन्। आर्गनको अक्टेट पूरा भइसकेकाले यसलाई कुनै इलेक्ट्रोन चाहिँदैन: 0।
• ख.ग्रुपमा तलतिर जाँदा हरेक तत्त्वमा एउटा सेल थपिन्छ, तर भ्यालेन्स इलेक्ट्रोनको सङ्ख्या उही रहन्छ। संयुज्यता भ्यालेन्स इलेक्ट्रोनमा भर पर्ने भएकाले यो पनि उही रहन्छ।

(Zn + H₂SO₄ → ZnSO₄ + H₂ र NaCl + AgNO₃ → AgCl↓ + NaNO₃ जस्ता अरू सही उदाहरण पनि हुन सक्छन्।)

• क.एमोनियाले भिजेको रातो लिट्मसलाई निलो बनाउँछ: कागजको पानीमा घुलेर यसले क्षार बनाउँछ (यो एकमात्र सामान्य क्षारीय ग्यास हो)। कार्बनडाइअक्साइडले भिजेको निलो लिट्मसलाई रातो बनाउँछ: यो घुलेर कमजोर अम्ल, कार्बोनिक अम्ल बन्छ।
• ख.एमोनिया हावाभन्दा हलुका हुने भएकाले मुख माथि पारेको जारबाट माथितिर उडेर बाहिर निस्कन्छ। कार्बनडाइअक्साइड हावाभन्दा करिब 1.5 गुणा गह्रौँ हुने भएकाले मुख माथि पारेको जारको पिँधमै बस्छ।

• क.पृथ्वीको क्रस्टमा प्राकृतिक रूपमा पाइने निश्चित रासायनिक सूत्र भएको अकार्बनिक ठोस पदार्थ खनिज हो। जुन खनिजबाट धातु धेरै मात्रामा, सजिलै र कम खर्चमा निकाल्न सकिन्छ, त्यो धाउ हो। सबै धाउ खनिज हुन्, तर सबै खनिज धाउ होइनन्। आइरन पाइराइटमा सल्फर हुने भएकाले यसबाट राम्रो फलाम निकाल्न गाह्रो र महँगो पर्छ।
• ख.Fe₂O₃ को आणविक भार = 2 × 56 + 3 × 16 = 112 + 48 = 160

$$\text{फलामको प्रतिशत} = \frac{112}{160} \times 100\% = 70\%$$

• क.P: अग्लो ट्रान्समिटरबाट रेडियो तरङ्गका रूपमा हावा हुँदै छानामा राखिएको एन्टनासम्म। Q: पृथ्वीभन्दा धेरै माथि रहेको भूउपग्रहबाट छानामा राखिएको डिससम्म। R: मोड्युलेट भएको सिग्नल।
• ख.डिस टिभी। यसको सिग्नल भूउपग्रहबाट आउने भएकाले केबल चाहिँदैन। हावा हुँदै आउँदा फैलिएर ऊर्जा घट्ने र पहाडले छेक्ने भएकाले त्यस्ता ठाउँमा एन्टनाको सिग्नल कमजोर हुन्छ, र केबल पुग्न सक्दैन।
• ग.हाम्रा आँखा र कानले 0 र 1 बुझ्न सक्दैनन्: स्क्रिनमा प्रकाश र स्पिकरमा आवाज बनाउन एनालग सिग्नल नै चाहिन्छ।
• घ.डिजिटल कपी 0 र 1 ले बनेको हुन्छ। हरेक 0 सधैँ 0 र हरेक 1 सधैँ 1 नै रहने भएकाले हरेक कपी बिट बिट ठ्याक्कै उस्तै हुन्छ। एनालग (क्यासेट) कपीमा भने हरेक पटक अलिकति स्यार्र आवाज (नोइज) थपिन्छ र त्यो थुप्रिँदै जान्छ।

• क.P: पोरिफेरा (स्पन्ज: प्वाल भएको, टाँसिएको, तन्तु नभएको)। Q: सिलेन्टरेटा (एउटै खुला भागका वरिपरि डस्ने कोष भएका टेन्टाकल्स, रेडियल सिमेट्री)। R: प्लेटिहेल्मिन्थिस (चेप्टो किरा: चेप्टो शरीर, मुखमा सकर, मलद्वार नहुने)। S: निमाथेल्मिन्थिस (गोलो जुका: लामो, गोलो, दुवैतिर चुच्चो परेको, पूर्ण पाचन नली भएको)।
• ख.P → Q → R → S। कुनै एक कारण: P र Q मा दुई पत्र हुन्छन् भने R र S मा तीन (तेस्रो पत्रले जटिल अङ्ग बन्न सम्भव बनाउँछ); P मा आहारनली नै हुँदैन, Q र R मा एउटै खुला भाग भएको आहारनली हुन्छ, S मा भने मुख र मलद्वार भएको पूर्ण पाचन नली हुन्छ, जसका फरक फरक भागले फरक फरक काम गर्छन्।
• ग.हुकवर्म (अङ्कुसे जुका)। ओसिलो माटोमा रहेका यसका लार्भा खाली खुट्टाको छाला छेडेर सिधै शरीरभित्र पस्छन्। आन्द्रामा यसले आन्द्राको भित्तामा टोकेर रगत चुस्ने भएकाले रक्तअल्पता हुन्छ। (जुत्ता लगाएर यसबाट बच्न सकिन्छ।)

क.

• ख.बहिनी (O−ve)। रक्तदाताका राता रक्तकोषमा बिरामीको आफ्नै कोषमा नभएको कुनै पनि एन्टिजेन हुनुहुँदैन। O−ve राता रक्तकोषमा A, B र D कुनै पनि हुँदैन। आमाका कोषमा A र D, बुबाका कोषमा D (Rh पोजिटिभ; Rh नेगेटिभ बिरामीलाई Rh नेगेटिभ रगत नै दिनुपर्छ) र काकाका कोषमा A हुन्छ।
• ग.बिशालको प्लाज्मामा एन्टि-A एन्टिबडी हुन्छ। यसले एन्टिजेन A भएका आमाका राता रक्तकोषमा टाँसिएर तिनलाई डल्लो पार्छ (एग्लुटिनेसन) र नष्ट गर्छ। ती डल्लाले साना रक्तनली र मिर्गौला थुन्न सक्छन्। यस्तो प्रतिक्रिया घातक हुन सक्ने भएकाले रगत चढाउनुअघि क्रस-म्याच गरिन्छ।

• क.ऊर्ध्वचाप = वास्तविक तौल − अवास्तविक तौल: पानीमा 5.0 − 3.0 = 2.0 N; मटितेलमा 5.0 − 3.4 = 1.6 N; नुनपानीमा 5.0 − 2.6 = 2.4 N।
• ख.आर्किमिडिजको सिद्धान्तअनुसार ऊर्ध्वचाप विस्थापित तरलको तौलसँग बराबर हुन्छ। उत्तिकै आयतनको बढी घनत्व भएको तरल बढी गह्रौँ हुन्छ। त्यसैले ऊर्ध्वचाप तरलको घनत्वसँग समानुपातिक हुन्छ: नुनपानीमा सबैभन्दा बढी र मटितेलमा सबैभन्दा कम।
• ग.$\text{सापेक्षिक घनत्व} = \dfrac{W_1}{W_1 - W_2} = \dfrac{5.0}{5.0 - 3.0} = 2.5$ (एकाइ हुँदैन)।
• घ.ढुङ्गाले पानी र मटितेलको उत्तिकै आयतन विस्थापित गर्ने भएकाले ऊर्ध्वचापको अनुपात नै घनत्वको अनुपात हुन्छ:

$$\text{मटितेलको सापेक्षिक घनत्व} = \frac{\text{मटितेलमा ऊर्ध्वचाप}}{\text{पानीमा ऊर्ध्वचाप}} = \frac{1.6}{2.0} = 0.8$$

क. कुनै दुई:

• ख.क्वाइलको सतह बलरेखासँग समानान्तर हुँदा यसका भागले बलरेखालाई सबैभन्दा छिटो काट्ने भएकाले e.m.f. अधिकतम हुन्छ। क्वाइलको सतह बलरेखासँग लम्ब हुँदा यसका भाग बलरेखालाई नकाटी बलरेखाकै दिशामा चल्ने भएकाले e.m.f. शून्य हुन्छ।
• ग.मोटरको क्वाइल एकै दिशामा घुमिरहन हरेक आधा फन्कामा यसको करेन्ट उल्टिनुपर्छ। d.c. मोटरमा यो काम कम्युटेटर र ब्रसले गर्छन्। a.c. मोटरमा भने a.c. सप्लाइ आफैँले सेकेन्डमा 100 पटक करेन्ट उल्टाउने भएकाले कम्युटेटर चाहिँदैन।

क. कुनै दुई:

ख. इथिन, C₂H₄: दुईओटा कार्बन परमाणु डबल बन्डले जोडिएका हुन्छन् र हरेक कार्बनमा दुईओटा हाइड्रोजन परमाणु हुन्छन् (H₂C=CH₂)। इथाइन, C₂H₂: दुईओटा कार्बन परमाणु ट्रिपल बन्डले जोडिएका हुन्छन् र हरेक कार्बनमा एउटा हाइड्रोजन परमाणु हुन्छ (H–C≡C–H)।

ग. सामान्य सूत्र CₙH₂ₙ। n = 3 हुँदा C₃H₆ (प्रोपिन, CH₂=CH–CH₃)।

• क.काउली (20 %): 35 % भन्दा कम भएकाले सुरक्षित मानिन्छ र बेच्न सकिन्छ। गोलभेँडा (41 %): 35 % देखि 45 % बिच भएकाले बेच्नुअघि केही दिन पर्खनुपर्छ। सिमी (62 %): 45 % भन्दा बढी भएकाले त्यो खेप नष्ट गरिन्छ।
• ख.सबैभन्दा धेरै प्रयोग हुने कीटनाशक (अर्गानोफस्फेट र कार्बामेट) ले यही इन्जाइमलाई रोकेर किरा मार्छन्। त्यसैले तरकारीको रसमा जति धेरै कीटनाशक हुन्छ, त्यसले इन्जाइमलाई त्यति नै धेरै रोक्छ।
• ग.मालाथियोन वा डाइमेथोएटजस्ता वातावरणमा क्षय हुँदै जाने विषादी पानी, हावा, प्रकाश र तापको सहायताले सूक्ष्म जीवबाट तुलनात्मक रूपमा छोटो समयमै हानि नगर्ने यौगिकमा टुक्रिन्छन्। DDT जस्ता वातावरणमा थुप्रिँदै जाने विषादी भने वर्षौँसम्म वातावरण र खाद्यशृङ्खलामा रहन्छन्। त्यसैले केही दिन पर्खँदा गोलभेँडामा रहेको विषादी टुक्रिएर सुरक्षित सीमाभन्दा तल झर्छ। (थुप्रिँदै जाने विषादीमा पर्खेर काम हुँदैन; त्यसैले नेपालमा तिनमा प्रतिबन्ध छ।)
• घ.सुरक्षाबिना छर्दा विषादी उनको छाला र फोक्सोबाट शरीरभित्र पस्छ। उनले पूरै शरीर ढाक्ने सुरक्षा पोसाक, पन्जा, नाक र मुख छोप्ने मास्क र चस्मा लगाउनुपर्थ्यो र छरेपछि तुरुन्तै हात धोएर नुहाउनुपर्थ्यो।