SEE नमुना प्रश्नपत्र 10

क्लिपको सुरु र अन्त्यका नचाहिने भाग काटेर चाहिने भाग मात्र राख्नु।

प्रोटिस्टा: यी न्युक्लियस भएका एउटै कोषका युक्यारियोटिक जीव हुन्।

शरीरले बिटा-क्यारोटिनलाई भिटामिन A मा बदल्छ। त्यसैले मुख्य गरी भात खाएर बाँच्ने मानिसमा भिटामिन A को कमीले हुने अन्धोपन रोक्न गोल्डेन राइसले मदत गर्छ।

रगत जस्तो भए पनि मुटुबाट टाढा रगत लैजाने रक्तनलीलाई धमनी भनिन्छ। पल्मोनरी धमनीले दायाँ भेन्ट्रिकलबाट फोक्सोतिर रगत लैजान्छ।

टाढाका वस्तु उनको टाढाको बिन्दुमा भएजस्तो देखाउने कन्केभ लेन्स चाहिन्छ। त्यसैले यसको केन्द्रीकरण दुरी f = −80 cm = −0.8 m हुन्छ।
$$P = \frac{1}{f} = \frac{1}{-0.8\ \text{m}} = -1.25\ \text{D}$$

कार्डको सतह बलरेखाको दिशामै (बलरेखासँग समानान्तर) पर्दा कुनै पनि बलरेखा त्यसबाट पार हुँदैन। त्यसैले त्यसबाट हुने चुम्बकीय प्रवाह शून्य हुन्छ।

तारापुञ्जहरू हामीबाट टाढिँदै छन् र टाढाका तारापुञ्ज झन् छिटो टाढिँदै छन्। त्यसैले ब्रह्माण्ड फैलिँदै छ। उल्टो क्रममा सोच्दा पहिले सबै कुरा एकै ठाउँमा खाँदिएका थिए। यसले बिग ब्याङ सिद्धान्तलाई पुष्टि गर्छ।

X: 2, 8, 3, त्यसैले यसको संयुज्यता 3 हुन्छ। Y: 2, 6, त्यसैले यसको संयुज्यता 2 हुन्छ। संयुज्यता साटासाट गर्दा: X₂Y₃ (यो आल्मिनियम अक्साइड, Al₂O₃ हो)।

एलुमिना एक्लै 2,000 °C भन्दा बढी तापक्रममा मात्र पग्लन्छ। क्रायोलाइटसँग मिसाएपछि यो करिब 950 °C मै पग्लन्छ। यसले धेरै ऊर्जा बचत गर्छ (र पग्लिएको मिश्रणले विद्युत् पनि राम्ररी प्रवाह गर्छ)।

• क.कुनै च्यानल वा सिग्नलले ओगट्ने आवृत्तिको दायरालाई ब्यान्डविड्थ भनिन्छ। ब्यान्डविड्थ जति बढी हुन्छ, प्रति सेकेन्ड त्यति नै बढी डाटा पठाउन सकिन्छ।
• ख.माथिको भनाइ कम्प्रेस नगरिएको डिजिटल आवाज र भिडियोका लागि मात्र सही हो। बिट पठाउनुअघि इन्कोडरले डाटालाई कम्प्रेस गरेर सकेसम्म कम बिटमा बदल्छ (जस्तै: एउटा फ्रेमबाट अर्को फ्रेममा चित्रको फेरिएको भाग मात्र पठाउने)। कम्प्रेस गरिएको हरेक च्यानलले एउटा एनालग च्यानलले ओगट्ने ब्यान्डविड्थको सानो भाग मात्र ओगट्छ। त्यसैले एउटाको ठाउँमा धेरै च्यानल अटाउँछन्।

कुनै दुई:

• शरीर प्वाँखले ढाकिएको हुन्छ।
• अगाडिका खुट्टा पखेटामा बदलिएका हुन्छन् र पछाडिका खुट्टा हिँड्न, हाँगा समात्न वा पौडिन काम लाग्छन्।
• हाड खोक्रा र हावाले भरिएका (न्युम्याटिक) हुन्छन्।
• यी समतापी हुन्छन् र मुटुमा चारओटा कोठा हुन्छन्।
• यिनले फोक्सोबाट सास फेर्छन् र फोक्सोसँग जोडिएका हावाका थैलीले यसमा मदत गर्छन्।
• भित्री गर्भाधान हुन्छ र यिनले फुल पार्छन् (ओभिप्यारस)।

• क.वर्ग: 4 × 1 cm = 4 cm। षड्भुज: 6 × 0.62 cm = 3.72 cm। उत्तिकै ठाउँका लागि षड्भुजलाई $\dfrac{4 - 3.72}{4} \times 100\% = 7\%$ कम भित्ता चाहिन्छ।
• ख.मौरीका लागि मैन निकै महँगो हुन्छ: हरेक किलोग्राम मैनका लागि 6–8 kg मह खर्च हुन्छ। कम भित्ता भए कम मैन लाग्छ र खानाका लागि बढी मह बच्छ। गोलाकार कोठा खाली ठाउँ नछोडी एकअर्कासँग जोडिन सक्दैनन्। यसले ठाउँ (र खाली ठाउँ वरिपरिको मैन) खेर फाल्छ। खाली ठाउँ नछोडी जोडिने आकारमध्ये षड्भुजलाई सबैभन्दा कम भित्ता चाहिन्छ।

क. F₁ का सबै बिरुवा Gg (हरियो) हुन्छन्। हरेकले G र g ग्यामेट बराबर सङ्ख्यामा बनाउँछ:

ख. GG : Gg : gg = 1 : 2 : 1, त्यसैले हरियो : पहेँलो = 3 : 1। पहेँलो (gg) = ¼ × 1,200 = 300 बिरुवा। शुद्ध हरियो (GG) = ¼ × 1,200 = 300 बिरुवा (बाँकी 600 ठिमाहा हरियो, Gg हुन्छन्)।

• क.$\dfrac{705}{224} \approx 3.15$, त्यसैले अनुपात करिब 3 : 1 हुन्छ। दुई ठिमाहा (Pp × Pp) क्रस गराउँदा यही अनुपात आउँछ। त्यसैले F₁ का हरेक बिरुवा बैजनी देखिए पनि त्यसमा सेतोको लुप्त वंशाणु (p) लुकेको थियो र त्यसले P र p ग्यामेट बराबर सङ्ख्यामा बनाउँथ्यो।
• ख.कुन परागकणले कुन डिम्बलाई गर्भाधान गर्छ भन्ने कुरा सिक्का उफारेजस्तै संयोगमा भर पर्छ। त्यसैले वास्तविक सङ्ख्या 3 : 1 बाट अलि फरक पर्छ। जति धेरै बिरुवा गनिन्छ, अनुपात त्यति नै 3 : 1 को नजिक आउँछ। थोरै बिरुवा मात्र गनेको भए संयोगले ढाँचा पूरै लुकाउन सक्थ्यो।

• क.स्प्रिङ तराजु: W = mg = 3 kg × 1.62 m/s² = 4.86 N। भौतिक तराजु: यो अझै 3 kg का ढकले नै सन्तुलन हुन्छ।
• ख.स्प्रिङ तराजुले झोलामा लाग्ने गुरुत्वबल, अर्थात् तौल नाप्छ। चन्द्रमाको g कम भएकाले त्यहाँ तौल कम हुन्छ। भौतिक तराजुले झोलालाई ढकसँग तुलना गर्छ। चन्द्रमाले दुवै पल्लालाई उही अनुपातमा कम तान्ने भएकाले ती सन्तुलनमै रहन्छन्। यसले पिण्ड नाप्छ र पिण्ड जहाँ पनि उही रहन्छ।

क. $g = \dfrac{GM}{R^2}$। P मा पिण्ड 4M र अर्धव्यास 3R छ:
$$g_P = \frac{G(4M)}{(3R)^2} = \frac{4}{9} \times \frac{GM}{R^2} = \frac{4}{9} \times 9.8 \approx 4.36\ \text{m/s}^2$$
ख. सही होइन। g पिण्डमा मात्र होइन, अर्धव्यासमा पनि भर पर्छ र अर्धव्यासको वर्ग लाग्छ। P को पिण्डले g लाई 4 गुणा बढाउँछ, तर यसको केन्द्रबाट 3 गुणा टाढा हुनाले g 9 गुणा घट्छ। त्यसैले P ले वस्तुलाई पृथ्वीको आधाभन्दा पनि कम बलले तान्छ।

• क.बाफ चिसो छालामा पर्नेबित्तिकै द्रवीकरण भई पानी बन्छ र उम्लँदा लिएको ठुलो अतिरिक्त ताप (हरेक ग्रामका लागि करिब 2,260 J) चिसिन थाल्नुअघि नै छोड्छ। त्यो ताप छालामा जाने भएकाले घाउ गहिरो हुन्छ।
• ख.काँच तापको कुचालक हो। भित्री सतह तुरुन्तै तातेर फैलिन्छ, तर बाहिरी सतह चिसै रहने भएकाले फैलिँदैन। बाक्लो गिलासमा भित्र र बाहिरको तापक्रमको फरक बढी हुने भएकाले तनाव बढी हुन्छ र गिलास चर्किन्छ।

बल्ब 2F₁ (2f = 24 cm) भन्दा पर छ। प्रमुख अक्षसँग समानान्तर आउने एउटा किरण बाङ्गिएर F₂ भएर जान्छ र अप्टिकल केन्द्र O भएर जाने किरण सिधै अगाडि जान्छ। यी मिल्ने ठाउँमा आकृति बन्छ:

आकृति वास्तविक, उल्टो र वस्तुभन्दा सानो हुन्छ र लेन्सको अर्कोपट्टि F₂ र 2F₂ का बिचमा (लेन्सबाट करिब 17 cm मा) बन्छ।

• क.पानी र काँचमा यात्रा गरिरहेको प्रकाश पछाडि हावा भएको ट्युबको भित्री भित्तामा चरम कोणभन्दा ठुलो कोणमा पर्छ। यो विरल माध्यम (हावा) मा जान नसकेर पूर्ण आन्तरिक परावर्तन भई हाम्रो आँखामा आउँछ। त्यसैले भित्ता ऐनाजस्तो देखिन्छ।
• ख.भित्र पानी भरेपछि पातलो काँचको भित्ताको दुवैतिर पानी हुन्छ र पछाडि हावा भएको सतह रहँदैन। प्रकाश पानीबाट काँच र फेरि पानीमा जान्छ, अर्थात् झन्डै उस्तै वा झन् सघन माध्यममा जान्छ। त्यसैले पूर्ण आन्तरिक परावर्तन हुँदैन, प्रकाश पार हुन्छ र चमक हराउँछ।

क. उपसेल ऊर्जाको क्रमअनुसार भरिन्छन् र 3d भन्दा पहिले 4s भरिन्छ:
1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d⁶
ख. यसको अन्तिम इलेक्ट्रोन d उपसेल (3d) मा जाने भएकाले यो d ब्लकमा पर्छ। यसको सबैभन्दा बाहिरी सेल चौथो भएकाले यो पिरियड 4 मा पर्छ।

• अल्कोहल: हाइड्रोक्सिल समूह, –OH; जस्तै: इथानोल, C₂H₅OH।
• कार्बोक्सिलिक अम्ल: कार्बोक्सिल समूह, –COOH; जस्तै: इथानोइक अम्ल (एसिटिक अम्ल, सिर्कामा हुने), CH₃COOH।

• क.फस्फेट पानीका बिरुवाका लागि मलजस्तै पोषक तत्त्व हो। त्यसैले पोखरीको लेउ निकै छिटो बढेर फैलियो।
• ख.बाक्लो लेउ मरेर कुहिन्छ र त्यसलाई विच्छेदन गर्ने ब्याक्टेरियाले पानीमा घुलेको अक्सिजन सिध्याउँछन् (लेउले प्रकाश पनि छेक्छ)। माछालाई सास फेर्न त्यही अक्सिजन चाहिने भएकाले माछा मर्छन्।

• क.स्वतन्त्र चर: गोला खसालिएको उचाइ। आश्रित चर: खाल्डोको गहिराइ। नियन्त्रित चर (कुनै एक): उही गोला, उस्तै किसिम र उत्तिकै ओसिलो बालुवा, हरेक पटक बालुवा सम्म्याउने, गोलालाई नधकेली छोड्ने।
• ख.उनले उचाइका साथै अरू दुईओटा कुरा (गोला र बालुवा) पनि एकैचोटि बदलिन्। खाल्डो फरक भए त्यो उचाइले, ठुलो गोलाले वा सुक्खा बालुवाले भयो भनी छुट्याउन सकिँदैन। त्यसैले यो निष्पक्ष परीक्षण होइन। स्वतन्त्र चर मात्र बदल्नुपर्छ।
• ग.g को एकाइ m s⁻² र h को m हो। $\sqrt{2g/h}$ का लागि: $\sqrt{\text{m s}^{-2} / \text{m}} = \sqrt{\text{s}^{-2}} = \text{s}^{-1}$। यो वेगको एकाइ होइन, त्यसैले यो सूत्र पक्कै गलत छ। $\sqrt{2gh}$ का लागि: $\sqrt{\text{m s}^{-2} \times \text{m}} = \sqrt{\text{m}^2\,\text{s}^{-2}} = \text{m s}^{-1}$। यो वेगको एकाइ भएकाले यो सूत्र सही हुन सक्छ (र u = 0 राखी v² = u² + 2gh बाट यो सही नै हो)।
• घ.मिल्छन्, $\sqrt{gh}$ को एकाइ पनि m s⁻¹ नै हो। तर अङ्कको एकाइ हुँदैन, त्यसैले छुटेको 2 (वा ½) एकाइबाट पत्ता लाग्दैन। एकाइ मिल्दैमा सूत्र सही हुन सक्छ मात्र भन्न सकिन्छ। एकाइ नमिले भने सूत्र पक्कै गलत हुन्छ।

• क.यो बायाँ अरिकल र बायाँ भेन्ट्रिकलका बिचमा हुन्छ। यसले बायाँ अरिकलबाट शुद्ध रगत बायाँ भेन्ट्रिकलमा जान दिन्छ र भेन्ट्रिकल खुम्चिँदा रगत उल्टो फर्कन दिँदैन।
• ख.यी आवाज भल्भ बन्द हुँदा निस्कन्छन्। भेन्ट्रिकल खुम्चिन थाल्दा ट्राइकस्पिड र बाइकस्पिड भल्भ बन्द हुँदा “लब” र भेन्ट्रिकल फुक्दा एओर्टिक र पल्मोनिक (सेमिलुनार) भल्भ बन्द हुँदा “डब” आवाज आउँछ।
• ग.भल्भ चुहिने भएकाले सबै रगत एओर्टातिर नगई केही रगत फेरि बायाँ अरिकलमा फर्कन्छ। (यसरी चुहिने रगतले नै स्वाँ स्वाँ आवाज निकाल्छ।)
• घ.एओर्टाबाट शरीरमा कम शुद्ध रगत जान्छ। त्यसैले भर्‍याङ चढ्दाजस्तो बढी अक्सिजन चाहिने बेला मांसपेशीले कम अक्सिजन पाउँछन् र उनी चाँडै थाक्छन्। रगत बायाँ अरिकलबाट पल्मोनरी शिरा हुँदै फोक्सोसम्म थुप्रिने भएकाले उनको सास पनि फुल्छ।

• क.स्वस्थानीय संरक्षण, किनभने बाघलाई चिडियाखानामा जस्तो प्राकृतिक वासस्थानबाट टाढा नलगी उनीहरूकै प्राकृतिक वासस्थान (निकुञ्जका वन) मा संरक्षण गरिन्छ।
• ख.प्रजातिको वास्तविक अवस्था थाहा पाउन: कति बाघ छन्, कहाँ छन् र सङ्ख्या बढ्दै छ कि घट्दै छ, ताकि संरक्षणको योजना बनाउन र त्यसको नतिजा जाँच्न सकियोस्। क्यामेरा ट्र्यापले हरेक बाघको फोटो खिच्छ र हरेक बाघको धर्सा फरक हुने भएकाले नसमातीकनै तिनलाई गन्न सकिन्छ।
• ग.निकुञ्जहरू झन्डै भरिएका छन्: वनले पाल्न सक्नेभन्दा बढी बाघ भइसकेका हुन सक्छन्। त्यसैले आफ्नै क्षेत्र खोज्ने जवान बाघ र वन्यजन्तुको सिकार गर्न नसक्ने बुढा वा घाइते बाघ बाहिर निस्केर बाख्रा र गाईवस्तु सजिलै पाइने ठाउँसम्म पुग्छन्।
• घ.कुनै दुई: क्षति भएका पशु र मानिसको छिटो र उचित क्षतिपूर्ति दिने; बाघ गाउँ भएर नभई एउटा निकुञ्जबाट अर्कोमा जान सकून् भनी वनका करिडोर जोगाउने; पशुका लागि रातमा बलियो गोठ बनाउने; निकुञ्जको आम्दानी (30 देखि 50 %) मध्यवर्ती क्षेत्रका समुदायसँग बाँडेर उनीहरूलाई बाघबाट फाइदा पुर्‍याउने; मानिसलाई सचेत गराउने र बिहान तथा साँझ एक्लै वनमा नजाने।

• क.तैरिरहेको वस्तुले आफ्नो तौल बराबर तौल भएको तरल विस्थापित गर्छ।
• ख.पानीमुनिको आयतन = 25 cm × 8 cm × 3.5 cm = 700 cm³ = 0.0007 m³। ऊर्ध्वचाप = विस्थापित पानीको तौल = Vρg = 0.0007 × 1,000 × 9.8 = 6.86 N।
• ग.ब्लक तैरिने भएकाले यसको तौल = ऊर्ध्वचाप = 6.86 N र पिण्ड = 6.86 ÷ 9.8 = 0.7 kg। यसको पूरा आयतन = 25 × 8 × 5 = 1,000 cm³ = 0.001 m³। त्यसैले घनत्व = 0.7 kg ÷ 0.001 m³ = 700 kg/m³।
• घ.यसले अझै 0.7 kg तरल विस्थापित गर्नुपर्छ: तेलको आयतन = 0.7 ÷ 920 ≈ 0.000761 m³ = 761 cm³। गहिराइ = 761 cm³ ÷ (25 × 8) cm² ≈ 3.8 cm। यो ब्लकको 5 cm उचाइभन्दा कम भएकाले ब्लक अझै तैरिन्छ, तर तेलको घनत्व कम भएकाले पानीमा भन्दा अलि बढी डुब्छ।

• क.X: करेन्ट सधैँ एउटै दिशामा 3 A मा स्थिर रहन्छ। कुनै एक स्रोत: सेल, ब्याट्री वा सोलार प्यानल।
• ख.Y को एउटा चक्र पूरा हुन 0.025 s लाग्छ, त्यसैले $f = \dfrac{1}{T} = \dfrac{1}{0.025\ \text{s}} = 40\ \text{Hz}$। हरेक चक्रमा यसले दुई पटक दिशा बदल्छ: एक सेकेन्डमा 80 पटक।
• ग.शून्यबाट अधिकतम मानसम्म पुग्न एक चौथाइ चक्र लाग्छ: $\tfrac{1}{4} \times 0.025\ \text{s} = 0.00625\ \text{s}$ (करिब 6 ms)।
• घ.X मुनि निडिल घुम्छ र घुमेकै अवस्थामा रहन्छ, किनभने स्थिर करेन्टले स्थिर चुम्बकीय क्षेत्र बनाउँछ। Y मुनि चुम्बकीय क्षेत्र एक सेकेन्डमा 80 पटक उल्टिन्छ। निडिल त्यति छिटो यताउता घुम्न नसक्ने गरी गह्रौँ हुन्छ र दुवै दिशाका धक्का एकअर्कासँग काटिन्छन्। त्यसैले निडिल आफ्नो उत्तर–दक्षिण दिशाबाट झन्डै घुम्दैन (बढीमा थरथराउँछ)।

• क.संयोजन प्रतिक्रिया: दुई पदार्थ, नाइट्रोजन र हाइड्रोजन मिलेर एउटै नयाँ पदार्थ, एमोनिया बन्छ।
• ख.फलाम (सकारात्मक) उत्प्रेरक हो: यसले प्रतिक्रियालाई कम एक्टिभेसन इनर्जी चाहिने अर्को बाटो दिएर छिटो गराउँछ। यो खर्च हुँदैन वा स्थायी रूपमा फेरिँदैन र अन्त्यमा जस्ताको तस्तै निस्कन्छ। त्यसैले यो प्रतिक्रियारत पदार्थ होइन र तीरमाथि लेखिन्छ।
• ग.दुवै प्रतिक्रियारत पदार्थ ग्यास हुन्। उच्च चापले ग्यासका अणुलाई नजिक नजिक खाँद्छ, अणुहरू बढी पटक ठोक्किन्छन् र प्रतिक्रियाको दर बढ्छ।
• घ.तापक्रम बढ्दा अणु छिटो चल्छन् र बढी पटक ठोक्किन्छन्। अझ महत्त्वपूर्ण कुरा, धेरै ठोक्काइमा प्रतिक्रिया हुन चाहिने पर्याप्त ऊर्जा (एक्टिभेसन इनर्जी) हुन्छ।

क. सिलिन्डरभित्र सोडियम बाइकार्बोनेटको गाढा घोल हुन्छ। माथितिर प्लङ्गरमुनि गाढा सल्फ्युरिक अम्ल भएको सानो काँचको बोतल झुन्डिएको हुन्छ। प्लङ्गरमा हिर्काउँदा बोतल फुट्छ र बनेको कार्बनडाइअक्साइडले घोललाई नोजलबाट बाहिर धकेल्छ।

• ख.$$2\text{NaHCO}_3 + \text{H}_2\text{SO}_4 \rightarrow \text{Na}_2\text{SO}_4 + 2\text{H}_2\text{O} + 2\text{CO}_2$$
• ग.यसको धारामा धेरैजसो पानी हुन्छ। पानीले विद्युत् प्रवाह गर्ने भएकाले बिजुलीको आगोमा प्रयोग गर्दा करेन्ट लाग्न सक्छ। तेल पानीभन्दा हल्का भएकाले पानीमाथि तैरिन्छ र आगो झन् फैलिन्छ।