SEE नमुना प्रश्नपत्र 6

डिजिटल-टु-एनालग कन्भर्टर (DAC)।

यसको शरीर प्वाँखले होइन, रौँले ढाकिएको हुन्छ। यसले बच्चा जन्माउँछ र दुधको ग्रन्थिबाट बच्चालाई दुध खुवाउँछ। यसका पखेटा धेरै लामा औँलाबिच फैलिएको पातलो छाला हुन्।

ट्रान्सफर RNA (tRNA)।

चौडा नाम्लोले भारीको तौललाई निधारको बढी क्षेत्रफलमा फैलाउँछ। त्यसैले निधारमा पर्ने चाप $\left(P = \dfrac{F}{A}\right)$ कम हुन्छ र कम दुख्छ।

$T = t + 273 = 37 + 273 = 310\ \text{K}$

दक्षिणी ध्रुव। दायाँ हातको मुठी नियमअनुसार त्यस छेउबाट हेर्दा औँला घडीको सुई घुम्ने दिशामा मोडिँदा बुढीऔँला हेर्नेबाट टाढा, अर्को छेउतिर देखिन्छ। त्यसैले अर्को छेउ उत्तरी ध्रुव हुन्छ। (छेउमा करेन्ट घडीको सुई घुम्ने दिशामा भए S र उल्टो दिशामा भए N।)

तारापुञ्जहरू अन्तरिक्षभित्र उडेर टाढिएका होइनन्। थोप्लाबिचको रबरजस्तै अन्तरिक्ष आफैँ फैलिँदै छ र यसले तारापुञ्जलाई टाढा लैजान्छ। (जुनसुकै तारापुञ्जबाट हेर्दा पनि अरू सबै टाढिँदै गएको देखिन्छ, ब्रह्माण्डको कुनै केन्द्र हुँदैन।)

पेय पदार्थमा कार्बनडाइअक्साइड उच्च चापमा घोलिएको हुन्छ। बिर्को खोल्दा चाप घट्छ र ग्यास घुलेर रहन सक्दैन। त्यसैले यो बुलबुलाका रूपमा निस्कन्छ।

ठिक होइन। कसैले पिउन नसकोस् भनेर नै इथानोलमा मिथानोल मिसाएर मिथाइलेटेड स्पिरिट बनाइन्छ। मिथानोल विष हो। शरीरभित्र यो फर्माल्डिहाइड र फर्मिक अम्लमा बदलिन्छ। 10 mL जति मिथानोलले पनि सधैँका लागि अन्धो बनाउन सक्छ र करिब 30 mL ले ज्यान लिन सक्छ।

• क.5 V उच्च सिग्नल 1 र 0 V निम्न सिग्नल 0 भएकाले सिग्नल 10110010 हुन्छ (आठ बिट, अर्थात् एक बाइट)।
• ख.भोल्टेज −V देखि +V सम्मका सबै मान हुँदै चिल्लो गरी घटबढ हुन्थ्यो। ग्राफमा समतल खुड्किला हुँदैनथे। यो एनालग सिग्नल हुन्थ्यो। दुईओटा मानबिच मात्र उफ्रने उनको स्विच गरिएको d.c. सिग्नल (स्क्वायर वेभ) भने डिजिटल सिग्नल हो।

• क.X एकदलीय हो (समानान्तर शिराक्रम, गुच्छे जरा)। Y दुईदलीय हो (जालीदार शिराक्रम, मूल जरा)।
• ख.प्रत्येकको कुनै एक: X को बिउमा एउटा फक्लेटा हुन्छ वा यसका फूलका भाग तीन वा तीनको गुणाङ्कमा हुन्छन्। Y को बिउमा दुईओटा फक्लेटा हुन्छन् (बिउ दुई भागमा फुट्छ) वा यसका फूलका भाग चार वा पाँच वा तिनका गुणाङ्कमा हुन्छन्।

कुनै दुई:

• क.केराउको फूल बन्द रहने भएकाले प्राकृतिक रूपमै स्वपरागसेचन हुन्छ र बिरुवा शुद्ध रहन्छन्। आवश्यक परे हातैले परपरागसेचन पनि गराउन सकिन्छ।
• ख.यसको जीवनचक्र छोटो हुने भएकाले धेरै पुस्ताको अध्ययन छिटै गर्न सकिन्छ।
• ग.यसमा धेरै जोडी प्रस्ट फरक गुण (अग्लो वा होचो, गोलो वा चाउरिएको बिउ) हुन्छन्।
• घ.हरेक बिरुवाले धेरै बिउ दिने भएकाले गन्नका लागि धेरै सन्तान पाइन्छन्।
• ङ.यो उमार्न सजिलो हुन्छ।

• क.आमा वा बुबाको एउटा ग्यामेट मियोसिसबाट बन्दा 21 नम्बरका दुई क्रोमोजोम छुट्टिन सकेनन्। त्यसैले त्यस ग्यामेटमा 21 नम्बरको एउटा क्रोमोजोम बढी (23 को सट्टा 24) पुग्यो। निसेचनमा 24 + 23 मिल्दा 47 क्रोमोजोम भएको जाइगोट बन्यो।
• ख.ग्यामेटमा पनि शरीरका कोषमा जस्तै 46 क्रोमोजोम हुन्थे। त्यसैले जाइगोटमा 46 + 46 = 92 हुन्थे र हरेक पुस्तामा सङ्ख्या दोब्बर हुँदै जान्थ्यो (46, 92, 184 …)।

एन्जियोग्राफी रक्तनली हेर्ने परीक्षण हो। यसमा कोरोनरी धमनीसम्म पुर्‍याइएको पातलो ट्युबबाट रगतमा एक्स-रे छिर्न नसक्ने विशेष रङ हालिन्छ र चलिरहेको एक्स-रे भिडियो लिइन्छ। यसबाट धमनीको साँघुरो भाग वा थुनिएको ठाउँ देखिन्छ।
उपचार, कुनै एक: कोरोनरी एन्जियोप्लास्टी र स्टेन्टिङ (क्याथेटरको टुप्पामा रहेको बेलुनले प्लाकलाई थिचिन्छ र धातुको जालीको स्टेन्टले धमनीलाई खुला राखिन्छ) वा कोरोनरी धमनी बाइपास सर्जरी (स्वस्थ रक्तनली जोडेर थुनिएको ठाउँ छलेर रगत पुर्‍याइन्छ)।

• क.यो माटोमा बस्ने झुसिलकिराभित्र उम्रने, त्यसैबाट खाना लिने र त्यसलाई मार्ने ढुसी हो। जाडोमा यो मरेको झुसिलकिराका रूपमा (किरा) हुन्छ। वसन्त र गर्मीमा झुसिलकिराको टाउकोबाट ढुसीको खैरो डाँठ जमिनमाथि घाँसको तिनोजस्तै उम्रन्छ।
• ख.अत्यधिक सङ्कलन हुने भएकाले यसलाई जोखिममा (vulnerable) वर्गमा राखिएको छ। डाँठले बिजाणु छोड्नुअघि नै सबै टिपिए नयाँ झुसिलकिरामा ढुसी सर्न पाउँदैन र यो लोप हुन सक्छ (हिमाली परिवारको आम्दानी पनि जान्छ)।

• क.$$t = \frac{12 - 3}{23 - 3} \times 100 = \frac{9}{20} \times 100 = 45\ °\text{C}$$
• ख.माथिल्लो स्थिर बिन्दु भनेको एक वायुमण्डलीय चापमा उम्लिरहेको पानीमाथिको बाफको तापक्रम हो। काठमाडौँमा हावाको चाप कम हुने भएकाले पानी करिब 95 °C मै उम्लन्छ। त्यसैले उनको “100 °C” को चिह्न वास्तवमा करिब 95 °C मा परेको छ र 0 °C भन्दा माथिका सबै रिडिङ बढी आउँछन् (पानीको वास्तविक तापक्रम करिब 43 °C थियो)।

नजिक (किताब): सिलियरी मांसपेशी खुम्चिन्छन्, सस्पेन्सरी लिगामेन्ट खुकुला हुन्छन् र आँखाको लेन्स बाक्लो हुन्छ। यसको केन्द्रीकरण दुरी छोटो हुने भएकाले किताबबाट फैलिँदै आएका किरण बढी बाङ्गिएर रेटिनामा केन्द्रित हुन्छन्।

टाढा (हिमाल): सिलियरी मांसपेशी तन्किन्छन् (खुकुला हुन्छन्) र लेन्स तानिएर पातलो हुन्छ। यसको केन्द्रीकरण दुरी लामो हुने भएकाले लगभग समानान्तर किरण रेटिनामा केन्द्रित हुन्छन्। यसलाई आँखाको अकोमोडेसन भनिन्छ।

• क.उनले केन्द्रीकरण दुरी सेन्टिमिटरमा राखे, तर यो मिटरमा हुनुपर्छ। f = 20 cm = 0.2 m भएकाले $P = \dfrac{1}{0.2\ \text{m}} = +5\ \text{D}$।
• ख.रोजनको लेन्स। यसको सामर्थ्य बढी (+2 D को तुलनामा +5 D) र केन्द्रीकरण दुरी छोटो (50 cm को तुलनामा 20 cm) छ। बढी वक्र र बाक्लो लेन्सले प्रकाशलाई बढी बङ्ग्याउँछ।

• क.कुनै पनि प्रकाश हावामा निस्कँदैन। सबै प्रकाश परावर्तनका नियमअनुसार परावर्तन भई पानीमै फर्किन्छ। यसलाई पूर्ण आन्तरिक परावर्तन भनिन्छ। 60° पानीको चरम कोण 49° भन्दा ठुलो छ।
• ख.प्रकाश सघन माध्यमबाट विरल माध्यमतिर जाँदा मात्र पूर्ण आन्तरिक परावर्तन हुन्छ। हावाबाट पानीमा जाँदा प्रकाश विरलबाट सघन माध्यमतिर जान्छ र नर्मलतिर बाङ्गिन्छ। यसको आवर्तित कोण सधैँ आपतित कोणभन्दा सानो हुन्छ र कहिल्यै 90° पुग्दैन। त्यसैले केही प्रकाश सधैँ पानीमा पस्छ।

क. यो (सकारात्मक) उत्प्रेरक हो। यसले आफू नबदलिईकन पोटासियम क्लोरेटको विच्छेदनलाई छिटो बनाउँछ। उनको नतिजाले दुवै कुरा देखाउँछ: B बाट धेरै छिटो अक्सिजन निस्क्यो र अन्त्यमा उही 1 g कालो म्याङ्गानिज डाइअक्साइड फिर्ता पाइयो।
$$\text{2KClO}_3 \xrightarrow{\text{MnO}_2,\ \Delta} \text{2KCl} + \text{3O}_2$$
ख. ठिक होइन। अक्सिजन पोटासियम क्लोरेटबाट मात्र आउँछ र दुवै नलीमा यो उही 5 g छ। उत्प्रेरकले प्रतिक्रियाको दर मात्र बदल्छ, बन्ने वस्तुको परिमाण बदल्दैन (यो खपत हुँदैन)। त्यसैले B ले पनि उत्तिकै अक्सिजन दिन्छ, केवल छिटो दिन्छ।

• क.सूर्यको प्रकाश पारदर्शी प्लास्टिकबाट भित्र पसेर माटो र बिरुवालाई तताउँछ। तातेका यी वस्तुले दीर्घ तरङ्ग लम्बाइको इन्फ्रारेड फाल्छन्। प्लास्टिकले तातो हावालाई उडेर बाहिरको चिसो हावासँग मिसिन दिँदैन र केही इन्फ्रारेडलाई पनि रोक्छ। त्यसैले ताप भित्रै रहन्छ (कृत्रिम हरितगृह प्रभाव)।
• ख.कुनै एक: जुनसुकै ऋतुका बिरुवा वर्षभरि उमार्न सकिन्छ; गर्मीका बाली जाडोमा वा चिसो ठाउँमा उमार्न सकिन्छ; फूल, हरिया सागपात, फलफूल र बेर्ना उत्पादन गर्न सकिन्छ; चिसो ठाउँका बिरुवा बचाउन सकिन्छ; बेमौसमी तरकारी बेचेर किसानले बढी आम्दानी गर्न सक्छन्।

• क.मर्चाको यिस्टले चिनीलाई हावा नभएको बेला मात्र इथानोल र कार्बनडाइअक्साइडमा बदल्छ (C₆H₁₂O₆ → 2C₂H₅OH + 2CO₂)। हावा पस्यो भने अरू सूक्ष्म जीवहरूले अल्कोहललाई सिर्कामा बदलिदिन्छन्।
• ख.इथानोल पानी (100 °C) भन्दा कम तापक्रम, 78 °C मै उम्लन्छ। त्यसैले जाँड तताउँदा निस्कने बाफमा अल्कोहल बढी हुन्छ र त्यो बाफ चिस्याएर पाइने तरल कडा हुन्छ।

• क.ठिक होइन। काठको खरानी क्षारीय हुन्छ। यसमा हुने पोटासियम कार्बोनेट (पोटास) ले चिल्लोलाई एक किसिमको साबुनमा बदल्छ र त्यो पखालिन्छ। पेस्टले माझ्ने काम पनि गर्छ।
• ख.कागतीको रस अम्लीय हुन्छ। यसको साइट्रिक एसिडले पित्तलको सतहमा जमेको तामाका यौगिकको धमिलो हरियो-कालो तहलाई घोलिदिन्छ र चम्किलो धातु देखिन्छ।

• क.स्वतन्त्र चर: गाडी छोडिएको उचाइ (उनले बदलेको कुरा)। आश्रित चर: गाडी भुइँमा गुडेको दुरी (उनले नापेको कुरा)।
• ख.चरण 2 मा उनले भुइँ बदले (सिमेन्टको सट्टा कार्पेट) र चरण 3 मा गाडीलाई धकेले। त्यसैले गाडी स्थिर अवस्थाबाट सुरु भएन। भुइँको किसिम र सुरुको वेग दुवै नियन्त्रित (उस्तै) राख्नुपर्थ्यो।
• ग.मान्य छैन। एकै पटक तीनओटा कुरा (उचाइ, भुइँ र धक्का) बदलिएकाले हरेक दुरीको कारण कुन हो भनी थाहा हुँदैन: 20 cm मा कार्पेटले गाडीलाई ढिलो बनायो र 30 cm मा धक्काले छिटो बनायो। यो निष्पक्ष परीक्षण नभएकाले उचाइले फरक पार्छ कि पार्दैन भन्ने देखाउन सक्दैन।
• घ.हरेक पटक उही गाडी, उही ढलान र उही भुइँ प्रयोग गरी गाडीलाई स्थिर अवस्थाबाट छोड्नुपर्छ र उचाइ (जस्तै 10, 20 र 30 cm) मात्र बदल्नुपर्छ। हरेक उचाइका लागि तीन पटक दोहोर्‍याएर दुरीको औसत निकाल्नुपर्छ। स्वतन्त्र चर उचाइलाई तेर्सो x-axis मा र दुरीलाई ठाडो y-axis मा राख्नुपर्छ।

• क.खाना खोज्ने कर्मीले पुष्परस चुसेर मह थैलीमा राख्छ। पुष्परसमा धेरैजसो पानी (प्रायः 60–80%) र सुक्रोज हुन्छ। घार फर्कँदा बाटोमा र घारभित्र मौरीहरूले यसमा इन्जाइम (इन्भर्टेज) मिसाउँछन्। यसले सुक्रोजलाई ग्लुकोज र फ्रुक्टोज गरी सरल चिनीमा तोड्छ। घारभित्रका मौरीले पुष्परसलाई प्रकोष्ठमा पातलो गरी फिँजाउँछन् र पानी उडाउन पखेटाले हावा लगाउँछन्। पानी करिब 18% भन्दा कम भएपछि प्रकोष्ठलाई मैनको बिर्कोले बन्द गर्छन्।
• ख.मौरीले मह सुकाउने काम सकेका थिएनन्। बन्द नगरिएका प्रकोष्ठको महमा अझै धेरै पानी थियो। पानी बढी भएको मह फर्मेन्ट हुने भएकाले त्यसमा फिँज उठ्यो र अमिलो भयो।
• ग.पाकेको महमा पानी निकै थोरै र चिनी निकै धेरै हुने भएकाले त्यसमा परेको कीटाणुको शरीरबाट पानी बाहिर तानिन्छ। मह अलिकति अम्लीय पनि हुन्छ र मौरीले मिसाएको इन्जाइमबाट कीटाणु मार्ने थोरै हाइड्रोजन पेरोक्साइड बन्छ।

क. माथिबाट: प्लाज्मा (हल्का पहेँलो तरल, रगतको करिब 55 %); सेता रक्तकोष र प्लेटलेट्सको पातलो बफी कोट (1 % भन्दा कम); र पिँधमा सबैभन्दा गह्रौँ भाग राता रक्तकोष (करिब 45 %)।

• ख.प्लेटलेट्स एकअर्कामा टाँसिए र तिनले छोडेका रसायनले प्लाज्माको घुलनशील प्रोटिन फाइब्रिनोजिनलाई क्रमशः फाइब्रिनका लामा धागोमा बदले। फाइब्रिनका धागोले बनेको जालीमा राता रक्तकोष अड्किएर ढिक्का बन्यो।
• ग.यो सिरम हो। फाइब्रिनोजिन हटाइएको (ढिक्का बनाउँदा सकिएको) प्लाज्मा नै सिरम हो। त्यसैले प्लाज्माजस्तो सिरम जम्दैन।
• घ.ठिक होइन। सामान्य अवस्थामा प्रति mm³ 1.5 देखि 4.5 लाख प्लेटलेट्स हुन्छन्। 40,000 निकै कम हो। प्लेटलेट्स कम भएर रगत बग्नुलाई थ्रोम्बोसाइटोपेनिया भनिन्छ र डेङ्गुमा यस्तो हुन्छ। हिमोफिलिया भने प्लेटलेट्स सामान्य हुँदाहुँदै रगत जमाउने प्रोटिनको वंशाणुगत कमी हो।

• क.तराजुको रिडिङ शून्य भयो। ढुङ्गाले धागोलाई तान्न छोड्यो: धागो खुकुलो भयो र ढुङ्गा फ्रेमभित्र जहाँ थियो त्यहीँ तैरिएजस्तो रह्यो (तौल विहीनता)।
• ख.u = 0, h = 2.5 m। $v^2 = u^2 + 2gh = 0 + 2 \times 9.8 \times 2.5 = 49$, त्यसैले $v = \sqrt{49} = 7\ \text{m/s}$।
• ग.$v = u + gt \Rightarrow t = \dfrac{v - u}{g} = \dfrac{7 - 0}{9.8} = 0.71\ \text{s}$
• घ.ठिक होइन। गुरुत्वले सधैँ तानिरह्यो। सबै वस्तु खस्नुको कारण नै गुरुत्व हो। तराजु, फ्रेम र ढुङ्गा सबै उही प्रवेग g ले सँगै खसेकाले कुनैले पनि अर्कोलाई तानेन। शून्य भएको अवास्तविक तौल हो, गुरुत्व बल होइन।

• क.भित्र पसाउँदा निडिल एकातिर सर्छ। स्थिर राख्दा शून्यमा फर्कन्छ। बाहिर निकाल्दा अर्कोतिर सर्छ।
• ख.क्वाइलसँग सम्बन्धित चुम्बकीय प्रवाह बदलिँदा मात्र e.m.f. उपपादित हुन्छ। चलिरहेको चुम्बकले क्वाइलबाट छिर्ने बलरेखाको सङ्ख्या बदल्छ। स्थिर चुम्बकको प्रवाह बदलिँदैन। त्यसैले e.m.f. उपपादित हुँदैन र करेन्ट बग्दैन (विद्युत् चुम्बकीय उपपादन)।
• ग.सुचालक र चुम्बकबिच सापेक्षिक चाल हुँदा सुचालकमा e.m.f. उपपादित हुन्छ र उक्त e.m.f. को परिमाण सुचालकसँग सम्बन्धित चुम्बकीय प्रवाहको परिवर्तनको दरसँग समानुपातिक हुन्छ।
• घ.कुनै दुई: धेरै फन्का भएको क्वाइल प्रयोग गर्ने; बलियो चुम्बक प्रयोग गर्ने; चुम्बकलाई छिटो चलाउने।

• क.म्याग्नेसियममा राम्ररी विद्युत् प्रवाह भयो: यो धातु हो। सल्फरमा विद्युत् प्रवाह भएन: यो अधातु हो। सिलिकनमा विद्युत् प्रवाह भयो, तर धातुमा भन्दा निकै कम र अधातुमा भन्दा बढी: यो अर्धधातु हो।
• ख.1s², 2s² 2p⁶, 3s² 3p² (सेलअनुसार 2, 8, 4)। तेस्रो सेलमा चारओटा इलेक्ट्रोन भएकाले यो ग्रुप IVA (14), पिरियड 3 मा पर्छ।
• ग.यो अर्धसूचालक भएकाले: अर्धधातु भएकाले यसमा धातुमा भन्दा कम र अधातुमा भन्दा बढी विद्युत् प्रवाह हुन्छ। चिपभित्रका साना स्विच (ट्रान्जिस्टर) बनाउन यस्तै गुण चाहिन्छ।
• घ.चारओटा भ्यालेन्स इलेक्ट्रोन भएकाले यसले चारओटा इलेक्ट्रोन साझेदारी गर्छ: संयुज्यता 4। क्लोरिनको संयुज्यता 1 भएकाले अणुसूत्र SiCl₄ हुन्छ।

अशुद्ध तामाको ढिक्कालाई ब्याट्रीको धनात्मक ध्रुवसँग जोडेर एनोड बनाइन्छ भने शुद्ध तामाको पातलो पातालाई ऋणात्मक ध्रुवसँग जोडेर क्याथोड बनाइन्छ। दुवैलाई भोल्टामिटरमा राखिएको कपर सल्फेटको घोल (इलेक्ट्रोलाइट) मा झुन्ड्याइन्छ। एनोडको तामा आयोनका रूपमा घोलमा गएर क्याथोडमा जम्मा हुन्छ। अशुद्धि या त घोलमै घुलेर रहन्छन् या एनोडमुनि एनोड मडका रूपमा खस्छन्।
$$\text{एनोडमा: } \text{Cu} \rightarrow \text{Cu}^{2+} + \text{2e}^- \qquad \text{क्याथोडमा: } \text{Cu}^{2+} + \text{2e}^- \rightarrow \text{Cu}$$
कारण: इलेक्ट्रोरिफाइनिङ गरिएको तामा करिब 99.99% शुद्ध हुन्छ। अलिकति अशुद्धि हुँदा पनि तामाको सुचालकता निकै घट्ने भएकाले बिजुलीका तारलाई यत्तिकै शुद्ध तामा चाहिन्छ।