SEE नमुना प्रश्नपत्र 4

क्यान्डेला (cd)।

क्रोमोजोममा रहेको, जीवको कुनै निश्चित गुणको सङ्केत बोक्ने र त्यस गुणलाई बाबुआमाबाट सन्तानमा सार्ने DNA को खण्डलाई वंशाणु भनिन्छ।

पनडुब्बीको ब्यालास्ट ट्याङ्कीमा समुद्रको पानी भरिन्छ। यसले गर्दा यसको तौल बढेर ऊर्ध्वचापभन्दा बढी हुन्छ र पनडुब्बी तल जान्छ।

$$Q = ms(T_2 - T_1) = 3 \times 2010 \times (30 - 10) = 120{,}600\ \text{J}$$

हिराको रिफ्र्याक्टिभ इन्डेक्स निकै बढी (2.42) हुने भएकाले यसको चरम कोण निकै सानो, करिब 24° मात्र हुन्छ। हिराभित्र पसेको प्रकाश यसका भित्री सतहमा लगभग हरेक पटक 24° भन्दा ठुलो कोणमा पर्छ र पटक पटक पूर्ण आन्तरिक परावर्तन भएर माथिबाटै आँखातिर निस्कन्छ।

क्वाइलको हरेक फन्को घुमाइबाट एउटा पूरा चक्र बन्ने भएकाले आवृत्ति 25 Hz हुन्छ। हरेक चक्रमा करेन्टको दिशा दुई पटक बदलिने भएकाले एक सेकेन्डमा 2 × 25 = 50 पटक दिशा बदलिन्छ।

तारा फुलेर रेड जाइन्ट बन्छ। त्यसपछि यसका बाहिरी तह प्लानेटरी नेबुलाका रूपमा छुट्टिन्छन् र बाँकी रहेको केन्द्र ह्वाइट ड्वार्फ बन्छ। ह्वाइट ड्वार्फ बिस्तारै चिसिँदै र धमिलिँदै जान्छ।

थप कार्बनडाइअक्साइड र पानीले दुधिलोपन ल्याउने अघुलनशील क्याल्सियम कार्बोनेटलाई पानीमा घुल्ने क्याल्सियम हाइड्रोजन कार्बोनेटमा बदल्छन्:
$$\text{CaCO}_3 + \text{H}_2\text{O} + \text{CO}_2 \rightarrow \text{Ca(HCO}_3)_2$$

हुँदैन। आल्मिनियम निकै सक्रिय धातु (सक्रियता श्रेणीमा माथि) भएकाले यसको अक्साइड निकै स्थिर हुन्छ र कार्बनले यसबाट अक्सिजन झिक्न सक्दैन। आल्मिनियम अक्साइडको रिडक्सन विद्युत् विच्छेदनबाट मात्र गरिन्छ।

• क.स्वतन्त्र चर: स्प्रिङमा झुन्ड्याइएको भार (तौल)। यो उनले आफैँ छान्छन्। आश्रित चर: स्प्रिङको लम्बाइ (वा तन्काइ)। यो उनले नाप्छन्।
• ख.कुनै एक नियन्त्रित चर: उही स्प्रिङ; उही मिटर स्केल र नाप्ने उही तरिका; भार झुन्ड्याउने उही तरिका। स्वतन्त्र चर भारलाई x-axis मा (र लम्बाइलाई y-axis मा) राखिन्छ।

कुनै दुई:

• क.यी नरम शरीर भएका जनावर हुन्।
• ख.शरीरमा टाउको, भिसेरल मास, मांसपेशीले बनेको खुट्टा र म्यान्टल हुन्छन्। धेरैजसोमा म्यान्टलले क्याल्सियम कार्बोनेटको कडा खोल बनाउँछ।
• ग.टाउकामा टेन्टाकल्स र आँखा हुन्छन्।
• घ.मांसपेशीले बनेको खुट्टाले सतहमा चिप्लिन वा पानीमा पौडिन मदत गर्छ।
• ङ.यिनले शरीरको सतह, गिल्स वा फोक्सोजस्तो पल्मोनरी स्याकबाट सास फेर्छन्।

• क.जुका एनिलिडा र खजुरो आर्थ्रोपोडा फाइलममा पर्छ।
• ख.कुनै एक: खजुरोमा जोर्नी भएका खुट्टा हुन्छन् तर जुकामा खुट्टा हुँदैनन्; खजुरोको शरीर (काइटिनले बनेको) कडा बाह्य अस्थिले ढाकिएको हुन्छ तर जुकाको छाला नरम र ओसिलो हुन्छ (यसैबाट यसले सास फेर्छ)।

• क.यो खानामा भर पर्छ। पहिलो तीन दिनसम्म सबै लार्भालाई रोयल जेली खुवाइन्छ। रानी बन्ने लार्भालाई लार्भा रहुन्जेल रोयल जेली नै खुवाइन्छ भने कर्मी बन्ने लार्भालाई त्यसपछि मधुरोटी (मह र परागकणको मिश्रण) खुवाइन्छ।
• ख.कर्मीहरूले निषेचित फुलबाट निस्केको, करिब तीन दिनभन्दा कम उमेरको एउटा सानो लार्भा छान्छन्, त्यसको कोठा ठुलो बनाउँछन् र त्यसलाई रोयल जेली मात्र खुवाउँछन्। यसरी त्यो लार्भा रानी बन्छ।

कुनै दुई:

• क.A सधैँ T सँग र G सधैँ C सँग जोडी बनाउने भएकाले अर्को धागो T A C C G T A G हुन्छ।
• ख.हरेक A ले एउटा T सँग जोडी बनाउने भएकाले थाइमिन पनि 30% हुन्छ। A र T मिलेर 60% हुन्छन् र G तथा C का लागि 40% बाँकी रहन्छ। हरेक G ले एउटा C सँग जोडी बनाउने भएकाले यी बराबर हुन्छन्: ग्वानिन 40 ÷ 2 = 20% हुन्छ।

• क.इनब्रिडिङ। नजिकको नाता भएका जनावरमा धेरै उस्तै वंशाणु हुन्छन्। पुस्तौँसम्म तिनैबिच प्रजनन गराउँदा पाठापाठीले हानिकारक वंशाणुका दुवै प्रति पाउने सम्भावना बढ्छ र वंशाणुगत समस्या बढी देखिन्छन्।
• ख.उनले क्रस ब्रिडिङ गर्नुपर्छ: आफ्ना बाख्रीलाई नाता नभएको स्वस्थ बोका, जस्तै बोयर वा जमुनापारीजस्तो राम्रो नस्लको बोकासँग प्रजनन गराउनुपर्छ। यसबाट जन्मने पाठापाठीले दुई माउबाट फरक वंशाणु पाउँछन् र प्रायः दुवै माउभन्दा बलिया हुन्छन् (ठिमाहा बल)।

• क.न्यून: विष्णु (90/60 भन्दा कम)। सामान्य: कमला। अलि बढेको: लक्ष्मी (120/80 र 139/89 बिच)। उच्च: दोर्जे (दुवै सङ्ख्या 140/90 भन्दा माथि), फेरि नाप्दा पनि यस्तै आएमा।
• ख.ठिक होइन। उच्च रक्तचापका प्रायः वर्षौँसम्म कुनै लक्षण देखिँदैनन् (त्यसैले यसलाई “साइलेन्ट किलर” भनिन्छ)। तर यस बेलामा यसले धमनी, मुटु, मिर्गौला, आँखा र मस्तिष्कमा क्षति पुर्‍याइरहेको हुन्छ र यसबाट हृदयाघात वा पक्षाघात हुन सक्छ। उनले डाक्टरलाई देखाउनुपर्छ र नियमित रूपमा रक्तचाप जाँच गराउनुपर्छ।

• क.हिमनदी पग्लँदै पछाडि हट्दा त्यसको पानी मोरेनपछाडि तालका रूपमा जम्मा हुन्छ। हिमनदीले धेरै पहिले धकेलेर थुपारेको खुकुलो ढुङ्गा र पुरिएको बरफको डिललाई मोरेन भनिन्छ। यो प्राकृतिक बाँध कमजोर हुन्छ। तालमा हिमपहिरो खस्दा उठेको छाल बाँधमाथिबाट नाघ्न सक्छ वा भित्र पुरिएको बरफ पग्लन सक्छ र बाँध एक्कासि भत्कन्छ (हिमताल विस्फोट बाढी, GLOF)।
• ख.कुनै एक: कुलो खनेर तालको पानीको सतह घटाउने, जस्तै दोलखाको छो रोल्पामा (सन् 2000 मा 3 m) र इम्जा तालमा (सन् 2016 मा 3.4 m); तलका बेँसीमा पूर्वसूचना दिने साइरन जडान गर्ने।

क. मैनबत्तीको टुप्पोबाट प्रमुख अक्षसँग समानान्तर भएर आएको किरण लेन्सपछि मैनबत्तीकै पट्टिको केन्द्रीकरण बिन्दु F₁ बाट आए जस्तै गरी फैलिन्छ। अप्टिकल केन्द्र O भएर जाने किरण सिधै अगाडि जान्छ। यी दुई किरण फैलिँदै जान्छन् र कहिल्यै भेटिँदैनन्। पछाडितिर लम्ब्याउँदा (धर्का रेखा) ती F₁ र O बिच भेटिएजस्ता देखिन्छन् र आकृति त्यहीँ बन्छ।

ख. कुनै दुई: आकृति अवास्तविक हुन्छ (पर्दामा समात्न सकिँदैन), सुल्टो हुन्छ, वस्तुभन्दा सानो हुन्छ र मैनबत्तीकै पट्टि F₁ र O बिच (लेन्सबाट 10 cm टाढा) बन्छ।

• क.तातो र चिसो हावाका तह यताउता चलिरहने भएकाले ताराबाट आउने प्रकाश घरी यता अलिकति, घरी उता अलिकति बाङ्गिन्छ। धेरै टाढा भएकाले तारा प्रकाशको एउटा बिन्दु मात्र देखिन्छ र यसको चमक तथा स्थान घटबढ भइरहन्छ। स्थिर भएर चम्किने “तारा” प्रायः ग्रह (जस्तै शुक्र) हुन्छ। ग्रह धेरै नजिक भएकाले सानो थालजस्तो देखिन्छ। थालको हरेक बिन्दु छुट्टाछुट्टै टिमटिमाए पनि ती सबैको औसत मिल्ने भएकाले ग्रह स्थिर भएर चम्किन्छ।
• ख.क्षितिजमुनि रहेको सूर्यको प्रकाश वायुमण्डलमा विरल हावाबाट सघन हावामा पस्छ र नर्मलतिर बाङ्गिँदै पृथ्वीको गोलाइ वरिपरि तलतिर आउँछ (वायुमण्डलीय आवर्तन)। यसले गर्दा यो प्रकाश आँखासम्म आइपुग्छ र वास्तवमा उदाउनुभन्दा करिब 2 मिनेट पहिले नै सूर्य देखिन्छ।

• क.प्रतिक्रियामा पानी बन्छ। टेस्टट्युब माथितिर ढल्केको भए पानीका चिसा थोपा तल तातो भागमा फर्केर आउँथे र टेस्टट्युब फुट्थ्यो।
• ख.एमोनिया क्षार भएकाले यसले अम्ल सल्फ्युरिक अम्लसँग प्रतिक्रिया गरेर एमोनियम सल्फेट बनाउँछ र एमोनिया खेर जान्छ। चुन पनि क्षारीय हुने भएकाले यसले पानी मात्र सोस्छ र एमोनियासँग प्रतिक्रिया गर्दैन।

• क.एकल बन्धन मात्र भएको छओटा कार्बनको यौगिक हेक्सेन हो। दोहोरो बन्धन भएको पाँचओटा कार्बनको यौगिक पेन्टिन (pent-1-ene) हो।
• ख.अल्काइनको साधारण सूत्र CₙH₂ₙ₋₂ मा n = 4 राख्दा C₄H₆ हुन्छ: CH≡C–CH₂–CH₃, ब्युटाइन (but-1-yne)।

क. यसबाट एसिटिलिन (इथाइन) ग्यास निस्कन्छ:
$$\text{CaC}_2 + 2\text{H}_2\text{O} \rightarrow \text{C}_2\text{H}_2 + \text{Ca(OH)}_2$$
उद्योगमा बनेको क्याल्सियम कार्बाइडमा आर्सेनिक र फस्फोरसका विषालु यौगिक थोरै मात्रामा मिसिएका हुन्छन्। यसले छाला पोल्ने, छालामा घाउ हुने र आँखा पोल्ने पनि गर्छ। (यसरी पकाइएको फल बेच्न नेपालको खाद्य ऐनले रोक लगाएको छ।)
ख. डाँठतिर अझै हरियो भए पनि बोक्रा जताततै एकनासले चहकिलो पहेँलो हुन्छ; बोक्रामा खरानी रङको धुलो वा लसुनजस्तो गन्ध हुन सक्छ; भित्रको गुदी कडा र अमिलो हुन्छ। सुरक्षित तरिका: आँपलाई जुटको बोरामा बेर्ने, परालमा वा असुरोका पातसँग खाँदेर राख्ने, वा पाकेको फलसँगै बन्द झोलामा राख्ने। यसो गर्दा फलकै इथिलिनले फल पाक्छ।

क. स्रोत (सीताको आवाज) → इनपुट ट्रान्सड्युसर (माइक्रोफोन) → इन्कोडर → मोड्युलेटर → च्यानल (रेडियो तरङ्ग र अप्टिकल फाइबर) → डिमोड्युलेटर → डिकोडर → आउटपुट ट्रान्सड्युसर (लाउडस्पिकर) → आउटपुट (दाइको कानसम्म पुग्ने सीताको आवाज)।

• ख.इन्कोडरले कुन 0 र 1 पठाउने भन्ने तय गर्छ: यसले सिग्नललाई बिटमा बदल्छ, डाटालाई कम्प्रेस गर्छ र जाँच गर्ने बिट वा कोड थप्न सक्छ। मोड्युलेटरले ती बिटलाई कसरी लैजाने भन्ने तय गर्छ: यसले बिटलाई च्यानलबाट जाने क्यारियर तरङ्ग (रेडियो तरङ्ग वा प्रकाश) मा चढाउँछ।
• ग.ब्रोडबेन्ड प्रसारण। हरेक सन्देशलाई आफ्नै क्यारियर आवृत्तिमा मोड्युलेट गरिने भएकाले धेरै सन्देश एकै पटक उही फाइबरबाट जान सक्छन्। लामो दुरीका लागि ब्रोडबेन्ड प्रसारण प्रयोग गरिन्छ। (बेसब्यान्ड प्रसारणमा बिट जस्ताको तस्तै छोटो दुरीसम्म एक पटकमा एउटा सिग्नल मात्र जान्छ।)

• क.प्यान्क्रियाजमा इन्सुलिन धेरै कम बनेर वा कोषमा इन्सुलिनले राम्ररी काम नगरेर रगतमा ग्लुकोजको मात्रा आवश्यकताभन्दा धेरै भएको अवस्थालाई मधुमेह (डायबिटिज मेलिटस) भनिन्छ।
• ख.कुनै दुई: धेरै तिर्खा र भोक लाग्नु; छिन छिनमा पिसाब लाग्नु; आँखा धमिलो हुनु; दुब्लाउनु र छिट्टै थकान महसुस हुनु; बारम्बार रिँगटा लाग्नु; मांसपेशी बाउँडिनु वा हातखुट्टा झमझमाउनु; घाउ ढिलो निको हुनु।
• ग.खानेकुराबाट आएका र शरीरकै DNA तथा RNA का प्युरिन टुक्रिँदा मुख्य रूपमा कलेजोमा युरिक एसिड बन्छ। मिर्गौलाले यसलाई पिसाबबाट बाहिर फाल्छ। यो धेरै भएमा जोर्नीमा यसका क्रिस्टल जम्मा भएर गाउट हुन्छ (र मिर्गौलामा पत्थरी पनि हुन सक्छ)।
• घ.कुनै दुई: नियमित शारीरिक व्यायाम गर्ने; थोरै थोरै गरी दिनमा धेरै पटक पर्याप्त पानी पिउने; मद्यपान (विशेष गरी बियर) र धूमपान नगर्ने; रातो मासु, भित्री अङ्गको मासु र समुद्री खाना तथा प्युरिनयुक्त खानेकुरा कम खाने; चिनीयुक्त पेय नपिउने।

क. ढुङ्गा स्थिर अवस्थाबाट खसेकाले (u = 0), $h = \tfrac{1}{2}at^2$ र $a = \dfrac{2h}{t^2}$ हुन्छ।
प्रयोग 1: $a_1 = \dfrac{2 \times 5.0}{1.00^2} = 10.0\ \text{m/s}^2$
प्रयोग 2: $a_2 = \dfrac{2 \times 10.0}{1.44^2} = \dfrac{20}{2.0736} = 9.65\ \text{m/s}^2$
प्रयोग 3: $a_3 = \dfrac{2 \times 15.0}{1.75^2} = \dfrac{30}{3.0625} = 9.80\ \text{m/s}^2$
ख. औसत: $\dfrac{10.0 + 9.65 + 9.80}{3} = 9.82\ \text{m/s}^2$, अर्थात् करिब 9.8 m/s²।
प्रयोग 3 को वेग: $v = u + at = 0 + 9.80 \times 1.75 = 17.15\ \text{m/s}$, अर्थात् करिब 17 m/s। (वा $v = \sqrt{2ah} = \sqrt{2 \times 9.80 \times 15} = \sqrt{294} = 17.1\ \text{m/s}$)

• ग.5 m बाट खस्दा सबैभन्दा कम, करिब 1 s मात्र समय लाग्छ। स्टपवाच थिच्न करिब 0.1–0.2 s को प्रतिक्रिया समय लाग्छ। सूत्र a = 2h/t² मा t को वर्ग हुने भएकाले छोटो समय नाप्दा भएको सानो गल्तीले a मा ठुलो गल्ती ल्याउँछ। बढी उचाइबाट खसाल्दा र धेरै पटक नापेर औसत निकाल्दा नतिजा राम्रो आउँछ।
• घ.ठिक होइन। गुरुत्व प्रवेग $g = \dfrac{GM}{R^2}$ खसिरहेको वस्तुको पिण्डमा भर पर्दैन: गह्रौँ ढुङ्गालाई पृथ्वीले बढी बलले तान्छ, तर त्यसको वेग बढाउन पनि ठ्याक्कै त्यति नै गुणा गाह्रो हुन्छ। हावाको अवरोध नहुँदा यो उही प्रवेगले खस्छ र उही समय, करिब 1.75 s, लगाउँछ।

• क.$Q_1 = ms(T_2 - T_1) = 1.5 \times 4200 \times (89 - 9) = 1.5 \times 4200 \times 80 = 504{,}000\ \text{J}$
• ख.$Q_2 = 0.5 \times 884 \times 80 = 35{,}360\ \text{J}$। (त्यसैले चुलोले जम्मा कम्तीमा 504,000 + 35,360 = 539,360 J ताप दिन्छ।)
• ग.नाम्चे बजार धेरै उचाइमा (करिब 3,440 m) छ। त्यहाँ हावा पातलो हुन्छ र वायुको चाप कम हुन्छ। तरलको बाफले माथिको हावाको चापलाई जितेर फोका बनाउन सकेपछि तरल उम्लन्छ। त्यसैले वायुको चाप कम हुँदा पानी कम तापक्रममै, करिब 89 °C मा, उम्लन्छ।
• घ.तातो पानीले छोडेको ताप = चिसो पानीले लिएको ताप। अन्तिम तापक्रम T मानौँ। दुवैको s उही भएकाले काटिन्छ:

$$0.5 \times (89 - T) = 0.3 \times (T - 9)$$
$$44.5 - 0.5T = 0.3T - 2.7 \quad\Rightarrow\quad 0.8T = 47.2 \quad\Rightarrow\quad T = 59\ °\text{C}$$
(तातो पानी बढी भएकाले यो तापक्रम 9 °C र 89 °C बिच, 89 °C तिर नजिक पर्छ।)

• क.$\dfrac{N_p}{N_s} = \dfrac{V_p}{V_s} \Rightarrow N_s = \dfrac{N_p \times V_s}{V_p} = \dfrac{400 \times 2200}{220} = 4{,}000$ फन्का।
• ख.Q: $V_s = \dfrac{V_p \times N_s}{N_p} = \dfrac{220 \times 100}{1100} = 20\ \text{V}$।

R: $N_p = \dfrac{N_s \times V_p}{V_s} = \dfrac{60 \times 11000}{220} = 3{,}000$ फन्का।

• ग.P स्टेप अप ट्रान्सफर्मर हो: यसको सेकेन्डरीमा प्राइमरीमा भन्दा बढी फन्का (4,000 > 400) भएकाले आउटपुट भोल्टेज बढी हुन्छ। Q र R स्टेप डाउन ट्रान्सफर्मर हुन्: यिनका सेकेन्डरीमा कम फन्का (100 < 1,100; 60 < 3,000) भएकाले आउटपुट भोल्टेज कम हुन्छ।
• घ.ठिक होइन। ट्रान्सफर्मरले ऊर्जा बनाउँदैन। सामर्थ्य = भोल्टेज × करेन्ट हुन्छ र इनपुट सामर्थ्यको लगभग सबै भाग आउटपुटमा निस्कन्छ, त्योभन्दा बढी कहिल्यै निस्कँदैन। भोल्टेज दस गुणा बढ्दा आउटपुट करेन्ट करिब दस गुणा घट्छ: ट्रान्सफर्मरले भोल्टेज बढाउँदा करेन्ट घटाउँछ।

• क.C को सबैभन्दा बाहिरी सेल (तेस्रो सेल) मा 7 ओटा इलेक्ट्रोन भएकाले यो ग्रुप VIIA (17) र पिरियड 3 मा पर्छ। (यो क्लोरिन हो।)
• ख.A र B (सोडियम र पोटासियम) दुवै एउटा भ्यालेन्स इलेक्ट्रोन भएका ग्रुप IA का तत्त्व हुन्। तर B मा एउटा सेल बढी भएकाले यसको परमाणु ठुलो हुन्छ र यसको बाहिरी इलेक्ट्रोन न्युक्लियसबाट टाढा भएकाले खुकुलो गरी बाँधिएको हुन्छ। B ले यो इलेक्ट्रोन सजिलै गुमाउने भएकाले यो बढी सक्रिय हुन्छ।
• ग.धातुले इलेक्ट्रोन गुमाएर र अधातुले इलेक्ट्रोन लिएर प्रतिक्रिया गर्छन्। ग्रुपमा तलतिर जाँदा परमाणु ठुलो हुँदै जान्छ: बाहिरी इलेक्ट्रोन गुमाउन सजिलो हुन्छ (त्यसैले धातुको सक्रियता बढ्छ), तर नयाँ इलेक्ट्रोनलाई कम बलले तानिन्छ (त्यसैले अधातुको सक्रियता घट्छ)। D (फ्लोरिन) सानो भएकाले यसको तान बलियो हुन्छ र यसले C भन्दा सजिलै इलेक्ट्रोन लिन्छ।
• घ.A को संयुज्यता 1 (एउटा इलेक्ट्रोन दिन्छ) र C को संयुज्यता 1 (एउटा इलेक्ट्रोन लिन्छ) भएकाले सूत्र AC (NaCl, खाने नुन) हुन्छ। E को सबैभन्दा बाहिरी सेलमा आठओटा इलेक्ट्रोन (अक्टेट) पूरा भएकाले यसलाई इलेक्ट्रोन गुमाउनु, लिनु वा साझा गर्नु पर्दैन: यो नोबल ग्यास हो।

• क.P: दोहोरो विस्थापन (NaCl + AgNO₃ → AgCl↓ + NaNO₃: दुईओटा यौगिकबिच जोडी साटासाट हुन्छ र सिल्भर क्लोराइड सेतो अवक्षेप हो)। R: विच्छेदन (CaCO₃ → CaO + CO₂: तापले एउटा प्रतिक्रियारत पदार्थ टुक्रिएर दुईओटा उत्पादित पदार्थ बन्छन्)।
• ख.$\text{Zn} + \text{H}_2\text{SO}_4 \rightarrow \text{ZnSO}_4 + \text{H}_2$। निस्केको ग्यास हाइड्रोजन हो। (यो एकल विस्थापन प्रतिक्रिया हो।)
• ग.अम्लले क्षारलाई तटस्थ बनायो: HCl + NaOH → NaCl + H₂O। क्षार सकिएपछि क्षारमा मात्र गुलाफी हुने फेनोल्फ्थालिन रङहीन भयो। यो अम्ल क्षार प्रतिक्रिया (निराकरण प्रतिक्रिया) हो र यसमा ताप निस्कन्छ।
• घ.निस्कँदैनथे। सक्रियता श्रेणीमा (K > Na > Ca > Mg > Al > Zn > Fe > Pb > (H) > Cu > Hg > Ag > Au) तामा हाइड्रोजनभन्दा तल पर्छ। तामा हाइड्रोजनभन्दा कम सक्रिय भएकाले यसले अम्लबाट हाइड्रोजनलाई विस्थापित गर्न सक्दैन। जिङ्क हाइड्रोजनभन्दा माथि भएकाले यसले सक्छ।