Skip to content

← कक्षा ८ नेपालीका नमुना प्रश्नपत्र

कक्षा ८ नेपालीको नमुना प्रश्नपत्र २

पूर्णाङ्क: ५०समय: २ घण्टा

सबै प्रश्न अनिवार्य छन्।

नेपाली, कक्षा ८। विद्यार्थीले उत्तर दिँदा सिर्जनात्मक र मौलिक तरिकाले दिनुपर्ने छ। विकल्प दिइएका प्रश्नमा कुनै एकको मात्र उत्तर लेख्नुहोस्।

पाठ्यक्रम विकास केन्द्रको विशिष्टीकरण तालिका २०८०, कक्षा ८, नेपाली अनुसार साइन्स प्लेग्राउन्डले तयार पारेको अभ्यास प्रश्नपत्र। यो पाठ्यक्रम विकास केन्द्र वा परीक्षा सञ्चालन गर्ने निकायको आधिकारिक प्रश्नपत्र होइन; BLE का प्रश्न फरक हुन सक्छन्।

पहिले सबै उत्तर कापीमा लेख्नुहोस्। त्यसपछि हरेक प्रश्नको उत्तर र अङ्क विभाजन खोलेर आफ्नो उत्तर मिलाउनुहोस् र मिलेको हरेक बुँदाका लागि आफैँलाई १ अङ्क दिनुहोस्। बहुवैकल्पिक प्रश्नमा पहिलो पटक छानेको उत्तरको मात्र अङ्क गनिन्छ।

छाप्ने प्रश्नपत्र (PDF, ३ पृष्ठ) उत्तरकुञ्जिका र अङ्क विभाजन

शब्दार्थ

२ अङ्क
१.
[२]

दिइएका अर्थसँग मिल्ने शब्द छानी खाली ठाउँमा लेख्नुहोस्:

लटरम्म, नभ, जिन्दगी, आह्लाद, चराचर

  • क.आनन्द, प्रसन्नता ...............
  • ख.फल वा फूलले भरिएर झुलेको ...............
  • ग.जीवन, बाँच्ने अवधि ...............
  • घ.आकाश ...............
उत्तर
  • क.आह्लाद
  • ख.लटरम्म
  • ग.जिन्दगी
  • घ.नभ

‘चराचर’ (चल्ने र नचल्ने सबै, विश्व) बढी दिइएको शब्द हो।

अङ्क विभाजन
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘आह्लाद’ र ‘लटरम्म’ सही लेखेमा।
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘जिन्दगी’ र ‘नभ’ सही लेखेमा।

शब्द पहिचान

२ अङ्क
२.
[२]

खाली ठाउँमा मिल्दो शब्द राखी वाक्य पूरा गर्नुहोस्:

  • क.‘हात’ को उस्तै अर्थ दिने शब्द ............... हो। (पाउ, हस्त, काँध)
  • ख.‘अनुकूल’ को उल्टो अर्थ दिने शब्द ............... हो। (उचित, सहज, प्रतिकूल)
  • ग.‘यश’ शब्दको अर्थ ............... हो। (कीर्ति, यो, उमेर)
  • घ.‘कुनै पक्ष नलिने’ भन्ने अर्थ दिने सिङ्गो शब्द ............... हो। (जिज्ञासु, तटस्थ, अनुपम)
उत्तर
  • क.हस्त
  • ख.प्रतिकूल
  • ग.कीर्ति
  • घ.तटस्थ
अङ्क विभाजन
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘हस्त’ र ‘प्रतिकूल’ राखी वाक्य पूरा गरेमा।
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘कीर्ति’ र ‘तटस्थ’ राखी वाक्य पूरा गरेमा।

वाक्य रचना

२ अङ्क
३.
[२]

अर्थ खुल्ने गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्:

भाँडो फुट्नु, जुरुक्क

उत्तर
  • भाँडो फुट्नु (लुकेको कुरा बाहिर आउनु): साथीहरूले गोप्य रूपमा तयार पारेको जन्मदिनको योजना भाइले सबैका अगाडि भनिदिएपछि भाँडो फुट्यो।
  • जुरुक्क (एक्कासि उठेको): घन्टी बज्नेबित्तिकै सबै विद्यार्थी जुरुक्क उठे।
अङ्क विभाजन
  • ‘भाँडो फुट्नु’ लाई अर्थ खुल्ने गरी शुद्ध वाक्यमा प्रयोग गरेमा।
  • ‘जुरुक्क’ लाई अर्थ खुल्ने गरी शुद्ध वाक्यमा प्रयोग गरेमा।

शुद्ध शब्द

२ × ०.५ = १

४. शुद्ध शब्द छानेर लेख्नुहोस्: (०.५ × २ = १)

क.

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ख.

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

वाक्य सम्पादन

२ अङ्क
५.
[२]

दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस्:

गाऊँका युवाहरुले सामुदायिक वन को संरक्षण गरे?

उत्तर

गाउँका युवाहरूले सामुदायिक वनको संरक्षण गरे।

अङ्क विभाजन
  • प्रतिशुद्धि ०.५ का दरले ‘गाऊँका’ लाई ‘गाउँका’ र ‘युवाहरुले’ लाई ‘युवाहरूले’ बनाएमा।
  • प्रतिशुद्धि ०.५ का दरले ‘वन को’ लाई जोडेर ‘वनको’ लेखेमा र प्रश्नचिह्नको ठाउँमा पूर्णविराम (।) राखेमा।

शब्दवर्ग

२ अङ्क
६.
[२]

गाढा अक्षरमा लेखिएका शब्दको पदवर्ग छुट्याउनुहोस्:

सेता बादल हिमालको माथि बिस्तारै मडारिए।

उत्तर
शब्द पदवर्ग
सेता विशेषण
बादल नाम
माथि नामयोगी
मडारिए क्रियापद
अङ्क विभाजन
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘सेता’ र ‘बादल’ को पदवर्ग सही छुट्याएमा।
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘माथि’ र ‘मडारिए’ को पदवर्ग सही छुट्याएमा।

काल / पक्ष र भाव / अर्थ

२ अङ्क
७.
[२]

दिइएका धातु र सङ्केतका आधारमा खाली ठाउँ भर्नुहोस्:

  • क.दिदीले हिजो राति नै चिठी ............... । (लेख् : अज्ञात भूत)
  • ख.अर्को वर्ष यतिखेर हामी नयाँ कक्षामा ............... । (पढ् : अपूर्ण भविष्यत्)
  • ग.तिमीहरू भोलि चाँडै ............... । (उठ् : आज्ञार्थ)
  • घ.नियमित अभ्यास ............... तिमी पास हुन्छौ। (गर् : सङ्केतार्थ)
उत्तर
  • क.दिदीले हिजो राति नै चिठी लेखिछन्।
  • ख.अर्को वर्ष यतिखेर हामी नयाँ कक्षामा पढ्दै हुने छौँ।
  • ग.तिमीहरू भोलि चाँडै उठ।
  • घ.नियमित अभ्यास गरे तिमी पास हुन्छौ।
अङ्क विभाजन
  • प्रतिवाक्य ०.५ का दरले ‘लेखिछन्’ (वा ‘लेखिछ’, ‘लेख्नुभएछ’) र ‘पढ्दै हुने छौँ’ लेखी वाक्य पूरा गरेमा।
  • प्रतिवाक्य ०.५ का दरले ‘उठ’ र ‘गरे’ (वा ‘गरेमा’, ‘गर्‍यौ भने’) लेखी वाक्य पूरा गरेमा।

वाक्य परिवर्तन

३ अङ्क
८.
[३]

दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस्:

  • क.ऊ दिनहुँ पुस्तकालय जान्छ। (उच्च आदर)
  • ख.बहिनीले गृहकार्य गरी। (प्रेरणार्थक)
  • ग.म घर पुगेँ। मैले खाना खाएँ। (संश्लेषण)
उत्तर
  • क.उहाँ दिनहुँ पुस्तकालय जानुहुन्छ।
  • ख.आमाले बहिनीलाई गृहकार्य गराउनुभयो।
  • ग.मैले घर पुगेर खाना खाएँ।
अङ्क विभाजन
  • क: ‘ऊ’ लाई ‘उहाँ’ र ‘जान्छ’ लाई ‘जानुहुन्छ’ बनाएमा।
  • ख: काम गराउने कर्ता थपी ‘बहिनीलाई’ र ‘गराउ’ धातुको क्रियापद लेखेमा।
  • ग: दुई वाक्य जोडेर ‘पुगेर’ वा ‘पुगेपछि’ प्रयोग गरी एउटै सरल वाक्य बनाएमा।

व्याकरणिक

३ अङ्क
९.
[३]

दिइएको अनुच्छेद पढी उत्तर लेख्नुहोस्:

जुफालबाट हिँड्ने यात्रीका लागि डोल्पाको बाटो सजिलो छैन। पर्वतीय उकालोमा उनीहरू ठाउँ ठाउँमा रोकिँदै अगि बढ्छन्। कहिले हिउँ पर्छ, कहिले चिसो हावा चल्छ। निलो से फोक्सुन्डो ताल देखेपछि भने सबै थकाइ हराउँछ। तालको छेउको गाउँमा भाइबहिनी यात्रीलाई हेर्न दौडिन्छन्। गाउँलेहरू याक र भेडा चराउँछन् अनि जौ र फापर फलाउँछन्। साँझ पर्दा आगो ताप्दै उनीहरू आफ्ना कथा सुनाउँछन्। गुम्बाको धार्मिक वातावरणले यात्रीलाई शान्तिको अनुभव दिन्छ।

  • क.अनुच्छेदबाट एउटा उपसर्ग र एउटा प्रत्यय लागेर बनेको शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्।
  • ख.अनुच्छेदबाट एउटा द्वित्व भएर बनेको शब्द र एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्।
  • ग.गाढा अक्षरमा लेखिएको शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गरी तिनको नाम लेख्नुहोस्।
उत्तर
  • क.उपसर्ग लागेको शब्द: अनुभव। प्रत्यय लागेका शब्द (कुनै एक): पर्वतीय, धार्मिक।
  • ख.द्वित्व भएर बनेको शब्द: ठाउँ ठाउँ। समस्त शब्द: भाइबहिनी।
  • ग.यात्रीका लागि: सम्प्रदान कारक, चतुर्थी विभक्ति।
अङ्क विभाजन
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले उपसर्ग लागेको एउटा र प्रत्यय लागेको एउटा शब्द पहिचान गरी लेखेमा।
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले द्वित्व भएर बनेको एउटा र समस्त एउटा शब्द पहिचान गरी लेखेमा।
  • कारकको मात्र नाम लेखेमा ०.५ र विभक्तिको मात्र नाम लेखेमा ०.५ गरी दुवै सही लेखेमा।

बोध प्रश्नोत्तर

४ अङ्क
१०.
[४]

दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:

नेपालका डाँडाकाँडामा कोदो, फापर, चिनो र जुनेलो जस्ता बाली धेरै पहिलेदेखि लगाइन्छन्। यस्ता बालीलाई रैथाने बाली भनिन्छ। यी बालीलाई थोरै पानी र मलले पुग्छ। त्यसैले खडेरी परे पनि यी बाली जोगिन्छन्। कोदोको ढिँडो, फापरको रोटी र चिनोको भात गाउँघरका खाना थिए। एक समय मानिसहरू ढिँडो र रोटीलाई गरिबको खाना ठान्थे। चामल खानु ठुलो कुरा मानिन्थ्यो। त्यसैले धेरै किसानले रैथाने बाली लगाउन छाडे। अहिले भने यसको महत्त्व फेरि बुझिन थालेको छ। यिनमा शरीरलाई चाहिने तत्त्व धेरै हुन्छन् भनी स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन्। पोसिलो खानाको खोजीमा सहरका मानिस पनि कोदो र फापर किन्न थालेका छन्। बजारमा राम्रो मूल्य पाएपछि गाउँका युवा पनि यी बाली लगाउन थालेका छन्।

  • क.रैथाने बाली भनेर कस्ता बालीलाई भनिन्छ?
  • ख.खडेरी परे पनि यी बाली किन जोगिन्छन्?
  • ग.धेरै किसानले रैथाने बाली लगाउन किन छाडे?
  • घ.रैथाने बाली जोगाउनु किन आवश्यक छ, आफ्नो विचार लेख्नुहोस्।
उत्तर
  • क.डाँडाकाँडामा धेरै पहिलेदेखि लगाइँदै आएका कोदो, फापर, चिनो र जुनेलो जस्ता बालीलाई रैथाने बाली भनिन्छ।
  • ख.यी बालीलाई थोरै पानी र मलले पुग्ने भएकाले खडेरी परे पनि यी जोगिन्छन्।
  • ग.ढिँडो र रोटीलाई गरिबको खाना ठानिन्थ्यो र चामल खानु ठुलो कुरा मानिन्थ्यो, त्यसैले धेरै किसानले यी बाली लगाउन छाडे।
  • घ.रैथाने बाली पोसिला हुन्छन् र खडेरीमा पनि फल्छन्। यिनले खाद्यान्नको सुरक्षा गर्छन् र गाउँका युवालाई आम्दानी दिन्छन्, त्यसैले यिनलाई जोगाउनु आवश्यक छ।
अङ्क विभाजन
  • क: धेरै पहिलेदेखि लगाइने बाली भनी उदाहरणसहित लेखेमा।
  • ख: थोरै पानी र मलले पुग्ने कारण लेखेमा।
  • ग: गरिबको खाना ठान्ने र चामललाई ठुलो मान्ने सोचको कारण लेखेमा।
  • घ: गद्यांशका कुरालाई आधार बनाई आफ्नो विचार लेखेमा।

बुँदा टिपोट र सारांश

४ अङ्क
११.
[४]

दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिपोट गरी शीर्षकसहित एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस्:

मान्छे भएर जन्मेकै कारण सबैले पाउने अधिकारलाई मानव अधिकार भनिन्छ। बाँच्न पाउने, पढ्न पाउने र आफ्ना विचार राख्न पाउने अधिकार यसका उदाहरण हुन्। कुनै धर्म, जात, लिङ्ग वा भाषाका आधारमा मानिसलाई भेदभाव गर्न पाइँदैन। संयुक्त राष्ट्रसङ्घले यी अधिकार संसारभरका लागि घोषणा गरेको छ। नेपालको संविधानले पनि नागरिकका अधिकार सुनिश्चित गरेको छ। यी अधिकार मिचिएमा मानिसले न्याय माग्न पाउँछ। तर अधिकारसँगै कर्तव्य पनि आउँछ। अरूको अधिकार कुल्चेर आफ्नो अधिकार मात्र खोज्नु ठिक होइन। राति ठुलो आवाजमा गीत बजाएर छिमेकीको निद्रा बिगार्नु अधिकार होइन। सबैले कर्तव्य पूरा गरे मात्र समाजमा शान्ति र न्याय रहन्छ।

उत्तर

बुँदा

  • मान्छे भएर जन्मेकै कारण सबैले पाउने अधिकार मानव अधिकार हो।
  • धर्म, जात, लिङ्ग वा भाषाका आधारमा भेदभाव गर्न पाइँदैन।
  • राष्ट्रसङ्घ र नेपालको संविधानले यी अधिकारको रक्षा गरेका छन्।
  • अधिकारसँगै कर्तव्य पूरा गरे मात्र शान्ति र न्याय रहन्छ।

सारांश: अधिकार र कर्तव्य

सबै मान्छेले भेदभावबिना पाउने अधिकार मानव अधिकार हो। राष्ट्रसङ्घ र संविधानले यसको रक्षा गर्छन्। तर अधिकारसँगै कर्तव्य पनि आउँछ, त्यसैले अरूको अधिकार नकुल्ची कर्तव्य पूरा गरे मात्र समाजमा शान्ति र न्याय रहन्छ।

अङ्क विभाजन
  • प्रतिबुँदा ०.५ का दरले गद्यांशका मुख्य कुरा समेटेका पहिला दुई बुँदा लेखेमा।
  • प्रतिबुँदा ०.५ का दरले गद्यांशका मुख्य कुरा समेटेका अर्का दुई बुँदा लेखेमा।
  • उपयुक्त शीर्षक दिएर अनुच्छेदको मूल भाव समेटेको सारांश लेखेमा।
  • सारांश करिब एक तृतीयांशमा आफ्नै शब्दमा शुद्ध भाषामा लेखेमा।

निर्देशित रचना

३ अङ्क
१२.
[३]

कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्:

क. दिइएका बुँदाका आधारमा जीवनी तयार पारी शीर्षकसमेत दिनुहोस्:
गुरुप्रसाद मैनाली — वि.सं. १९५७ मा जन्म — काभ्रेको कानपुरमा पुर्ख्यौली घर — न्याय सेवामा जागिर, पछि न्यायाधीश — वि.सं. १९९२ मा ‘शारदा’ पत्रिकामा पहिलो कथा ‘नासो’ — गाउँले जीवनका कथा — वि.सं. २०२० मा एघार कथाको सङ्ग्रह ‘नासो’ — वि.सं. २०२८ मा निधन

ख. ‘सडक सुरक्षा’ शीर्षकमा दुई जना साथीबिच हुने संवादको नमुना तयार पार्नुहोस्।

उत्तर

क. कथाकार गुरुप्रसाद मैनाली

नेपाली आधुनिक कथाका अग्रज गुरुप्रसाद मैनालीको जन्म वि.सं. १९५७ मा भएको थियो। उनको पुर्ख्यौली घर काभ्रेको कानपुरमा थियो।

उनले न्याय सेवामा जागिर खाए र पछि न्यायाधीश भए। जागिरकै क्रममा उनले ठाउँ ठाउँका अदालतमा काम गरे। वि.सं. १९९२ मा ‘शारदा’ पत्रिकामा उनको पहिलो कथा ‘नासो’ छापियो। गाउँले जीवनका सरल र साँचा कुरा लेखिएका उनका कथाले पाठकको मन जिते।

वि.सं. २०२० मा उनका एघारओटा कथा ‘नासो’ कथासङ्ग्रहमा जम्मा गरिए। वि.सं. २०२८ मा उनको निधन भयो। थोरै तर राम्रा कथा लेखेर उनले नेपाली कथालाई नयाँ बाटो देखाए।

ख. सडक सुरक्षा

(विद्यालय छुटेपछि रिजवान र डोल्मा बाटोको छेउमा भेट्छन्।)

रिजवान: नमस्ते डोल्मा, आज किन यति ढिलो?

डोल्मा: नमस्ते रिजवान। चोकमा दुर्घटना भएको रहेछ, त्यसैले बाटो जाम भयो।

रिजवान: फेरि? केही दिनअघि पनि त्यहीँ भएको थियो।

डोल्मा: हो। चालकले गति घटाएनन्, बटुवा पनि बाटो काट्ने ठाउँ छाडेर जताततै हिँड्छन्।

रिजवान: मोबाइल हेर्दै बाटो काट्नेहरू पनि धेरै छन्।

डोल्मा: त्यसैले त, सडक सुरक्षा चालकको मात्र होइन, सबैको जिम्मेवारी हो।

रिजवान: हामीले पनि दायाँबायाँ हेरेर मात्र बाटो काट्नुपर्छ।

डोल्मा: भोलि यो कुरा कक्षाका साथीलाई पनि सुनाऔँ। नियम मान्यौँ भने धेरैको ज्यान जोगिन्छ।

रिजवान: ठिक भन्यौ, भोलि भेटौँला।

अङ्क विभाजन
  • क: जीवनीको आदि, मध्य र अन्त्य समयक्रममा मिलाई शीर्षक दिएमा; ख: पृष्ठभूमि, औपचारिकता र विषय प्रवेश मिलाएमा।
  • क: बुँदाका सबै कुरा मौलिक ढङ्गले प्रस्तुत गरेमा; ख: विषयमा छलफल क्रमबद्ध रूपमा प्रस्तुत गरेमा।
  • क: व्यक्तिको योगदान खुलाई वाक्य गठन शुद्ध राखेमा; ख: संवादलाई निचोडमा टुङ्ग्याएमा।

व्यावहारिक लेखन

३ अङ्क
१३.
[३]

कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:

क. विद्यालयको पुस्तकालयका लागि केही पुस्तक मगाउँदै पुस्तक पसलका प्रबन्धकलाई विद्यालयका तर्फबाट एउटा व्यावसायिक चिठी तयार पार्नुहोस्।

ख. लामो समय पढाएर बिदा हुन लाग्नुभएका शिक्षकलाई विद्यालयका तर्फबाट दिइने सम्मान पत्र तयार पार्नुहोस्।

उत्तर

क.

जनज्योति आधारभूत विद्यालय
गुल्मी
मिति: २०८३।०५।१०

विषय: पुस्तक पठाइदिने सम्बन्धमा।

श्री प्रबन्धकज्यू,
ज्ञान पुस्तक पसल, बुटवल।

महोदय,

यस विद्यालयको पुस्तकालयका लागि तपसिलका पुस्तक आवश्यक परेको बेहोरा अवगत गराइन्छ। पुस्तक अविलम्ब पठाइदिनुहुन अनुरोध छ। रकम बैङ्कमार्फत बुझाई भौचर पठाइने छ।

तपसिल: नेपाली कथासङ्ग्रह ५ प्रति, नेपाली बृहत् शब्दकोश २ प्रति, नेपालको नक्सा २ थान।

भवदीय
आकृति
पुस्तकालय प्रमुख

खाममा: बायाँ माथि विद्यालयको नाम र ठेगाना, दायाँ तल पसलको नाम र ठेगाना, दायाँ माथि हुलाक टिकट।

ख.

सम्मान पत्र

यस विद्यालयमा लामो समयदेखि शिक्षण गरी सयौँ विद्यार्थीको भविष्य उज्यालो बनाउनुभएकामा विद्यालयको वार्षिकोत्सवको अवसरमा आदरणीय शिक्षक सलिमज्यूप्रति हार्दिक आभार प्रकट गर्दै यो सम्मान पत्र प्रदान गरिएको छ। यहाँको आगामी जीवन सुखमय र स्वस्थ रहोस् भन्ने शुभकामना छ।

प्रधानाध्यापक
श्री नेपाल राष्ट्रिय आधारभूत विद्यालय
अङ्क विभाजन
  • क: विषय, मिति, सम्बोधन, अन्त्यको नाम र खामको नमुना मिलाएमा; ख: सम्मान पत्रको संरचना (शीर्षक, अवसर, पाउने र दिनेको नाम) मिलाएमा।
  • क: मध्य भागमा चाहिएको कुरा स्पष्ट र क्रमैसँग लेखेमा; ख: सम्मानको कारण एउटै प्रवाहमा स्पष्ट लेखेमा।
  • क: व्यावसायिक भाषामा विषयवस्तुको पुष्ट्याइँ गरेमा; ख: शुभकामनासहित उपयुक्त भाषाशैलीमा प्रस्तुत गरेमा।

भाव विस्तार वा व्याख्या

३ अङ्क
१४.
[३]

कुनै एकको भाव विस्तार गर्नुहोस्:

क. हामीले आफ्नो कर्तव्य बिर्से इतिहासले धिक्कार्ला, गोली निलेका सहिदको प्यारो लासले धिक्कार्ला।

ख. पहाडमा मानिसले मात्र होइन, जनावर, किरा र बिरुवाले पनि लडाइँ गर्दा रहेछन्।

उत्तर

क. प्रस्तुत पङ्क्ति ‘सहिदहरूको सम्झनामा’ कविताबाट लिइएको हो। यसमा स्वतन्त्रता पाएपछि कर्तव्य बिर्सनु ठुलो अपराध हो भन्ने चेतावनी छ।

देशका लागि सहिदले ज्यान दिए। आज हामीले फेर्ने स्वतन्त्र सास उनीहरूको बलिदानले सम्भव भएको हो। त्यो बलिदानको ऋण तिर्ने उपाय आफ्नो काम इमानका साथ गर्नु र देशको उन्नतिमा लाग्नु हो। यदि हामी अल्छी भयौँ, स्वार्थमा मात्र लाग्यौँ भने भोलिको इतिहासले हामीलाई दोष दिने छ। सहिदको लास बोल्दैन, तर उनीहरूको त्यागले हाम्रो मनमा प्रश्न उठाइरहन्छ।

त्यसैले सहिदको सपना पूरा गर्न हरेक नागरिकले आफ्नो कर्तव्य बिर्सनु हुँदैन भन्ने भाव यस पङ्क्तिमा छ।

ख. प्रस्तुत वाक्य ‘साकार सपना’ कथाबाट लिइएको हो। अङ्ग्रेज सेनाको कप्तान किनलकले सिन्धुलीमा हारेपछि यो कुरा बुझेका थिए।

किनलकको फौजसँग बन्दुक थियो, तर पहाडको बाटो, जङ्गल, वर्षा, किरा र अरिङ्गालबारे जानकारी थिएन। गोरखाली सेनाले यिनै कुरालाई आफ्नो बल बनाए। आफ्नो भूगोल चिनेको सेनाका लागि जङ्गल, जनावर र बिरुवा पनि सहयोगी बने। त्यसैले थोरै साधन भएको पक्षले ठुलो फौज रोक्न सक्यो।

यसबाट लडाइँ हतियारले मात्र जितिँदैन, ठाउँको ज्ञान र बुद्धिले पनि जितिन्छ भन्ने भाव यस वाक्यमा छ।

अङ्क विभाजन
  • पङ्क्तिको सन्दर्भ र सोझो अर्थ खुलाई विषयवस्तु बुझेको देखाएमा।
  • उदाहरणसहित अर्थ विस्तार गरी विषयवस्तुसँग तालमेल मिलाएमा।
  • पङ्क्तिको भावलाई निष्कर्षमा टुङ्ग्याएमा।

अतिसङ्क्षिप्त उत्तर

४ अङ्क
१५.
[४]

‘स्वामी प्रपन्नाचार्य’ जीवनीमा उनको बाल्यकाल र पढाइको प्रसङ्ग सम्झेर सोधिएका प्रश्नको एक दुई वाक्यमा उत्तर लेख्नुहोस्:

  • क.प्रपन्नाचार्यले बाल्यकालमा किन पढ्न पाएनन्?
  • ख.उनले कति वर्षको उमेरमा कखरा सिके?
  • ग.५६ वर्षको उमेरमा उनले कुन उपाधि पाए?
  • घ.उनको जीवनले पढाइ र उमेरबारे के सन्देश दिन्छ?
उत्तर
  • क.घरका सबैले दिनरात खेतीपाती र गाईवस्तुको हेरचाह गर्नैपर्ने भएकाले उनले बाल्यकालमा पढ्न पाएनन्।
  • ख.उनले ३० वर्षको उमेरमा कखरा सिके।
  • ग.५६ वर्षको उमेरमा उनले वेदान्तमा विद्यावारिधि उपाधि पाए।
  • घ.लगन भए पढ्न र ज्ञान पाउन उमेरले छेक्दैन भन्ने सन्देश उनको जीवनले दिन्छ।
अङ्क विभाजन
  • क: खेतीपाती र गाईवस्तुको कामको कारण लेखेमा।
  • ख: ३० वर्षको उमेर लेखेमा।
  • ग: विद्यावारिधि उपाधि लेखेमा।
  • घ: अध्ययनलाई उमेरले नछेक्ने भाव लेखेमा।

लामो उत्तर

५ अङ्क
१६.
[५]

कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:

क. ‘राम्रै मनले गरेको काम पनि अवस्था नबुझी गर्दा पीडा बन्न सक्छ’ भन्ने कुरा ‘एकजोर जुत्ता’ कथाका घटनाका आधारमा पुष्टि गर्नुहोस्।

ख. ‘पदमार्ग’ संवादका आधारमा पदमार्गले गाउँका धेरै पेसालाई कसरी जोड्छ, समीक्षात्मक उत्तर लेख्नुहोस्।

उत्तर

क. ‘एकजोर जुत्ता’ एउटा गरिब परिवारमा सानो उपहारले ल्याएको तनावको कथा हो। यसको घटनाले यो भनाइलाई राम्ररी पुष्टि गर्छ।

भाडामा बस्ने ‘म’ पात्रको मन राम्रो थियो। गुलाफीले दसैँका लागि जुत्ता ल्याइदिन भनेपछि उनले रहर नमारेर कालो जुत्ता ल्याइदिए। बजारमा घरका अरू सदस्यको पनि सम्झना आयो, तर रकम नपुगेपछि अरूलाई चकलेट मात्र किने। तर यही माया घरमा तनाव बन्यो। भाइबहिनीको मन खिन्न भयो। हर्कबहादुरलाई गाउँले के भन्लान् भन्ने डर लाग्यो। बाआमाले ‘म’ को नियतमै शङ्का गरे। अन्त्यमा गुलाफीले ‘ठुलो भयो’ भन्ने बहाना गरी जुत्ता फिर्ता गरिन् र उनको खुसी सकियो।

यसरी ‘म’ को नियत खराब थिएन, तर परिवारको गरिबी, समान व्यवहार र गाउँको सोच नबुझ्दा असल काम नै पीडा बन्यो। त्यसैले कुनै काम गर्नुअघि त्यसको असर सोच्नुपर्छ भन्ने निष्कर्ष निस्कन्छ।

ख. ‘पदमार्ग’ चार साथीबिचको संवाद हो। यसमा पदयात्राको बाटोलाई पर्यटन र रोजगारीको माध्यमका रूपमा हेरिएको छ।

आङरिताले पदमार्गका गाउँमा होमस्टे चलाउने, स्थानीयलाई तालिम दिने र आफ्नै रीतिरिवाजअनुसार सत्कार गर्ने योजना राख्छन्। फातिमाले होमस्टेले मात्र रोजगारी खासै नबढ्ला भन्ने प्रश्न उठाउँछिन्। यसपछि संवादको सबैभन्दा राम्रो तर्क आउँछ। होमस्टेमा खपत हुने खाद्यान्न किसानले उत्पादन गर्छन्। तालिम दिने व्यक्तिले पथप्रदर्शक तयार गर्छन्। पसलेले झोला, जुत्ता, टोपी र लट्ठी बेच्छन्। घरेलु उद्योगले राडीपाखी, भाँडाकुँडा, छुर्पी र चिज जस्ता उपहार सामग्री बनाउँछन्। यसरी एउटै बाटोले धेरै पेसालाई जोड्छ।

मेरो विचारमा यो तर्क बलियो छ, किनकि पर्यटकको पैसा गाउँका धेरै हातमा पुग्छ। त्यसैले पदमार्ग हिँड्ने बाटो मात्र होइन, गाउँको समृद्धिको बाटो पनि हो।

अङ्क विभाजन
  • पाठको विधा र विषयको परिचय दिई प्रश्नमा प्रवेश गरेमा।
  • पाठका मुख्य घटना वा तर्कलाई प्रमाणका रूपमा क्रमैसँग प्रस्तुत गरेमा।
  • घटना वा तर्कको विश्लेषण गरी भनाइ पुष्टि वा समीक्षा गरेमा।
  • आफ्नै शैलीमा निष्कर्ष दिएर मौलिकता देखाएमा।
  • वाक्य गठन, वर्णविन्यास, लेख्य चिह्न र पदसङ्गति शुद्ध भएमा।

निबन्ध लेखन

५ अङ्क
१७.
[५]

कुनै एक शीर्षकमा १२५ शब्द नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस्:

क. मेरो मनपर्ने चाड

ख. श्रमको महत्त्व

ग. वन संरक्षण

उत्तर

क. मेरो मनपर्ने चाड

नेपाल चाडपर्वको देश हो। यहाँ वर्षभरि कुनै न कुनै चाड मनाइन्छ। तीमध्ये मेरो मनपर्ने चाड तिहार हो, जसलाई दीपावली पनि भनिन्छ।

तिहार कात्तिक महिनामा पर्छ। यो चाड पाँच दिनसम्म मनाइन्छ। पहिलो दिन काग, दोस्रो दिन कुकुर र तेस्रो दिन गाईको पूजा गरिन्छ। साँझ घर घरमा दियो बालिन्छ र लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ। हामी साथीहरू मिलेर भैलो खेल्छौँ। अन्तिम दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई सप्तरङ्गी टीका लगाइदिन्छन् र मखमलीको माला पहिर्‍याइदिन्छन्। त्यस दिन मेरी दिदीले बनाएको सेलरोटी मलाई असाध्यै मिठो लाग्छ।

मलाई यो चाड मन पर्नुका धेरै कारण छन्। यसले जनावरलाई पनि माया गर्न सिकाउँछ। टाढा भएका परिवारका सदस्य घर फर्कन्छन्। चारैतिर बत्ती र फूल देख्दा मन नै उज्यालो हुन्छ। बजारमा रौनक बढ्छ र आफन्तको घरमा जाने मौका पनि मिल्छ।

त्यसैले तिहार केवल रमाइलो होइन, मायाको चाड पनि हो। म हरेक वर्ष यसको बाटो हेरेर बस्छु।

ख. श्रमको महत्त्व

शरीर वा मन लगाएर गरिने कामलाई श्रम भनिन्छ। संसारमा जे जति उन्नति भएको छ, त्यो श्रमकै फल हो। त्यसैले श्रमलाई सफलताको मूल कुञ्जी भनिन्छ।

किसानको श्रमले हामीलाई अन्न मिल्छ। मजदुरको श्रमले बाटो, पुल र घर बन्छन्। शिक्षकको श्रमले विद्यार्थीको भविष्य बन्छ। विद्यार्थीले पनि नियमित अभ्यास नगरी राम्रो नतिजा पाउँदैन। भाग्यको भर पर्ने मान्छे पछि पर्छ, तर मिहिनेत गर्ने मान्छे अवश्य अगाडि बढ्छ। श्रमले शरीर स्वस्थ राख्छ र आत्मविश्वास पनि बढाउँछ। सफल मानिसका जीवनी पढ्दा तिनको मिहिनेत नै सबैभन्दा ठुलो कारण भएको देखिन्छ।

हाम्रो समाजमा कतिपय काम सानो र कतिपय ठुलो ठान्ने चलन छ। जुत्ता सिउने, खेत जोत्ने वा सफाइ गर्ने कामलाई हेला गर्नु गलत हो। इमानका साथ गरिने कुनै पनि काम सानो हुँदैन। श्रम गर्ने हरेक मान्छेको सम्मान गर्नुपर्छ।

देशको विकास पनि नागरिकको श्रमले नै हुन्छ। त्यसैले सानैदेखि श्रम गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ र श्रमको सम्मान गर्नुपर्छ।

ग. वन संरक्षण

वन प्रकृतिको अनमोल उपहार हो। रुखबिरुवा, जीवजन्तु र पानीका मुहान वनसँग जोडिएका छन्। त्यसैले वन जोगाउनु हाम्रो जीवन जोगाउनु हो।

वनबाट हामीलाई काठ, दाउरा, घाँस र जडीबुटी मिल्छन्। रुखले हावा सफा राख्छन् र छहारी दिन्छन्। रुखका जराले माटो बाँधेर बाढी र पहिरो रोक्छन्। वन भएका ठाउँमा मुहान सुक्दैनन्। बाघ, गैँडा र चराचुरुङ्गीको घर पनि वन नै हो। यिनैका कारण धेरै पर्यटक नेपाल आउँछन्। वनले जलवायु सन्तुलित राख्न पनि ठुलो सहयोग गर्छ, र गाउँका पाखा हरिया हुँदा मन पनि प्रसन्न हुन्छ।

तर रुख काट्ने, वनमा आगो लगाउने र वन मासेर बस्ती बनाउने काम बढ्दा वन घट्ने डर हुन्छ। वन मासिए पहिरो बढ्छ र मुहान सुक्छन्। नेपालमा सामुदायिक वनले राम्रो बाटो देखाएको छ, जहाँ गाउँले आफैँ वनको रेखदेख गर्छन्।

हामीले एउटा रुख काट्नुपरे दुईओटा रोप्नुपर्छ, डढेलो रोक्न सहयोग गर्नुपर्छ र वनको महत्त्व सबैलाई बुझाउनुपर्छ। वन रहे हामी रहन्छौँ भन्ने कुरा बिर्सनु हुँदैन।

अङ्क विभाजन
  • परिचय दिएर विषयमा प्रवेश गरेमा।
  • विषयवस्तुको ज्ञान स्पष्ट रूपमा देखाएमा।
  • आदि, मध्य र अन्त्य क्रमैसँग मिलाई निष्कर्ष दिएमा।
  • आफ्नै मौलिक प्रस्तुतीकरण र उदाहरण दिएमा।
  • वाक्य गठन, वर्णविन्यास, लेख्य चिह्न र पदसङ्गति शुद्ध भएमा।

जम्मा प्राप्ताङ्क

० / ५०

१८ प्रश्नमा अझै अङ्क दिइएको छैन

शब्दार्थ–पूर्णाङ्क २
शब्द पहिचान–पूर्णाङ्क २
वाक्य रचना–पूर्णाङ्क २
शुद्ध शब्द–पूर्णाङ्क १
वाक्य सम्पादन–पूर्णाङ्क २
शब्दवर्ग–पूर्णाङ्क २
काल/पक्ष र भाव/अर्थ–पूर्णाङ्क २
वाक्य परिवर्तन–पूर्णाङ्क ३
व्याकरणिक (दृष्टांश)–पूर्णाङ्क ३
बोध प्रश्नोत्तर (अदृष्टांश)–पूर्णाङ्क ४
बुँदा टिपोट र सारांश–पूर्णाङ्क ४
कथा/जीवनी र दैनिकी/संवाद/मनोवाद–पूर्णाङ्क ३
घरायसी चिठी/निवेदन/व्यावसायिक/सम्पादकलाई चिठी, बधाई/सम्मान/निमन्त्रणा पत्र–पूर्णाङ्क ३
भाव विस्तार वा व्याख्या–पूर्णाङ्क ३
सन्दर्भमा आधारित अतिसङ्क्षिप्त उत्तर–पूर्णाङ्क ४
सन्दर्भमा आधारित लामो उत्तर–पूर्णाङ्क ५
स्वतन्त्र रचना–पूर्णाङ्क ५

भागअनुसार कटेका अङ्क

प्रश्नमा अङ्क दिएपछि प्राप्ताङ्क यहाँ देखिन्छ।

गल्ती भेटे हामीलाई भन्नुहोस्।

० मध्ये ० अङ्क १८ मध्ये ० प्रश्न जाँचियो बाँकी समय: २:००:००