परीक्षा अभ्यास

राष्ट्र राष्ट्रबिच कायम हुने मैत्रीपूर्ण औपचारिक सम्बन्धलाई अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध भनिन्छ। यस्तो सम्बन्ध दुवै देशका सरकारबिच लिखित रूपमा कायम हुन्छ। देशहरूले एकअर्काको देशमा राजदूतावास खोल्छन्। अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धले एकअर्कालाई सहयोग गर्न, साझा समस्या समाधान गर्न र व्यापार, पर्यटन, प्रविधि र रोजगारी बढाउन सघाउँछ।

कुनै देशले अरू देश र अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थासँग कस्तो सम्बन्ध राख्ने भन्ने आधार र सिद्धान्तलाई परराष्ट्र नीति भनिन्छ। यसले देशको हित र सम्मान जोगाउँदै अरू देशसँग मित्रता कसरी राख्ने भनेर बाटो देखाउँछ। धेरैजसो देश संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य भएकाले उनीहरूको परराष्ट्र नीति राष्ट्रसङ्घका सिद्धान्तअनुसार चल्छ। नेपालको परराष्ट्र नीति राष्ट्रसङ्घको बडापत्र, असंलग्नता र पञ्चशीलमा आधारित छ।

• क.संयुक्त राष्ट्रसङ्घको बडापत्र र यसका सिद्धान्त
• ख.असंलग्नता, अर्थात् कुनै गुटमा नलाग्ने नीति
• ग.पञ्चशीलका सिद्धान्त
• घ.अन्तर्राष्ट्रिय कानुन
• ङ.विश्वशान्ति र अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यमान्यता

• क.वीर अस्पतालको आकस्मिक तथा ट्रमा सेन्टर र धरानको बी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान
• ख.त्रिशूली र देवीघाट जस्ता जलविद्युत् आयोजना
• ग.सडक र जयनगर–जनकपुर–कुर्था रेलमार्ग
• घ.मोतिहारी–अमलेखगन्ज पेट्रोलियम पाइपलाइन
• ङ.हरेक वर्ष एम्बुलेन्स र विद्यालय बस
• च.नेपाली विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति
• छ.आर्थिक सहयोग र ऋण

नेपाल र चीनबिच सन् १९५५ मा दौत्यसम्बन्ध कायम भएदेखि चीनले नेपालको विकासमा निरन्तर सहयोग गरेको छ:

• क.यातायात: अरनिको राजमार्ग, पृथ्वी राजमार्ग र काठमाडौँको चक्रपथ विस्तार।
• ख.स्वास्थ्य: निजामती कर्मचारी अस्पताल।
• ग.ऊर्जा: साना तथा ठुला जलविद्युत् आयोजना।
• घ.हवाई यातायात: पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल।
• ङ.शिक्षा: नेपाली विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति।

यसरी सडक, स्वास्थ्य, ऊर्जा र शिक्षा सबैमा सहयोग गरेकाले चीन नेपालको महत्त्वपूर्ण दाता राष्ट्र हो।

नेपाल र जापानबिच सन् १९५६ मा दौत्यसम्बन्ध कायम भएको हो।

• क.बालाजु औद्योगिक क्षेत्रको स्थापना (सन् १९६०)
• ख.विभिन्न विषयमा छात्रवृत्ति
• ग.कृषि आधुनिकीकरण र किसान (KISAN) कार्यक्रम
• घ.मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसनमार्फत विद्युत् प्रसारण लाइन र सडक सुधार

विभिन्न यन्त्र र प्रविधिको प्रयोग गरेर आवाज, तस्बिर, अक्षर र अङ्कका रूपमा रहेका सूचना सङ्कलन, भण्डारण, व्यवस्थापन र आदानप्रदान गर्ने प्रविधिलाई सूचना प्रविधि भनिन्छ। कम्प्युटर, इन्टरनेट, मोबाइल फोन, इमेल र सामाजिक सञ्जाल यसका उदाहरण हुन्।

• क.कम्प्युटर
• ख.इन्टरनेट
• ग.मोबाइल फोन
• घ.इमेल
• ङ.फेसबुक जस्ता सामाजिक सञ्जाल
• च.म्यासेन्जर
• छ.ह्वाट्सएप र भाइबर जस्ता एप
• ज.रेडियो र टेलिभिजन

नमुना उत्तर: म घरमा मोबाइल फोन प्रयोग गर्छु। यसबाट आफन्तसँग कुरा गर्छु र गृहकार्यका लागि जानकारी खोज्छु। विद्यालयको कम्प्युटर कक्षामा कम्प्युटर चलाउँछु। घरमा रेडियो र टेलिभिजनबाट समाचार सुन्छु र हेर्छु। (आफूले प्रयोग गर्ने उपकरण र त्यसबाट गर्ने काम लेख्नुहोस्।)

• क.ज्ञानको दायरा बढ्छ।
• ख.नयाँ विषयवस्तु खोज्न सजिलो हुन्छ।
• ग.ताजा जानकारीसँग अद्यावधिक भइन्छ।
• घ.अनलाइन फारम, बिल भुक्तानी, नतिजा जस्ता सेवा सजिलै पाइन्छन्।
• ङ.सूचना छिटो र सस्तोमा आदानप्रदान हुन्छ।
• च.टाढाका आफन्त र साथीसँग सम्पर्कमा रहन सकिन्छ।

कम्प्युटर, मोबाइल, इन्टरनेट वा सामाजिक सञ्जालको प्रयोग गरेर गरिने गलत र गैरकानुनी कामलाई साइबर अपराध भनिन्छ। अरूलाई धम्की दिनु, गाली गर्नु, अर्काको नाममा नक्कली खाता खोल्नु र अश्लील तस्बिर पठाउनु साइबर अपराधका उदाहरण हुन्।

• क.कसैको तस्बिरलाई जनावरको तस्बिरसँग जोडेर हियाउनु
• ख.मोबाइलबाट धम्की दिनु
• ग.नराम्रा र अश्लील तस्बिर पठाउनु
• घ.अरूको नाममा खाता खोलेर दुःख दिनु
• ङ.सामाजिक सञ्जालबाट अरूलाई गालीगलौज र अपमान गर्नु
• च.अर्काको पासवर्ड चोरेर खाता चलाउनु वा पैसा ठग्नु

साइबर अपराध गरेमा जरिमाना वा जेल सजाय वा दुवै हुन सक्छ। नेपालको विद्युतीय कारोबार ऐनअनुसार इन्टरनेटबाट अरूलाई हैरान गर्ने, अपमान गर्ने वा घृणा फैलाउनेलाई एक लाख रुपियाँसम्म जरिमाना वा पाँच वर्षसम्म कैद वा दुवै सजाय हुन सक्छ।

• क.पासवर्ड गोप्य राख्ने र समय समयमा फेर्ने।
• ख.काम सकिएपछि खाताबाट लगआउट गर्ने।
• ग.सामाजिक सञ्जालमा घरको ठेगाना, फोन नम्बर र विद्यालयको नाम जस्ता गोप्य विवरण नराख्ने।
• घ.नचिनेका मानिसलाई साथी नबनाउने र तिनले पठाएका सन्देश र लिङ्क नखोल्ने।
• ङ.फोनमा आएको ओटिपी कसैलाई नभन्ने।

• क.अनावश्यक तनावबाट मुक्त भइन्छ।
• ख.साइबर अपराधबाट जोगिन सकिन्छ।
• ग.असल व्यवहारको विकास हुन्छ र परिवारको माया र साथ पाइन्छ।
• घ.आवश्यक कुरा मात्र खोज्ने बानी बस्छ र समय बच्छ।

हालसालै घटेका घटना वा गतिविधिलाई समसामयिक गतिविधि भनिन्छ। हाम्रो वरिपरि, देश र विदेशमा भर्खरै घटेका महत्त्वपूर्ण घटना समसामयिक विषय हुन्, जस्तै: नागढुङ्गा सुरुङमार्गको उद्घाटन। यस्ता घटनाबारे पत्रपत्रिका, रेडियो, टेलिभिजन र भरपर्दा समाचार वेबसाइटबाट जानकारी पाइन्छ।

आफ्नो टोल, वडा वा पालिकामा हालसालै भएका घटना लेख्नुहोस्। सूची बनाउँदा हरेक घटनाको मिति र ठाउँ पनि लेख्नुहोस्। उदाहरणका किसिम:

• क.नयाँ बाटो, पुल वा खानेपानी आयोजना सुरु वा सम्पन्न भएको।
• ख.विद्यालयमा कुनै प्रतियोगिता, खेलकुद वा कार्यक्रम भएको।
• ग.स्वास्थ्य शिविर वा खोप अभियान चलेको।
• घ.बाढी, पहिरो वा आगलागी भएको।
• ङ.गाउँपालिका वा नगरपालिकाले नयाँ बजेट वा कार्यक्रम ल्याएको।

पत्रपत्रिका, रेडियो, टेलिभिजन वा भरपर्दा समाचार वेबसाइटबाट पछिल्ला छ महिनाका महत्त्वपूर्ण घटना खोज्नुहोस्। हरेक घटनाको मिति, ठाउँ र एक वाक्यमा के भयो लेख्नुहोस्। राजनीति, विकास आयोजना, खेलकुद, विज्ञान, विपत् र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध जस्ता फरक फरक क्षेत्रका घटना समेट्नुहोस्। उदाहरण (वि.सं. २०८३ को): साउन ११ गते नागढुङ्गा सुरुङमार्गको उद्घाटन भयो र सुरुमा अत्यावश्यक सेवाका सवारी मात्र चलाउन दिइयो।