परीक्षा अभ्यास
हरेक एकाइको अन्त्यमा दिइएका सबै प्रश्न, सङ्केत र उत्तरसहित। उत्तर हेरेपछि आफ्नो उत्तर मिल्यो कि मिलेन, चिनो लगाउनुहोस्। नमिलेका प्रश्न पछि फेरि अभ्यास गर्नुहोस्।
34 प्रश्न
एकाइ 7 · हाम्रो पृथ्वी
छाप्न मिल्ने PDF
पाठ १: सौरमण्डल, ग्रह र उपग्रह
अभ्यास
सौरमण्डल भनेको के हो?
उत्तर
सूर्य, यसको परिक्रमा गर्ने ग्रह र ग्रहको परिक्रमा गर्ने उपग्रहको समूहलाई सौरमण्डल भनिन्छ। यसको बिचमा सूर्य हुन्छ।
सौरमण्डलका ग्रहको नाम ठुलोदेखि सानो क्रममा लेख्नुहोस्।
उत्तर
बृहस्पति, शनि, अरुण, वरुण, पृथ्वी, शुक्र, मङ्गल र बुध।
ग्रह र उपग्रहबिचको फरक लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.ग्रहले सूर्यको परिक्रमा गर्छ। उपग्रहले ग्रहको परिक्रमा गर्छ।
- ख.ग्रह प्रायः ठुला हुन्छन्। उपग्रह आफ्नो ग्रहभन्दा साना हुन्छन्।
- ग.पृथ्वी ग्रह हो। चन्द्रमा उपग्रह हो।
के कारणले कुनै महिनामा गर्मी र कुनै महिनामा जाडो हुन्छ?
उत्तर
पृथ्वीको अक्ष ढल्किएको छ र पृथ्वी सूर्यको परिक्रमा गर्छ। उत्तरी भाग सूर्यतिर ढल्किएका महिनामा नेपालमा घाम सिधा पर्छ र दिन लामो हुन्छ। त्यसैले गर्मी हुन्छ। उत्तरी भाग सूर्यबाट उल्टोतिर ढल्किएका महिनामा घाम छड्के पर्छ र दिन छोटो हुन्छ। त्यसैले जाडो हुन्छ।
सबै ग्रह र उपग्रहले किन सूर्यको परिक्रमा गर्छन्, कारण दिनुहोस्।
उत्तर
सूर्यमा आफूतिर तान्ने विशेष शक्ति छ। यो शक्तिले ग्रहलाई आफ्नो वरिपरि घुमाइराख्छ। उपग्रह आफ्नो ग्रहको परिक्रमा गर्छन्। ग्रहसँगै ती पनि सूर्यको परिक्रमा गर्छन्।
पाठ २: पृथ्वीको बनावट
अभ्यास
पृथ्वीको आन्तरिक बनावटका तहको नाम लेख्नुहोस्।
उत्तर
स्थलमण्डल, मध्यमण्डल र केन्द्रमण्डल।
पृथ्वीको बनावटको चित्र बनाई उपयुक्त रङ पनि भरेर देखाउनुहोस्।
उत्तर
केन्द्रमण्डल र मध्यमण्डलबिच फरक लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.मध्यमण्डल स्थलमण्डलभन्दा भित्र हुन्छ। केन्द्रमण्डल सबैभन्दा भित्र हुन्छ।
- ख.मध्यमण्डल करिब २,९०० कि.मि. गहिराइसम्म हुन्छ। केन्द्रमण्डल त्यहाँदेखि करिब ६,३७१ कि.मि. गहिराइसम्म हुन्छ।
- ग.मध्यमण्डल धेरैजसो ठोस छ र बिस्तारै बग्छ। केन्द्रमण्डलको बाहिरी भाग तरल र भित्री भाग ठोस छ।
- घ.केन्द्रमण्डल मध्यमण्डलभन्दा बढी तातो र गह्रौँ छ।
पृथ्वीलाई कुखुराको उसिनेको अन्डासँग कसरी तुलना गर्न सकिन्छ? उदाहरणसहित उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
उसिनेको अन्डामा बोक्रा, सेतो भाग र पहेँलो भाग गरी तीन भाग हुन्छन्। पृथ्वीमा पनि तीन तह हुन्छन्।
- क.बोक्रा पातलो र बाहिरी छ। स्थलमण्डल पनि त्यस्तै हो।
- ख.सेतो भाग बाक्लो छ। मध्यमण्डल पनि बाक्लो छ।
- ग.पहेँलो भाग बिचमा छ। केन्द्रमण्डल पनि बिचमा छ।
पाठ ३: नेपालको प्राकृतिक स्वरूप र हावापानी
अभ्यास
नेपाललाई कतिओटा प्राकृतिक स्वरूपमा विभाजन गरिएको छ? नाम उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
तीनओटा: हिमाली प्रदेश, पहाडी प्रदेश र तराई प्रदेश।
नेपालको हिमाली प्रदेशमा पाइने हावापानीका विशेषता लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.यहाँ ठन्डा हावापानी पाइन्छ।
- ख.वर्षैभरि जाडो हुन्छ।
- ग.वर्षा कम हुन्छ।
- घ.जाडो महिनामा हिउँ पर्छ।
काठमाडौँ उपत्यकामा किन खेतीपाती राम्रो हुन्छ? कारण दिनुहोस्।
उत्तर
- क.उपत्यकामा ताल सुकेर बनेको कालो तलैया माटो छ। यो कृषिका लागि अति उत्तम छ।
- ख.जमिन समथर छ।
- ग.न्यानो हावापानी छ। धेरै जाडो र धेरै गर्मी हुँदैन।
तराई प्रदेशको हावापानी, माटो, प्रमुख नदी र तालहरू लेखी सूची प्रस्तुत गर्नुहोस्।
उत्तर
- क.हावापानी: गर्मी हावापानी। धेरै वर्षा हुन्छ र गर्मीमा लु चल्छ।
- ख.माटो: पाँगो माटो। भाबर र भित्री मधेसमा बलौटे पत्थरिलो माटो।
- ग.प्रमुख नदी: कोसी, नारायणी, कर्णाली, महाकाली, राप्ती, बबई, कमला, बागमती।
- घ.ताल: घोडाघोडी (कैलाली), जगदीशपुर (कपिलवस्तु)।
पाठ ४: नेपालमा वनस्पति र सामाजिक जनजीवन
अभ्यास
उष्ण सदाबहार वनजङ्गल नेपालको कुन क्षेत्रमा पाइन्छ? यसका विशेषता लेख्नुहोस्।
उत्तर
यो तराई क्षेत्रमा पाइन्छ। यसका विशेषता:
- क.रुख ठुला र अग्ला हुन्छन्।
- ख.गर्मी हुन्छ र पानी प्रशस्त पर्छ।
- ग.रुख वर्षैभरि हरिया रहन्छन्।
तपाईँ बस्ने प्रदेशको जनसङ्ख्या कति छ?
उत्तर
माथिको चार्टबाट आफ्नो प्रदेशको जनसङ्ख्या हेर्नुहोस्। जस्तै: बागमती प्रदेशको जनसङ्ख्या वि.सं. २०७८ मा ६१,१६,८६६ छ।
सामाजिक जनजीवन भनेको के हो? सामाजिक जनजीवनअन्तर्गत कुन कुन पक्ष पर्छन्?
उत्तर
कुनै समुदायका मानिसको जीवन बिताउने तरिकालाई सामाजिक जनजीवन भनिन्छ। यसअन्तर्गत रहनसहन, चाडपर्व, लवाइखवाइ, भाषा, धर्म र संस्कार पर्छन्।
नेपालको हिमाली प्रदेश पशुपालनका लागि उपयुक्त मानिन्छ, किन?
उत्तर
हिमाली प्रदेशमा चिसोले गर्दा ठुला रुख हुर्कन सक्दैनन्। त्यहाँ घाँसका ठुला मैदान छन्। यी मैदान चौँरी, भेडा र घोडा चराउन उपयोगी छन्।
तपाईँ बस्ने समुदायमा खाइने मौलिक परिकार के के हुन्, सूची बनाउनुहोस्।
उत्तर
उत्तर समुदायअनुसार फरक हुन्छ। उदाहरण: ढिँडो, गुन्द्रुक, सेल रोटी, योमरी, बारा, ढकने, सिन्की, तोङ्बा, ठेकुवा।
पाठ ५: विपत् पहिचान गरौँ
अभ्यास
हावाहुरी भनेको के हो?
उत्तर
धेरै जोडले चल्ने हावालाई हावाहुरी भनिन्छ। यसका साथमा प्रायः बादल गर्जिन्छ, बिजुली चम्किन्छ र पानी पर्छ।
हावाहुरी चलेको तपाईँ कसरी थाहा पाउनुहुन्छ, उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
- क.आकाशमा कालो बादल जम्मा हुन्छ।
- ख.रुखका हाँगा जोडले हल्लिन्छन्।
- ग.धुलो र पातपतिङ्गर उड्छन्।
- घ.बिजुली चम्किन्छ र गड्याङगुडुङ हुन्छ।
हावाहुरी चल्दा कसरी सुरक्षित रहन सकिन्छ?
उत्तर
- क.घरभित्र बस्ने र झ्यालढोका थुन्ने।
- ख.बाहिर भए सुरक्षित घरभित्र जाने।
- ग.रुख, खम्बा, तार र अग्लो ठाउँबाट टाढा बस्ने।
- घ.बिजुलीका सामान नचलाउने र धातु नछुने।
डढेलोले वातावरणमा कस्तो असर पर्छ, लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.वन नष्ट हुन्छ।
- ख.वन्यजन्तु र चराचुरुङ्गी मर्छन् वा वासस्थान गुमाउँछन्।
- ग.धुवाँले हावा प्रदूषित हुन्छ।
- घ.माटो खुला भएर भूक्षय र पहिरो बढ्छ।
आगलागी हुन नदिन तपाईँले के के सावधानी अपनाउने गर्नुभएको छ? सूची तयार गर्नुहोस्।
उत्तर
- क.सलाई र लाइटर नखेलाउने।
- ख.बिजुलीको काम सकिएपछि स्विच बन्द गर्ने।
- ग.खाना पकाइसकेपछि ग्यास बन्द गर्न सम्झाउने।
- घ.नाङ्गो तार देखे ठुला मानिसलाई भन्ने।
- ङ.वनभोजपछि आगो पूरै निभाउने।
पाठ ६: नक्सा निर्माण र अध्ययन
नेपालको नक्सा अध्ययन
नेपालको उत्तरी सिमाना कुन देशसँग जोडिएको छ?
उत्तर
चीन (तिब्बत)।
नेपालको पूर्व, पश्चिम र दक्षिणमा कुन देश छ?
उत्तर
भारत।
सङ्घीय नेपाललाई कतिओटा प्रदेशमा विभाजन गरिएको छ? नामसमेत लेख्नुहोस्।
उत्तर
सातओटा: कोशी, मधेश, बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम।
नक्सामा नदी, ताल र सडकलाई कस्तो सङ्केतले देखाइन्छ, प्रस्तुत गर्नुहोस्।
उत्तर
नदीलाई बाङ्गोटिङ्गो निलो रेखाले देखाइन्छ। ताललाई निलो रङको गोलो जस्तो आकृतिले देखाइन्छ। सडकलाई दुई समानान्तर रेखाले देखाइन्छ।
अभ्यास
नक्सा भनेको के हो?
उत्तर
ठुलो ठाउँलाई सानो बनाएर कागजमा उतारेको चित्रलाई नक्सा भनिन्छ। यसमा ठाउँ, नदी, बाटो र सिमाना देखाइन्छ।
कर्णाली प्रदेशका मुख्य विशेषता के के छन्?
उत्तर
- क.क्षेत्रफलका आधारमा यो नेपालको सबैभन्दा ठुलो प्रदेश हो।
- ख.यसमा १० जिल्ला छन्। राजधानी वीरेन्द्रनगर, सुर्खेत हो।
- ग.भारतसँग सिमाना नजोडिएको एक मात्र प्रदेश हो।
- घ.यहाँ हिमाल, ताल, नदी, जडीबुटी र वन्यजन्तु प्रशस्त छन्।
- ङ.पर्यटन विकासको ठुलो सम्भावना छ।
तपाईँ बसेको प्रदेशका मुख्य विशेषता उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
आफ्नो प्रदेशअनुसार लेख्नुहोस्। उदाहरण, बागमती प्रदेश:
- क.१३ जिल्ला छन्। राजधानी हेटौँडा हो।
- ख.सङ्घीय राजधानी काठमाडौँ यहीँ छ।
- ग.वि.सं. २०७८ को जनगणनाअनुसार सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या यहीँ छ।
- घ.हिमाल, पहाड र चितवनको भित्री मधेस सबै यहाँ छन्।
नक्सामा सङ्केतको प्रयोगले के फाइदा पुर्याउँछ?
उत्तर
- क.सानो ठाउँमा धेरै जानकारी अटाउँछ।
- ख.नक्सा सफा र पढ्न सजिलो हुन्छ।
- ग.भाषा नजाने पनि सङ्केतबाट बुझ्न सकिन्छ।
तपाईँ बसोबास गरेको जिल्ला कुन हो? यसको सिमानामा पर्ने जिल्ला वा स्थान लेख्नुहोस्।
उत्तर
आफ्नो जिल्लाअनुसार लेख्नुहोस्। उदाहरण: भक्तपुर जिल्लाको सिमानामा काठमाडौँ, ललितपुर र काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला पर्छन्।
स्वप्रतिबिम्बन
मानौँ यो चित्र तपाईँको हो। तपाईँ उदाउँदो सूर्यतिर फर्केर उभिनुभएको छ। तपाईँको अगाडि, पछाडि, दायाँ र बायाँ कुन कुन दिशा पर्छन्? कापीमा लेख्नुहोस्।
उत्तर
एटलसको सहायता लिई तपाईँ बसेको प्रदेशको नक्सा उतार्नुहोस्। त्यसमा आफ्नो जिल्ला र स्थानीय तहसमेत देखाई कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस्।
उत्तर
एटलसमाथि पातलो कागज राखेर प्रदेशको सिमाना उतार्नुहोस्। जिल्लाका सिमाना कोर्नुहोस्। आफ्नो जिल्लामा रङ भर्नुहोस्। आफ्नो स्थानीय तहको ठाउँमा थोप्लो राखेर नाम लेख्नुहोस्। माथि उत्तर देखाउन वाण कोर्नुहोस्।
