← SEE नमुना प्रश्नपत्र

SEE नमुना प्रश्नपत्र 1

पूर्णाङ्क: 75समय: 3 घण्टा

सबै प्रश्न अनिवार्य छन्।

पहिले सबै उत्तर कापीमा लेख्नुहोस्। त्यसपछि हरेक प्रश्नको उत्तर र अङ्क विभाजन खोलेर आफ्नो उत्तर मिलाउनुहोस् र मिलेको हरेक बुँदाका लागि आफैँलाई 1 अङ्क दिनुहोस्। बहुवैकल्पिक प्रश्नमा पहिलो पटक छानेको उत्तरको मात्र अङ्क गनिन्छ।

खण्ड (क)

10 × 1 = 10

1. तलका प्रश्नको सही विकल्प छनोट गर्नुहोस्।

क.

एनालग सिग्नलको तुलनामा डिजिटल सिग्नलमा बाह्य मिसावटको असर किन धेरै कम पर्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ख.

पेम्बाले ढुङ्गामुनि एउटा जनावर भेटे। यसको शरीर सुक्खा र कडा कत्लाले ढाकिएको थियो। यसका चारओटा छोटा खुट्टा थिए। यसले फोक्सोबाट सास फेर्थ्यो र जमिनमा कडा खोल भएका फुल पार्थ्यो। यसको शरीरको तापक्रम वरपरको तापक्रमअनुसार घटबढ हुन्थ्यो। यो जनावर कुन वर्गमा पर्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ग.

केराउको बोटमा अग्लोपन (T) होचोपन (t) माथि प्रबल हुन्छ। एउटा अग्लो बोटलाई होचो बोटसँग क्रस गराउँदा करिब आधा सन्तति अग्ला र आधा होचा भए। यसबाट के थाहा हुन्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

घ.

तलका मध्ये स्वस्थानीय संरक्षणको उदाहरण कुन हो?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ङ.

रुखको टुप्पोमा रहेको पाकेको नरिवल स्थिर अवस्थाबाट खसेर 1.5 s मा जमिनमा पुग्छ। हावाको अवरोधलाई बेवास्ता गर्दा रुखको उचाइ कति हुन्छ? (g = 9.8 m/s²)

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

च.

फलामले बनेको पानीजहाज तैरिन्छ, तर फलामको किला डुब्छ। यसको कारण के हो?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

छ.

तारापुञ्जका अर्बौँ तारालाई कुन बलले एकै ठाउँमा बाँधेर राख्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ज.

समीकरण a Al + b O₂ → c Al₂O₃ लाई सबैभन्दा साना पूर्ण सङ्ख्याले सन्तुलित बनाउँदा a, b र c का मान कति हुन्छन्?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

झ.

तलका मध्ये आल्मिनियमको मुख्य धाउ कुन हो?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ञ.

तल एउटा कथन र दुईओटा तर्क दिइएका छन्।

कथन: कडा पानीमा पनि डिटरजेन्टले लुगा राम्ररी सफा गर्छ।

तर्क 1: डिटरजेन्टका क्याल्सियम र म्याग्नेसियम लवण पानीमा घुल्ने भएकाले यसले स्कम बनाउँदैन।

तर्क 2: डिटरजेन्ट जनावरको बोसोबाट बनाइन्छ र बोसोले कडा पानीसँग प्रतिक्रिया गर्दैन।

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

खण्ड (ख)

9 × 1 = 9

2. तलका प्रश्नको अति छोटो उत्तर लेख्नुहोस्।

क.

केल्भिन आधारभूत एकाइ हो तर न्युटन तत्जन्य एकाइ हो, किन?

उत्तर

न्युटन आधारभूत एकाइहरू मिलेर बनेको एकाइ भएकाले यो तत्जन्य एकाइ हो: 1 N = 1 kg × 1 m/s² = 1 kg m s⁻²।

अङ्क विभाजन
  • न्युटन आधारभूत एकाइहरू मिलेर बन्ने (1 N = 1 kg m s⁻²) लेखेमा।
ख.

काँडेदार छाला भएका र ट्युब फिटको सहायताले हिँड्ने जनावर कुन फाइलममा पर्छन्? नाम लेख्नुहोस्।

उत्तर

इकाइनोडर्मेटा (जस्तै: तारा माछा)।

अङ्क विभाजन
  • इकाइनोडर्मेटा लेखेमा।
ग.

मानिसको एउटा शुक्रकीटमा कतिओटा क्रोमोजोम हुन्छन्?

उत्तर

23 ओटा: 22 ओटा अटोजोम र एउटा सेक्स क्रोमोजोम (X वा Y)। यो सङ्ख्या शरीरका कोषमा हुने 46 को आधा हो।

अङ्क विभाजन
  • 23 लेखेमा।
घ.

एउटा ढुङ्गाको तौल हावामा 6 N र पानीमा पूरै डुबाएर झुन्ड्याउँदा 4 N हुन्छ। यसको सापेक्षिक घनत्व कति हुन्छ?

उत्तर

सापेक्षिक घनत्व=W1W1−W2=66−4=3 \text{सापेक्षिक घनत्व} = \frac{W_1}{W_1 - W_2} = \frac{6}{6 - 4} = 3
सापेक्षिक घनत्वको एकाइ हुँदैन। ढुङ्गाको घनत्व पानीको घनत्वको 3 गुणा छ।

अङ्क विभाजन
  • W1/(W1−W2) W_1 / (W_1 - W_2) बाट सापेक्षिक घनत्व 3 (एकाइ नभएको) निकालेमा।
ङ.

पानी भरिएको गिलासमा छड्के गरी डुबाइएको पेन्सिल पानीको सतहमा भाँचिएको जस्तो देखिन्छ, किन?

उत्तर

प्रकाशको आवर्तनले गर्दा यस्तो देखिन्छ। पानीमुनिको भागबाट आएको प्रकाश पानीबाट हावामा निस्कँदा नर्मलबाट टाढा बाङ्गिन्छ। त्यसैले डुबेको भाग माथि उठेको जस्तो देखिन्छ र पेन्सिल पानीको सतहमा भाँचिएको जस्तो देखिन्छ।

अङ्क विभाजन
  • डुबेको भागबाट आएको प्रकाश पानीबाट हावामा निस्कँदा आवर्तन भई बाङ्गिने र त्यो भाग माथि उठेको जस्तो देखिने लेखेमा।
च.

मोबाइल चार्जरको ट्रान्सफर्मरले 220 V लाई 11 V मा घटाउँछ। यसको प्राइमरी क्वाइलमा 2,000 फन्का छन् भने सेकेन्डरी क्वाइलमा कति फन्का होलान्?

उत्तर

NpNs=VpVs⇒Ns=Np×VsVp=2000×11220=100 \frac{N_p}{N_s} = \frac{V_p}{V_s} \quad\Rightarrow\quad N_s = \frac{N_p \times V_s}{V_p} = \frac{2000 \times 11}{220} = 100
सेकेन्डरी क्वाइलमा 100 फन्का छन्।

अङ्क विभाजन
  • 100 फन्का निकालेमा।
छ.

ब्रह्माण्डको औसत घनत्व चरम घनत्वभन्दा बढी भए ब्रह्माण्डको भविष्य के हुन्छ?

उत्तर

गुरुत्वबलले गर्दा ब्रह्माण्डको फैलावट बिस्तारै घट्दै रोकिन्छ र ब्रह्माण्ड खुम्चिन थाल्छ। अन्त्यमा सबै कुरा फेरि एकै ठाउँमा खुम्चिन्छन् (बन्द ब्रह्माण्ड)।

अङ्क विभाजन
  • फैलावट रोकिएर ब्रह्माण्ड खुम्चिने (बन्द ब्रह्माण्ड) लेखेमा।
ज.

प्रकृतिमा सुन शुद्ध अवस्थामा पाइन्छ, किन?

उत्तर

सुन अत्यन्तै कम सक्रिय धातु भएकाले यसले अक्सिजन, सल्फर वा अरू तत्त्वसँग मिलेर यौगिक बनाउँदैन।

अङ्क विभाजन
  • सुन अत्यन्तै कम सक्रिय हुने (यौगिक नबनाउने) लेखेमा।
झ.

वनस्पति तेललाई निकल उत्प्रेरकको उपस्थितिमा हाइड्रोजनसँग तताएर वनस्पति घिउ बनाइन्छ। यसबाट तेलका अणुबारे के थाहा हुन्छ?

उत्तर

तेलका अणु असन्तृप्त हुन्छन्। तिनमा कार्बन–कार्बन डबल बन्ड हुन्छन्। डबल बन्ड खुलेर हाइड्रोजन थपिन्छ (हाइड्रोजिनेसन) र तरल तेल ठोस घिउमा बदलिन्छ।

अङ्क विभाजन
  • तेल असन्तृप्त हुने (हाइड्रोजन थपिने C=C डबल बन्ड भएको) लेखेमा।

खण्ड (ग)

14 × 2 = 28

तलका प्रश्नको छोटो उत्तर लेख्नुहोस्।

3.
[2]

पानीको तापक्रमले चिनी घुल्ने दरमा असर गर्छ कि गर्दैन भनी अनिशा पत्ता लगाउन चाहन्छिन्। उनी 20 °C, 40 °C र 60 °C तापक्रमको 100 mL पानीमा 5 g चिनी हाल्छिन् र सबैलाई एउटै तरिकाले चलाउँछिन्। त्यसपछि चिनी पूरै घुल्न कति समय लाग्छ भनी नाप्छिन्।

  • क.उनको प्रयोगमा आश्रित चर कुन हो?
  • ख.कुनै एउटा नियन्त्रित चरको नाम लेख्नुहोस्।
उत्तर
  • क.चिनी घुल्न लागेको समय। उनले नापेको कुरा यही हो र यो पानीको तापक्रममा भर पर्छ।
  • ख.कुनै एक: चिनीको पिण्ड (5 g), पानीको आयतन (100 mL), चिनीको किसिम र दानाको आकार, वा चलाउने तरिका।
अङ्क विभाजन
  • क. चिनी घुल्न लागेको समय लेखेमा।
  • ख. कुनै एक नियन्त्रित चर (चिनीको पिण्ड, पानीको आयतन, चिनीको किसिम वा दानाको आकार, चलाउने तरिका) लेखेमा।
4.
[2]

आर्थ्रोपोडा फाइलमका कुनै दुई विशेषता लेख्नुहोस्।

उत्तर

कुनै दुई:

  • क.खुट्टा खण्ड खण्ड जोडिएका हुन्छन्।
  • ख.शरीर काइटिनले बनेको कडा बाहिरी आवरण (बाह्य अस्थि) ले ढाकिएको हुन्छ।
  • ग.शरीर खण्ड खण्ड परेको र ट्रिप्लोब्लास्टिक हुन्छ। शरीरमा बाइलेटेरल सिमेट्री हुन्छ।
  • घ.शरीर टाउको, छाती र पेट (वा सिफालोथोराक्स र पेट) मा छुट्टिएको हुन्छ। टाउकामा कम्पाउन्ड आँखा र एन्टेना हुन्छन्।
अङ्क विभाजन
  • एउटा सही विशेषता लेखेमा।
  • अर्को सही विशेषता लेखेमा।
5.
[2]

चितवनका एक मौरीपालकले आफ्नो एउटा घारका बच्चा हुर्कने कोठाबाट केही हप्तादेखि भाले मौरी मात्र निस्किरहेको र एउटै पनि नयाँ कर्मी मौरी ननिस्किएको देखे।

  • क.भाले मौरी कस्तो फुलबाट बन्छ? यस्तो विकासलाई के भनिन्छ?
  • ख.रानी मौरीमा के समस्या भएको हुन सक्छ? समयमै केही नगरे गोलामा के असर पर्छ?
उत्तर
  • क.भाले मौरी अनिसेचित फुलबाट बन्छ। निसेचन नभएको फुलबाट नयाँ जीव बन्ने प्रक्रियालाई पार्थेनोजेनेसिस भनिन्छ।
  • ख.रानीले अब आफ्ना फुल निसेचन गर्न सक्दिन। समागमका बेला उसले स्पर्म्याथेकीमा जम्मा गरेका शुक्रकीट सकिएका हुन सक्छन् (वा उसको समागम नै भएको छैन)। भाले मात्र निस्कने भएकाले बुढा कर्मी मर्दै जाँदा तिनको ठाउँमा नयाँ कर्मी आउँदैनन्। खाना जम्मा गर्ने, बच्चालाई खुवाउने र घारको रक्षा गर्ने कर्मी नहुँदा गोला नै नासिन्छ। त्यसैले मौरीपालकले समागम भएकी नयाँ रानी राखिदिनुपर्छ।
अङ्क विभाजन
  • क. अनिसेचित फुल र पार्थेनोजेनेसिस लेखेमा।
  • ख. रानीसँग फुल निसेचन गर्ने शुक्रकीट सकिएको (वा समागम नभएको) र कर्मी नजन्मिँदा गोला नासिने (वा समागम भएकी नयाँ रानी चाहिने) लेखेमा।
6.
[2]

केराउमा बिउको पहेँलो रङ (Y) हरियो रङ (y) माथि प्रबल हुन्छ। ठिमाहा पहेँलो बिउ भएको बोट (Yy) लाई हरियो बिउ भएको बोट (yy) सँग क्रस गराइएको छ। यो क्रसलाई पनेट स्क्वायरमा देखाउनुहोस् र सन्ततिमा पहेँलो र हरियो बिउको अनुपात लेख्नुहोस्।

उत्तर

ठिमाहा बोट (Yy) ले Y र y गरी दुई किसिमका ग्यामेट दिन्छ। हरियो बोट (yy) ले y ग्यामेट मात्र दिन्छ।

ग्यामेट Y y
y Yy (पहेँलो) yy (हरियो)
y Yy (पहेँलो) yy (हरियो)

पहेँलो : हरियो = 2 : 2 = 1 : 1।

अङ्क विभाजन
  • ग्यामेट र पनेट स्क्वायर (Yy, Yy, yy, yy) सही देखाएमा।
  • पहेँलो : हरियो = 1 : 1 लेखेमा।
7.
[2]

धमनीका भित्ता बाक्ला, मांसपेशीयुक्त र लचिला हुन्छन् तर केशिकाका भित्ता एउटा कोष मात्र बाक्ला हुन्छन्। प्रत्येकको कारण दिनुहोस्।

उत्तर

धमनीले भेन्ट्रिकलबाट धकेलिएको रगत उच्च चापमा बोक्छन्। बाक्ला र लचिला भित्ताले त्यो चाप थाम्छन् र हरेक धड्कनमा तन्किन्छन्।
केशिकामा रगत र कोषका बिच पदार्थ (अक्सिजन, खाना, कार्बनडाइअक्साइड र विकार पदार्थ) साटासाट हुन्छन्। भित्ता एउटा कोष मात्र बाक्लो भएकाले यी पदार्थ सजिलै आरपार हुन्छन्।

अङ्क विभाजन
  • धमनी: मुटुबाट उच्च चापमा रगत बोक्ने भएकाले बाक्ला र लचिला भित्ता चाहिने लेखेमा।
  • केशिका: रगत र कोषका बिच पदार्थ साटासाट हुने भएकाले पातलो भित्ताबाट ती सजिलै छिर्ने लेखेमा।
8.
[2]

तलको तालिकामा नेपालमा विभिन्न वर्षमा गरिएको एकसिङ्गे गैँडाको गणनाको विवरण दिइएको छ।

वर्ष 1994 2000 2005 2008 2011 2015 2021
गैँडा 466 612 409 435 534 645 752
  • क.कुन दुई गणनाका बिचमा गैँडाको सङ्ख्या घट्यो? यसको सम्भावित मुख्य कारण के हो?
  • ख.गैँडाको सङ्ख्या बढाउन सहयोग गर्ने कुनै एक उपाय सुझाव दिनुहोस्।
उत्तर
  • क.सन् 2000 र 2005 का बिचमा सङ्ख्या 612 बाट 409 मा झर्‍यो। यसको सम्भावित मुख्य कारण खागका लागि गरिएको चोरी सिकारी हो। सशस्त्र द्वन्द्वका वर्षहरूमा निकुञ्जको सुरक्षा कमजोर भएका बेला चोरी सिकारी बढेको थियो।
  • ख.कुनै एक: सेना र निकुञ्जका कर्मचारीको गस्ती; चोरी सिकारी र खागको व्यापारमा कडा सजाय; मध्यवर्ती क्षेत्रका स्थानीय मानिसलाई संरक्षणमा सहभागी गराउने; गैँडा बस्ने घाँसे मैदान र जङ्गलको संरक्षण; केही गैँडालाई अरू निकुञ्ज (बर्दिया, शुक्लाफाँटा) मा सारेर नयाँ समूह बसाउने।
अङ्क विभाजन
  • क. 2000–2005 र चोरी सिकारी (खागका लागि मार्ने) लेखेमा।
  • ख. संरक्षणको कुनै एक उचित उपाय लेखेमा।
9.
[2]

पृथ्वीमा एउटा रोबोट रोभरको पिण्ड 120 kg छ। यसलाई चन्द्रमामा पठाइन्छ, जहाँ g = 1.62 m/s² हुन्छ।

  • क.चन्द्रमामा यसको पिण्ड कति हुन्छ?
  • ख.चन्द्रमामा यसको तौल हिसाब गर्नुहोस्।
उत्तर
  • क.120 kg। पिण्ड वस्तुमा भएको पदार्थको मात्रा हो र यो ठाउँअनुसार बदलिँदैन।
  • ख.W=mg=120×1.62=194.4 N W = mg = 120 \times 1.62 = 194.4\ \text{N}
अङ्क विभाजन
  • क. 120 kg लेखेमा।
  • ख. W = mg बाट 194.4 N निकालेमा।
10.
[2]

कविता भन्छिन्, “पृथ्वीको पिण्ड उही रहेर अर्धव्यास अहिलेको आधा भयो भने त्यसमा उभिएको मानिसको तौल चार गुणा हुन्छ।” के उनको भनाइ ठिक छ? g को सूत्र प्रयोग गरी पुष्टि गर्नुहोस्।

उत्तर

उनको भनाइ ठिक छ। पृथ्वीको सतहमा g=GMR2 g = \dfrac{GM}{R^2} हुन्छ, अर्थात् g अर्धव्यासको वर्गसँग उल्टो समानुपातिक हुन्छ। अर्धव्यास आधा हुँदा,
g′=GM(R/2)2=4×GMR2=4g g' = \frac{GM}{(R/2)^2} = 4 \times \frac{GM}{R^2} = 4g
मानिसको पिण्ड उही रहने भएकाले तौल W = mg पनि चार गुणा हुन्छ।

अङ्क विभाजन
  • भनाइ ठिक भएको र g = GM/R² (g, R² सँग उल्टो समानुपातिक) लेखेमा।
  • R आधा हुँदा g र तौल (W = mg) चार गुणा हुने देखाएमा।
11.
[2]

सबिना आफ्नो किताब सजिलै पढ्न सक्छिन्, तर कक्षाकोठाको पछाडि बस्दा बोर्डमा लेखिएका अक्षर पढ्न सक्दिनन्। डाक्टरले उनलाई −2.5 D सामर्थ्यका लेन्स भएको चस्मा दिन्छन्।

  • क.लेन्सको केन्द्रीकरण दुरी हिसाब गर्नुहोस्।
  • ख.उनको दृष्टिदोषको नाम र त्यसलाई सच्याउने लेन्सको किसिम लेख्नुहोस्।
उत्तर
  • क.f=1P=1−2.5 D=−0.4 m=−40 cm f = \dfrac{1}{P} = \dfrac{1}{-2.5\ \text{D}} = -0.4\ \text{m} = -40\ \text{cm} (ऋण चिह्नले विकेन्द्रित गर्ने लेन्स जनाउँछ)।
  • ख.अदूरदृष्टि (मायोपिया): उनी नजिकका वस्तु प्रस्ट देख्छिन्, तर टाढाका वस्तु प्रस्ट देख्दिनन्। यो दोष कन्केभ लेन्सले सच्याइन्छ। त्यसैले लेन्सको सामर्थ्य ऋणात्मक छ।
अङ्क विभाजन
  • क. f = 1/P = −0.4 m (40 cm) निकालेमा।
  • ख. अदूरदृष्टि (मायोपिया) र कन्केभ लेन्स लेखेमा।
12.
[2]

ट्रान्सफर्मरले अल्टरनेटिङ करेन्टको भोल्टेज घटबढ गर्छ तर डाइरेक्ट करेन्टको भोल्टेज घटबढ गर्दैन, किन?

उत्तर

ट्रान्सफर्मर विद्युत् चुम्बकीय उपपादनमा आधारित हुन्छ। सेकेन्डरी क्वाइलबाट छिर्ने चुम्बकीय प्रवाह बदलिँदा मात्र त्यसमा e.m.f. उपपादित हुन्छ। अल्टरनेटिङ करेन्टको परिमाण र दिशा बदलिइरहने भएकाले यसले कोरमा बनाउने प्रवाह पनि बदलिइरहन्छ र सेकेन्डरीमा e.m.f. उपपादित हुन्छ। डाइरेक्ट करेन्ट स्थिर हुने भएकाले यसको प्रवाह बदलिँदैन र सेकेन्डरीमा कुनै e.m.f. उपपादित हुँदैन।

अङ्क विभाजन
  • ट्रान्सफर्मर विद्युत् चुम्बकीय उपपादनमा आधारित हुने र त्यसका लागि बदलिइरहने चुम्बकीय प्रवाह (a.c. बाट) चाहिने लेखेमा।
  • d.c. को प्रवाह स्थिर हुने भएकाले सेकेन्डरी क्वाइलमा e.m.f. उपपादित नहुने लेखेमा।
13.
[2]

सुजनले U आकारको (घोडाको नालजस्तो) चुम्बकका ध्रुवका बिच एउटा लचकदार तार झुन्ड्याएर त्यसलाई स्विचमार्फत ब्याट्रीसँग जोड्छन्। स्विच अन गर्दा तार ध्रुवबिचको खाली ठाउँबाट बाहिरतिर उफ्रिन्छ। तलका अवस्थामा तार कतातिर उफ्रिन्छ, लेख्नुहोस्।

  • क.ब्याट्रीका तार साट्दा
  • ख.ब्याट्रीका तार साट्नुका साथै चुम्बकलाई घुमाएर यसका ध्रुवको ठाउँ पनि साट्दा
उत्तर
  • क.तार उल्टो दिशामा, अर्थात् खाली ठाउँभित्रतिर उफ्रिन्छ। करेन्टको दिशा उल्टाउँदा तारमा लाग्ने बल पनि उल्टिन्छ (मोटर असर)।
  • ख.तार पहिलेजस्तै फेरि खाली ठाउँबाट बाहिरतिर उफ्रिन्छ। करेन्ट उल्टाउँदा बल एक पटक उल्टिन्छ र चुम्बकीय क्षेत्र उल्टाउँदा फेरि अर्को पटक उल्टिन्छ। त्यसैले बल सुरुकै दिशातिर फर्कन्छ।
अङ्क विभाजन
  • क. उल्टो दिशामा (खाली ठाउँभित्रतिर) उफ्रिने लेखेमा।
  • ख. पहिलेजस्तै बाहिरतिर उफ्रिने (दुई पटक उल्टिँदा बल पहिलेकै दिशामा फर्किने) लेखेमा।
14.
[2]

बोरामा राखिएको पिठोमा सजिलै आगो लाग्दैन, तर आटा मिलमा उडेको मसिनो पिठोको धुलो एउटै झिल्कोले पनि विस्फोट हुन सक्छ। सतहको क्षेत्रफलका आधारमा कारण दिनुहोस्।

उत्तर

मसिनो धुलोको सतहको क्षेत्रफल यसको पिण्डको तुलनामा धेरै ठुलो हुन्छ। बोरामा पिठोको थुप्रोको बाहिरी भाग मात्र हावासँग छोइन्छ, तर उडेको धुलोमा धेरै बढी पिठोका कण हावाको अक्सिजनको सम्पर्कमा हुन्छन्। सतह धेरै भएकाले पिठो र अक्सिजनका कणबिच टकराव धेरै छिटो छिटो हुन्छ। बल्ने प्रतिक्रिया यति छिटो हुन्छ कि विस्फोट हुन्छ।

अङ्क विभाजन
  • मसिनो धुलोको सतहको क्षेत्रफल धेरै ठुलो हुने भएकाले धेरै कण अक्सिजनको सम्पर्कमा आउने लेखेमा।
  • धेरै टकराव हुँदा प्रतिक्रिया (बल्ने क्रिया) यति छिटो हुने कि विस्फोट हुने लेखेमा।
15.
[2]

अल्केनको सामान्य सूत्र लेख्नुहोस्। चारओटा कार्बन परमाणु भएको अल्केनको नाम पनि लेख्नुहोस्।

उत्तर

सामान्य सूत्र: CₙH₂ₙ₊₂। चारओटा कार्बन परमाणु भएको अल्केन ब्युटेन (C₄H₁₀) हो (2 × 4 + 2 = 10)।

अङ्क विभाजन
  • CₙH₂ₙ₊₂ लेखेमा।
  • ब्युटेन (C₄H₁₀) लेखेमा।
16.
[2]

दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्।

हरिले आइतवार आफ्नो बारीका काउलीमा कीटनाशक विषादी छर्के र सोमवार ती काउली तरकारी बजारमा लगे। विषादी छर्किसकेपछि उनले स्प्रेयर खेतछेउको खोलामा पखाले। केही दिनपछि गाउँलेहरूले खोलाको तलतिर माछा मरेका भेटे।

  • क.काउली बेच्दा हरिले के गल्ती गरे? यो किन खतरनाक छ?
  • ख.माछा किन मरे? हरिले स्प्रेयर कहाँ पखाल्नुपर्थ्यो?
उत्तर
  • क.विषादीको लेबलमा लेखिएको पर्खनुपर्ने अवधि नपर्खी उनले विषादी छर्केको भोलिपल्टै काउली बेचे। काउलीमा बाँकी रहेको विषले ती खाने मानिसको स्वास्थ्यमा हानि गर्न सक्छ।
  • ख.खोलामा स्प्रेयर पखाल्दा कीटनाशक पानीमा मिसियो र माछालाई विष लाग्यो। उनले स्प्रेयर खोला, इनार र पोखरीभन्दा टाढा सफा गर्नुपर्थ्यो।
अङ्क विभाजन
  • क. छर्केपछि पर्खनुपर्ने अवधि नपर्खी बेचेको र बाँकी विषले खाने मानिसलाई हानि गर्ने लेखेमा।
  • ख. खोलामा पखालिएको विषादीले माछालाई विष लागेको र उपकरण खोला, इनार र पोखरीभन्दा टाढा सफा गर्नुपर्ने लेखेमा।

खण्ड (घ)

7 × 4 = 28

तलका प्रश्नको लामो उत्तर लेख्नुहोस्।

17.
[4]

दिइएको प्रसङ्ग पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्।

कक्षा 10 मा पढ्ने आयुषले साथी प्रतिमा साइकलबाट लडेको फोटो खिचे। उनले प्रतिमालाई नसोधी उनीमाथि ठट्टा गर्दै त्यो फोटो कक्षाको समूहमा पोस्ट गरे। प्रतिमाले गुनासो गरेपछि उनले फोटो मेटाए। आयुषले आफ्ना सबै खातामा aayush2010 पासवर्ड प्रयोग गर्छन्। उनी दिनमा करिब छ घण्टा मोबाइल चलाउँछन्, धेरैजसो मध्यरातपछिसम्म।

  • क.फोटो पोस्ट गर्दा आयुषले असल नेटिजनको कुन गुणको पालना गरेनन्? कुनै एक लेख्नुहोस्। (1)
  • ख.आयुषले मेटाइसके पनि त्यो फोटोले अझै हानि गर्न सक्छ भनी प्रतिमा भन्छिन्। के उनको भनाइ ठिक हो? कारण दिनुहोस्। (1)
  • ग.आयुषको पासवर्ड किन सुरक्षित छैन? (1)
  • घ.आयुषको डिजिटल स्वास्थ्यका लागि मोबाइल चलाउने बानीमा गर्नुपर्ने एउटा सुधार सुझाव दिनुहोस् र त्यसले कसरी फाइदा गर्छ, लेख्नुहोस्। (1)
उत्तर
  • क.कुनै एक: अरूलाई आदर गर्ने; अरूको गोपनीयताको रक्षा गर्ने (उनले प्रतिमालाई नसोधी फोटो पोस्ट गरे); मन दुखाउने ठट्टा नगरी शिष्ट भाषा प्रयोग गर्ने; पोस्ट गर्नुअघि सोच्ने।
  • ख.ठिक हो। अनलाइनमा पोस्ट गरिएको कुरा स्थायी हुन्छ। अरूले त्यसलाई पहिल्यै सेभ गरिसकेका, स्क्रिनसट लिइसकेका वा सेयर गरिसकेका हुन सक्छन्। आफ्नो पोस्ट मेटाउँदा ती कपी मेटिँदैनन्।
  • ग.यो छोटो छ र उनको नाम र एउटा सालबाट बनेको छ। यस्तो पासवर्ड अनुमान गर्न सजिलो हुन्छ। सबै खातामा एउटै पासवर्ड हुँदा एउटा पासवर्ड चोरिए सबै खाता खुल्छन्। हरेक खातामा फरक र जथाभाबी शब्द मिलाएर बनाइएको लामो पासवर्ड धेरै सुरक्षित हुन्छ।
  • घ.कुनै एक, कारणसहित: सुत्नुअघिको एक घण्टा स्क्रिन नहेर्ने र राति मोबाइल परै राख्ने (राति अबेरसम्म स्क्रिन हेर्दा अनिद्रा, आँखा थाक्ने र तनाव हुन्छ); मोबाइलको सेटिङमा दैनिक समयसीमा राख्ने; त्यसको सट्टा खेल, व्यायाम र परिवारसँग समय बिताउने (स्क्रिनमा धेरै समय बिताउँदा शारीरिक र सामाजिक स्वास्थ्यका लागि समय बच्दैन)।
अङ्क विभाजन
  • क. पालना नगरेको कुनै एक गुण (अरू वा अरूको गोपनीयताको आदर, शिष्ट भाषा, पोस्ट गर्नुअघि सोच्ने) लेखेमा।
  • ख. ठिक भएको र अनलाइनमा पोस्ट गरिएको कुरा स्थायी हुने (कपी वा स्क्रिनसट बाँकी रहन सक्ने) लेखेमा।
  • ग. अनुमान गर्न सजिलो (नाम र साल) वा सबै खातामा एउटै पासवर्ड भएको लेखेमा।
  • घ. कारणसहित कुनै एक उचित बानी (जस्तै: राम्ररी निदाउन सुत्नुअघिको एक घण्टा मोबाइल नचलाउने) लेखेमा।
18.
[4]

माया र उनका श्रीमान्का तीन छोरी छन्। छोरा नजन्माएको भन्दै केही आफन्तले मायालाई दोष दिन्छन्।

  • क.मानिसमा सन्तानको लिङ्ग निर्धारण कसरी हुन्छ, चार्टद्वारा देखाउनुहोस्। (2)
  • ख.के मायालाई दोष दिनु उचित हो? आफ्नो चार्टका आधारमा कारण दिनुहोस्। (1)
  • ग.उनीहरूको चौथो सन्तान जन्मियो भने त्यो छोरा हुने सम्भावना कति हुन्छ? (1)
उत्तर

क. बुबाका शरीरका कोषमा 44 + XY क्रोमोजोम हुन्छन्। मियोसिसबाट उनको शरीरमा 22 + X र 22 + Y गरी दुई किसिमका शुक्रकीट बराबर सङ्ख्यामा बन्छन्। आमाका कोषमा 44 + XX क्रोमोजोम हुन्छन् र उनका सबै डिम्ब 22 + X हुन्छन्।

ग्यामेट 22 + X शुक्रकीट 22 + Y शुक्रकीट
22 + X डिम्ब 44 + XX (छोरी) 44 + XY (छोरा)
बुबा44 + XY22 + X22 + Yमियोसिस:दुई किसिमका शुक्रकीटबराबर सङ्ख्यामाआमा44 + XX22 + X22 + Xमियोसिस:एकै किसिमको डिम्बछोरी44 + XXछोरा44 + XYछोरी44 + XXछोरा44 + XYनिसेचन: हरेक कोठा एउटा शुक्रकीट र एउटा डिम्बको मिलन हो2 छोरी : 2 छोरा, त्यसैले हरेक बच्चा छोरी वा छोरा हुने सम्भावना 50% हुन्छ
चित्र 1 सन्तानको लिङ्ग कसरी निर्धारण हुन्छ।
  • ख.उचित होइन। हरेक डिम्बमा X क्रोमोजोम हुने भएकाले सन्तानको लिङ्ग आमाले निर्धारण गर्न सक्दिनन्। डिम्बलाई निसेचन गर्ने शुक्रकीटमा X छ कि Y भन्ने कुरामा लिङ्ग भर पर्छ। यो संयोगको कुरा हो, बुबाले पनि यो छान्न सक्दैनन्।
  • ग.2 मा 1 (50%)। हरेक पटक सिक्का उफार्दा जस्तै हरेक सन्तानको लिङ्ग अघिल्ला सन्तानबाट स्वतन्त्र रूपमा निर्धारण हुन्छ। त्यसैले पहिलेका तीन छोरीले कुनै फरक पार्दैनन्।
अङ्क विभाजन
  • ग्यामेट (बुबाका शुक्रकीट 22 + X र 22 + Y; आमाका सबै डिम्ब 22 + X) देखाएमा।
  • सन्तति (X शुक्रकीट + डिम्ब → 44 + XX छोरी; Y शुक्रकीट + डिम्ब → 44 + XY छोरा) देखाएमा।
  • उचित नभएको र डिम्बमा सधैँ X हुने भएकाले शुक्रकीटले (X वा Y) संयोगले लिङ्ग निर्धारण गर्ने लेखेमा।
  • 50% (2 मा 1) लेखेमा।
19.
[4]
  • क.दायाँ अरिकलदेखि एओर्टासम्म रगत बग्ने बाटो, बाटोमा पर्ने मुटुका कोठा, भल्भ र रक्तनलीको नामसहित लेख्नुहोस्। (3)
  • ख.मानिसको रक्तसञ्चारलाई दोहोरो रक्तसञ्चार भनिन्छ, किन? (1)
उत्तर
  • क.दायाँ अरिकल → (ट्राइकस्पिड भल्भ) → दायाँ भेन्ट्रिकल → (पल्मोनिक भल्भ) → पल्मोनरी धमनी → फोक्सो (यहाँ रगतले कार्बनडाइअक्साइड छोड्छ र अक्सिजन लिन्छ) → पल्मोनरी शिरा → बायाँ अरिकल → (बाइकस्पिड भल्भ) → बायाँ भेन्ट्रिकल → (एओर्टिक भल्भ) → एओर्टा।
  • ख.शरीरको एउटा फन्को पूरा गर्दा रगत मुटुबाट दुई पटक गुज्रिन्छ। एक पटक मुटुको दायाँ भागबाट गुज्रिँदा रगत फोक्सोमा पुग्छ (पल्मोनरी रक्तसञ्चार)। अर्को पटक बायाँ भागबाट गुज्रिँदा रगत शरीरका बाँकी भागमा पुग्छ (सिस्टमिक रक्तसञ्चार)।
फोक्सोCO₂ बाहिर, O₂ भित्रशरीरका कोषO₂ र खाना दिन्छ, CO₂ लिन्छदा.अ.बा.अ.दा.भे.बा.भे.पल्मोनरीधमनीपल्मोनरीशिराएओर्टा रधमनीशिरा रभेनाकाभापल्मोनरी रक्तसञ्चारसिस्टमिक रक्तसञ्चार
चित्र 2 रगतका दुईओटा परिपथ।
अङ्क विभाजन
  • दायाँ अरिकल → ट्राइकस्पिड भल्भ → दायाँ भेन्ट्रिकल → पल्मोनरी धमनी लेखेमा।
  • पल्मोनरी धमनी → फोक्सो (CO₂ छोड्ने, O₂ लिने) → पल्मोनरी शिरा लेखेमा।
  • पल्मोनरी शिरा → बायाँ अरिकल → बाइकस्पिड भल्भ → बायाँ भेन्ट्रिकल → एओर्टा लेखेमा।
  • एउटा फन्कोमा रगत मुटुबाट दुई पटक गुज्रिने (पल्मोनरी र सिस्टमिक रक्तसञ्चार) लेखेमा।
20.
[4]

विकासले एकै किसिमका दुईओटा बिकरमा 0.5 kg पानी (A) र 0.5 kg अर्को तरल (B) राखी एकै किसिमका दुईओटा विद्युतीय हिटरले तताए र प्रत्येक मिनेटमा तिनको तापक्रम नापे। उनले पाएको नतिजा ग्राफमा देखाइएको छ। वातावरणमा कुनै ताप खेर गएको छैन भनी मान्नुहोस्।

010203040506070012345समय (min)तापक्रम (°C)BA (पानी)
चित्र 3 तताउँदा तरल A र B को तापक्रम।
  • क.कुन तरलको विशिष्ट तापधारण क्षमता बढी छ? ग्राफका आधारमा कारण दिनुहोस्। (1)
  • ख.5 मिनेटमा पानीले लिएको ताप हिसाब गर्नुहोस्। (पानीको विशिष्ट तापधारण क्षमता = 4,200 J/kg °C) (1)
  • ग.तरल B ले पनि उत्तिकै ताप लिएको छ भने यसको विशिष्ट तापधारण क्षमता हिसाब गर्नुहोस्। (1)
  • घ.हट वाटर ब्यागमा कुन तरल राख्नु उपयुक्त हुन्छ? किन? (1)
उत्तर
  • क.A (पानी)। दुवैले उत्तिकै समयमा उत्तिकै ताप लिए, तर A को तापक्रम 20 °C मात्र (20 °C बाट 40 °C) बढ्यो भने B को 40 °C बढ्यो।
  • ख.Q=ms(T2−T1)=0.5×4200×(40−20)=42,000 J Q = ms(T_2 - T_1) = 0.5 \times 4200 \times (40 - 20) = 42{,}000\ \text{J}
  • ग.s=Qm(T2−T1)=420000.5×(60−20)=4200020=2,100 J/kg °C s = \dfrac{Q}{m(T_2 - T_1)} = \dfrac{42000}{0.5 \times (60 - 20)} = \dfrac{42000}{20} = 2{,}100\ \text{J/kg °C}
  • घ.पानी (A)। हरेक डिग्री सेल्सियस चिसिँदा पानीले B को भन्दा दोब्बर ताप दिन्छ। त्यसैले पानी भरिएको ब्यागले धेरै ताप दिन्छ र धेरै बेरसम्म तातो रहन्छ।
अङ्क विभाजन
  • क. A, उत्तिकै ताप पाउँदा यसको तापक्रम कम बढ्ने भएकाले, लेखेमा।
  • ख. Q = ms(T₂ − T₁) = 42,000 J निकालेमा।
  • ग. s = 2,100 J/kg °C निकालेमा।
  • घ. पानी, हरेक डिग्री चिसिँदा यसले बढी ताप दिने (धेरै बेर तातो रहने) भएकाले, लेखेमा।
21.
[4]

सुजन 10 cm केन्द्रीकरण दुरी भएको कन्भेक्स लेन्सबाट पर्दामा मैनबत्तीको ज्वालाको ठुलो प्रतिबिम्ब बनाउन चाहन्छन्।

  • क.उनले मैनबत्तीलाई लेन्सको अगाडि कुन दुई बिन्दुका बिचमा राख्नुपर्छ? (1)
  • ख.प्रतिबिम्ब बन्ने तरिका किरण चित्र कोरी देखाउनुहोस्। (2)
  • ग.प्रतिबिम्बका कुनै दुई विशेषता लेख्नुहोस्। (1)
उत्तर
  • क.F₁ र 2F₁ का बिचमा, अर्थात् लेन्सबाट 10 cm भन्दा बढी तर 20 cm भन्दा कम दुरीमा।
  • ख.ज्वालाको टुप्पोबाट प्रमुख अक्षसँग समानान्तर गएको किरण लेन्सबाट आवर्तन भएपछि F₂ हुँदै जान्छ। अप्टिकल केन्द्र O हुँदै जाने किरण सिधै जान्छ। यी दुई किरण 2F₂ भन्दा पर भेटिन्छन् र त्यहीँ प्रतिबिम्ब बन्छ।
2F₁F₁F₂2F₂Oप्रमुख अक्षवस्तुवास्तविक आकृति
चित्र 4 कन्भेक्स लेन्सको F₁ र 2F₁ का बिचमा राखिएको वस्तु: 2F₂ भन्दा पर वास्तविक, उल्टो र ठुलो प्रतिबिम्ब।

ग. प्रतिबिम्ब वास्तविक (पर्दामा बन्ने) र उल्टो हुन्छ। यो वस्तुभन्दा ठुलो हुन्छ र 2F₂ भन्दा पर बन्छ।

अङ्क विभाजन
  • क. F₁ र 2F₁ का बिचमा (लेन्सबाट 10 cm देखि 20 cm सम्म) लेखेमा।
  • ख. वस्तुको टुप्पोबाट दुईओटा सही किरण (समानान्तर गएर F₂ हुँदै जाने र O बाट सिधै जाने) कोरेमा।
  • ख. किरण भेटिने ठाउँमा, 2F₂ भन्दा पर, वस्तुभन्दा ठुलो र उल्टो प्रतिबिम्ब देखाएमा।
  • ग. वास्तविक र उल्टो (वा ठुलो) लेखेमा।
22.
[4]

तत्त्व X को पारमाणविक सङ्ख्या 12 र तत्त्व Y को पारमाणविक सङ्ख्या 17 छ।

  • क.उपसेलका आधारमा X को इलेक्ट्रोन विन्यास लेख्नुहोस्। (1)
  • ख.Y आधुनिक पेरियोडिक तालिकाको कुन ग्रुप र पिरियडमा पर्छ? (1)
  • ग.X र Y मिलेर बन्ने यौगिकको अणुसूत्र लेख्नुहोस्। (1)
  • घ.X र पारमाणविक सङ्ख्या 20 भएको तत्त्वमध्ये कुन बढी सक्रिय हुन्छ? कारण दिनुहोस्। (1)
उत्तर
  • क.X (म्याग्नेसियम): 1s², 2s² 2p⁶, 3s²।
  • ख.Y (क्लोरिन): 1s², 2s² 2p⁶, 3s² 3p⁵। यसको सबैभन्दा बाहिरी सेल, अर्थात् तेस्रो सेलमा सातओटा इलेक्ट्रोन छन्। त्यसैले यो ग्रुप VIIA (17) र पिरियड 3 मा पर्छ।
  • ग.X ले दुईओटा इलेक्ट्रोन दिन्छ भने Y ले एउटा इलेक्ट्रोन लिन्छ। त्यसैले अणुसूत्र XY₂ (MgCl₂) हुन्छ।
  • घ.पारमाणविक सङ्ख्या 20 भएको तत्त्व (क्याल्सियम, 1s², 2s² 2p⁶, 3s² 3p⁶, 4s²)। यो X कै ग्रुप (IIA) मा तर एक पिरियड तल पर्छ। त्यसैले यसको परमाणु ठुलो हुन्छ। यसका दुईओटा बाहिरी इलेक्ट्रोन न्युक्लियसबाट टाढा हुने भएकाले सजिलै गुमाइन्छन्।
अङ्क विभाजन
  • क. 1s², 2s² 2p⁶, 3s² लेखेमा।
  • ख. ग्रुप VIIA (17) र पिरियड 3 लेखेमा।
  • ग. XY₂ (MgCl₂) लेखेमा।
  • घ. तत्त्व 20 (क्याल्सियम), परमाणु ठुलो भएकाले बाहिरी इलेक्ट्रोन सजिलै गुमाउने, लेखेमा।
23.
[4]

प्रयोगशालामा कार्बनडाइअक्साइड ग्यास बनाउने विधिको सफा र नामाङ्कित चित्र कोर्नुहोस्। यस प्रतिक्रियाको सन्तुलित रासायनिक समीकरण र यो ग्यास परीक्षण गर्ने एउटा तरिका लेख्नुहोस्।

उत्तर
थिसल फनेलफिक्काहाइड्रोक्लोरिकअम्लमार्बल वा चुनढुङ्गा (CaCO₃)उल्फबोतलफनेलको टुप्पो अम्लमुनि,ट्युबको टुप्पो अम्लमाथिडेलिभरी ट्युबग्यासजार(सुल्टो)हावा माथिबाटबाहिर धकेलिन्छCO₂, हावाभन्दागह्रौँ,तल बस्छ
चित्र 5 प्रयोगशालामा कार्बनडाइअक्साइड बनाउने तरिका।

उल्फ बोतलमा मार्बल (वा चुनढुङ्गा) का टुक्रा राखिन्छन् र थिसल फनेलबाट फिक्का हाइड्रोक्लोरिक अम्ल हालिन्छ। थिसल फनेलको टुप्पो अम्लमा डुबेको हुन्छ। बनेको ग्यास डेलिभरी ट्युबबाट निस्कन्छ। डेलिभरी ट्युबको बोतलभित्रको टुप्पो अम्लभन्दा माथि हुन्छ। कार्बनडाइअक्साइड हावाभन्दा गह्रौँ भएकाले यसले हावालाई माथितिर विस्थापित गर्दै सुल्टो राखिएको ग्यासजारको पिँधमा जम्मा हुन्छ।
CaCO3+2HCl→CaCl2+H2O+CO2 \text{CaCO}_3 + 2\text{HCl} \rightarrow \text{CaCl}_2 + \text{H}_2\text{O} + \text{CO}_2
परीक्षण: कार्बनडाइअक्साइडलाई चुनपानीमा पठाउँदा चुनपानी दुधिलो हुन्छ।

अङ्क विभाजन
  • उपकरण सही तरिकाले जडान गरेको (उल्फ बोतल, अम्लमा डुबेको थिसल फनेल, सुल्टो ग्यासजारको पिँधसम्म पुगेको डेलिभरी ट्युब) देखाएमा।
  • कम्तीमा पाँचओटा भागको नाम (उल्फ बोतल, थिसल फनेल, फिक्का हाइड्रोक्लोरिक अम्ल, मार्बलका टुक्रा, डेलिभरी ट्युब, ग्यासजार, कार्बनडाइअक्साइड) लेखेमा।
  • CaCO₃ + 2HCl → CaCl₂ + H₂O + CO₂ लेखेमा।
  • चुनपानी दुधिलो हुने परीक्षण लेखेमा।

जम्मा प्राप्ताङ्क

0 / 75

40 प्रश्नमा अझै अङ्क दिइएको छैन

खण्ड (क)–पूर्णाङ्क 10
खण्ड (ख)–पूर्णाङ्क 9
खण्ड (ग)–पूर्णाङ्क 28
खण्ड (घ)–पूर्णाङ्क 28

एकाइअनुसार कटेका अङ्क

प्रश्नमा अङ्क दिएपछि प्राप्ताङ्क यहाँ देखिन्छ।

0 मध्ये 0 अङ्क 40 मध्ये 0 प्रश्न जाँचियो बाँकी समय: 3:00:00