नेपालमा व्यवसाय सुरु गर्दा

व्यवसाय दर्ता गर्नुहोस्

बेच्न थाल्नुअघि नै दर्ता गर्नुहोस् । सुरुमा आफ्नो वडा कार्यालयमा जानुहोस् । तपाईँको किसिमको व्यवसाय कुन कार्यालयमा दर्ता हुन्छ भनेर वडाले बताउँछ, र धेरैजसो कार्यालयले वडाको सिफारिस पत्र माग्छन् ।

• घरमै गरिने सानो व्यवसाय प्रायः वडा वा पालिकामै दर्ता गर्न सकिन्छ ।
• सामान बनाउने, प्रशोधन गर्ने वा मर्मत गर्ने व्यवसाय औद्योगिक व्यवसाय ऐन, २०७६ (सन् २०२०) अनुसार उद्योग हो । लघु (स्थिर पुँजी रु. २० लाखसम्म), घरेलु र साना उद्योग प्रदेशको घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालयमा दर्ता हुन्छन्, वा स्थानीय तहको कानुनले दिएको छ भने स्थानीय तहमै । ऐनले दर्ताका लागि ५ दिनको समय तोकेको छ ।
• दर्ता नगरी उद्योग चलाए रु. ५ हजार (लघु) वा रु. २५ हजार (घरेलु र साना) जरिमाना हुन सक्छ, र उद्योग बन्द पनि गराउन सकिन्छ ।
• कम्पनी (प्राइभेट लिमिटेड) भए कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालयमा दर्ता गर्नुपर्छ, त्यसपछि उद्योग पनि दर्ता गर्नुपर्छ ।

प्यान र भ्याट

• हरेक व्यवसायलाई आन्तरिक राजस्व विभागबाट स्थायी लेखा नम्बर (प्यान) चाहिन्छ । विभागको करदाता पोर्टलमा निवेदन दिनुहोस्, अनि नागरिकता र दर्ता प्रमाणपत्र लिएर कर कार्यालय जानुहोस् । यसको कुनै शुल्क लाग्दैन ।
• १२ महिनामा सामानको बिक्री रु. ५० लाख नाघेपछि, वा सेवा अथवा दुवैको रु. ३० लाख नाघेपछि मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट, १३%) मा दर्ता हुनैपर्छ । इलेक्ट्रोनिक्ससहित केही व्यवसायले भने पहिलो बिक्रीदेखि नै दर्ता गर्नुपर्छ, त्यसैले कर कार्यालयमा सोध्नुहोस् ।

युवा र विदेशबाट फर्केकाका लागि ऋण

बैङ्कले सहुलियत ब्याजदरमा ऋण दिन्छन् र ब्याजको केही भाग सरकारले तिरिदिन्छ । २०२६ अगस्टमा संशोधन भएका र २०३० को मध्यसम्म लागु रहने नियम यस्ता छन् ।

• श्रम स्वीकृति लिएर कम्तीमा छ महिना विदेशमा काम गरेर फर्कनुभएको छ भने आफ्नै व्यवसायका लागि रु. २० लाखसम्म ऋण पाइन्छ ।
• शिक्षित युवाको परियोजनालाई रु. २० लाखसम्म, महिलाको व्यवसाय र स्टार्टअपलाई रु. २५ लाखसम्म, अनि खेती र पशुपालनलाई रु. ५ करोडसम्म ऋण पाइन्छ ।
• बैङ्कले आधार दरमा बढीमा १.५ प्रतिशत विन्दु मात्र थपेर ब्याज लिन पाउँछ । त्यसमध्ये ३ प्रतिशत विन्दु सरकारले पाँच वर्षसम्म तिरिदिन्छ । ऋण तपाईँको व्यवसाय योजना र परिवारको जमानीमा दिइन्छ, र बैङ्कले १५ कार्यदिनभित्र निर्णय गर्नुपर्छ ।
• उद्योग उद्यम विकास प्रतिष्ठानमार्फत दिइने स्टार्टअप उद्यम कर्जामा २०२५/२६ मा दर्ता भएका स्टार्टअपलाई ३% ब्याजमा रु. २० लाखसम्म ऋण दिने व्यवस्था थियो । १०,२४४ जनाले निवेदन दिएका थिए, त्यसैले बलियो योजना बनाएर जानुहोस् ।
• आफ्नो पालिकामा पनि सोध्नुहोस् । बेथानचोकजस्ता केही पालिकाले विदेशबाट फर्केकाका लागि आफ्नै योजना चलाएका छन् ।

ऋण लिँदा होसियार

• नेपाल राष्ट्र बैङ्कबाट इजाजत पाएका बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाबाट ऋण लिनुहोस् । २०२६ को मध्यतिर तिनको औसत ब्याजदर वार्षिक ६.६४% थियो ।
• बचत सहकारीमा होसियार रहनुहोस् । २०२६ अगस्टसम्म सरकारले २३ वटा सहकारीलाई ‘समस्याग्रस्त’ घोषणा गरिसकेको थियो, र पीडितका समूहका अनुसार ५०० भन्दा बढी सहकारीले मानिसको बचत फिर्ता दिन छाडेका छन् ।
• मिटरब्याजमा पैसा लगाउने साहुबाट टाढै रहनुहोस् । कतिपयले वार्षिक ४८% वा त्योभन्दा बढी ब्याज लिन्छन्, र ऋणी जग्गा बेच्न बाध्य भएका छन् । २०२५ सम्म धनुषामा मात्र १६,७५४ उजुरी परेका थिए । इजाजत नलिई ऋण लगाउनु अपराध हो, त्यसैले जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा उजुरी दिनुहोस् ।
• पाएभन्दा बढी रकमको कागजमा कहिल्यै सही नगर्नुहोस्, र हरेक कागजको एक प्रति आफूसँग राख्नुहोस् ।

विदेश कि स्वदेश, तथ्याङ्क के भन्छ ?

विदेशको कामले राम्रो कमाइ दिन सक्छ, र धेरै परिवार त्यसैमा भर पर्छन् । २०२५/२६ मा विदेशमा रहेका नेपालीले रु. २३ खर्ब ६० अर्ब घर पठाए । रोज्नुअघि राम्रा र नराम्रा दुवै पक्ष बुझ्नुहोस् ।

• एक राष्ट्रिय सर्वेक्षण (२०२३) अनुसार फर्केका कामदारले विदेशको पहिलो काममा औसत महिनाको रु. ५४,४०३ कमाएका थिए, र आधाले रु. ४४,५०० भन्दा कम कमाएका थिए । नेपालमा न्यूनतम तलब महिनाको रु. १९,५५० छ (२०२५) ।
• विदेश जान पुरुषलाई औसत रु. १,७६,६८६ लागेको थियो, खाडी र मलेसिया जान प्रायः रु. २ लाखभन्दा बढी । तीनमध्ये करिब दुई जनाले केही न केही तिरेका थिए । त्यो खर्च उठाउन करिब ३.३ महिनाको तलब लाग्थ्यो, दर्ता नभएका दलालमार्फत गएकालाई योभन्दा बढी ।
• जोखिम पनि साँच्चै छ । २०२६ जुनको मध्यसम्मका ११ महिनामा विदेशमा १,४३८ नेपाली कामदारको मृत्यु भयो, र इरान युद्ध सुरु भएपछि खाडीका लागि नयाँ श्रम स्वीकृति आधाले घट्यो ।
• धेरै जना सिप सिक्न र पैसा बचाउन विदेश जान्छन्, अनि फर्केर स्वदेशमै केही सुरु गर्छन् । यहाँका हरेक व्यवसायमा त्यसको सिप सिकाउने विदेशका कामको सूची छ ।